00:00Some of the things we've seen before,
00:06they've seen before.
00:09Many of these things,
00:12they can see.
00:15We don't know what we're gonna see.
00:17It's either the one that's not seen before.
00:22One of these things is
00:24one of these things is
00:28the one that's been in the area of the Banaw Protected Landscape.
00:34What's it like?
00:35It's so close.
00:37This is a big tree.
00:39It's a big tree.
00:41It's a big tree.
00:43It's a big tree.
00:45It's a big tree.
00:48It's a big tree.
00:51It's a big tree.
00:53It's a big tree.
00:55That's a big grass.
00:56It's a big tree.
00:59Oh.
01:01It's a big tree.
01:02Uhm.
01:04Ito rao ang pinakmalaking uri ng cloud rat sa Pilipinas, ang bushy-tailed cloud rat o buot.
01:15Target kong makulayan ang paghahanap namin sa mailap na buot.
01:20Ang kanyang tirahan, hitik sa iba't ibang buhay ilang, para isong maituturing na mga hayop.
01:29Pagsapit ng gabi.
01:30Mas lalong naging buhay ang kagubatan.
01:38Dito, magsisimula ang aming paghahanap.
01:43Pero, tila sinusubo kami.
01:46Biglang, naging ganito yung panahon, ano?
01:48Umaambon-ambon, malamig, malakas ang hangin.
01:52Ang gagawin natin ngayon, kinauna natin yung first team.
01:56Kasi napansin natin na pag maraming tao, mas mailap yung target species natin na yung buot.
02:06Kasama ko si Derek, isa sa Forest Ranger ng Banao Protected Landscape.
02:12Sa pagkakaalam nyo, ilang cloud rat lang ba ang meron dito sa Banao?
02:17Sa previous na experience namin, bali dalawang klase po sa, yung maitim at saka yung parang panda.
02:24Kailan kahuling nakakita ng yung maitim?
02:272015. Kaya hinahanap-hunap namin yung dating lunggan niya.
02:31Sa tagal kasi ng panahon, parang wala na yung puno.
02:34Parang na-decompose na, na tumba siguro sa bagyo.
02:37Napaka-elusive niya and we're still hopeful na makakita tayo.
02:432025, you know mo, 10 years ago, huling nakita, do they still exist now?
02:50Especially, matagal-tagal na rin siyang hindi nakikita.
02:55Maygit isang dekada na raw hindi nakikita ang bushy-tailed cloud rat sa Balbalan, Kalinga.
03:01Ito ang pinakamalaking uri ng daga sa Pilipinas.
03:07Endangered o nanganganib ng mawala ang kanilang lahi.
03:11Ang Banao Protected Landscape ang isa sa mga lugar na huli itong nakikita
03:16ayon sa pag-aaral ng grupo ni Dr. Lawrence Hini taong 2010.
03:21Kaya ngayong gabi, susubukan ang aming team na mahanap ito.
03:26Kalimitan yung mga cloud rat natin na pinfeature.
03:30Nahuli na sila.
03:31Nasa kisame.
03:32Pero to look for them in the forest is something challenging.
03:36Especially in a very distant place like Kalinga.
03:41Whether Luzon giant cloud rat to,
03:44iniasahan ko na mas fruity siya, no?
03:50Sa aming pag-iikot, bigla akong tinawag ni Derek.
03:57Tinawag tayo nila Sir Derek, ano?
03:59At may nakita daw sila.
04:01May gumagalaw sa taas ng puno.
04:04It's giving an eye shine.
04:07Ano kaya yan?
04:08Ayun nga, ano?
04:09May ilaw yung mata.
04:11Yung buntot, itin.
04:13Ang haba.
04:14What could it be?
04:16Nandun, nakatago sa firm.
04:18Oh my God.
04:20Musang, it's a civet cat.
04:23Ayun nga, ang cute ng tinga niya.
04:27It's a handsome civet cat.
04:31Wow, ang laki niya.
04:33Isang Asian palm civet ang naabutan naming nagpapahinga sa puno.
04:37Ang cute.
04:40It's the cutest civet cat that I've ever seen.
04:44Chill lang siya.
04:45Hindi man ito ang hinahanap namin,
04:48pero masaya akong isa sila sa naniniran dito.
04:53Ang musang ay isa sa taga-kontrol ng populasyon na insekto at taga sa gubat.
05:00Sila rin ang seed disperser ng kagubatan
05:03o tagakalat na mabuto ng fruit-bearing trees.
05:07Hindi tayo binugo.
05:08Kahit ganito yung panahon,
05:10eh, nagpakita pa rin yung civet cat.
05:12So, I'm really thankful.
05:15The team did a good job yung ating mga escort.
05:22Hanggang sa,
05:23may na rinig kami parang umunguya.
05:28May naanhinag ako sa itas ng puno.
05:33Ang lapit.
05:36Cloud rat, cloud rat.
05:38Ito, grapit.
05:39Ang lapit.
05:40Ilikod niya may black last stripe and then green.
05:43So, it's another northern Luzon giant cloud rat.
05:47Ito ang kalahi nang hinahanap namin bush-tailed cloud rat.
05:51Wow!
05:52One after the other.
05:54Una, civet.
05:55And then, biglang may cloud rat.
05:57This is it.
05:59This is it.
06:01Pasilip-silip ito mula sa mga dahon.
06:04At mayroon pa sa isang puno.
06:06Pareha silang mailap.
06:08So, wow.
06:09We didn't see the Luzon bush-tailed cloud rat.
06:12Pero ang nakita namin,
06:14is yung napakaganda, kakaiba,
06:16dun sa mga Luzon giant cloud rat na nakikita natin.
06:19And, nanginginain siya dito ng pandanus na gumagapang dun sa taas ng puno.
06:26Nung nag-anap sila, nakatayo lang ako dito with my red light.
06:31Tapos, biglang may narinig ako ng mumumuya.
06:36Mas maiksi ang fur o buhok nito kumpara sa bush-tailed cloud rat.
06:41Mas nakikita rin ito sa mababang parte ng bundok.
06:44It became very shy when we were trying to document it.
06:49Nakatalikod.
06:50Pero, nung humarap siya, mukha siyang panda.
06:55That is the best description that I can describe this Luzon giant cloud rat.
07:02Kaya sila talang nangawag na cloud rat.
07:04Kasi, nandun sila sa matataas na puno.
07:07Especially ito, gray siya.
07:10Mukha siyang ulap.
07:11But, we're still hoping we can see the Luzon bushy-tailed cloud rat.
07:19Sa gabing ito, hindi nagpakita ang aming target.
07:24Pero, ang maakita nito sa wild ay isang pambihirang karanasan.
07:28May dahilan kung bakit kumakaunti na ang mga cloud rat.
07:43Sa ilang lugar, inuhuli ito para kainin.
07:48Itinuro sa amin ng isang magsasaka ang isang bahay na may bakas umano ng cloud rat.
07:53Ayun, ayun oh.
07:56Nakasabit.
07:58There.
07:59So, this is a tale of the northern Luzon giant cloud rat.
08:04Yung buat na tinatawag nila.
08:06By the looks of it, mukhang matagal na ito.
08:11Mga buwan na.
08:12Pero, it's still soft oh.
08:14Walang amoy.
08:16Kapalok na dati.
08:17Ito ang kapal oh.
08:19Pero, syempre, sila lang ang may karapatan sa mag-hunting ng ganyan.
08:24Pero, pagka hindi ka taga dito, hinhunt mo for pleasure, eh pwede kang makasuhan.
08:34Ang hindi nakain na party ng buot tulad ng buntot ay isinabit na lang sa kanilang bahay.
08:40Ano po ang ruling nyo sa tribo nyo sa paghunt?
08:43Meron kaming ordinance na hindi namin naabuso yun, eh.
08:49Kung gusto mo kumain ng karne, basta punta kami lang sa gubat, nakakuha kami ng food for tourist consumption.
08:59May buwan po kayo na sinusunod na sa pag-hunting?
09:05Kung summer time, doon kami nanganganting.
09:08Hindi basta-basta kami mag-hunting.
09:10Pero, anong sabi ng DNR po sa ganyan?
09:14Meron na, yung DNR na naman, eh, binabawal lahat yung mga ano yun.
09:20Pero, kaming mga IP, hindi ba kailangan namin yun?
09:23Kasi taga rito kami, eh.
09:25Hindi nila matigilan yung mga ano, kontrol lang.
09:28Ayon sa Republic Act 9147, Article 1, Section 7,
09:35ang mga indigenous people katulad ng Banao tribe ay may karapatang mga aso.
09:41Pero, papayagan lamang ito para sa pansariling konsumo at hindi pwedeng ibenta.
09:46Hindi man ito ang bushy-tailed cloud rat na hinahanap namin,
09:54ang buntot na nakasabot dito ay patunay na mayroong panguhuli na maaaring humantong sa kanilang pagkaubos.
10:02Tiling ko na makita muli sila sa gubat at hindi na sana sa litrato lang.
10:06Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
10:11Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
10:15mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments