00:00We had seen that only a large plant is more often.
00:07In the late 1990s, early 2000s, we used the size of the soil.
00:17And the biggest thing we had seen is almost 11 centimeters per year.
00:30Pilipinas, gising na. Isa rin po ba kayo sa mga tinatawag ngayon na NLEX Passer at Survivor?
00:37Ganyan nga pong biruan ngayon online matapos sa matinding traffic sa NLEX ng dahil sa baha.
00:42Pero, pero biru po. Grabe ang dinanas sa marami nating kababayan dyan. Panoonin po natin ito.
00:51Ang dapat sanang dalawang oras sa biyahe mula Metro Manila hanggang Pampanga.
00:57Ah, kalina pa mga alas 12.
00:58Alas 12?
01:00Na mga hading gabi?
01:01Ya, oo.
01:02Umaabot ng halos kalahating araw.
01:05Lahat ikinagulat ang biglang pagbaha sa bahagi ng San Simón, Pampanga sa North Luzon Expresswayo NLEX mula pa nitong Sabado.
01:12Mga gutom na.
01:14Gutom, buhuyat, pagod. Halos bumigay ng api.
01:18Sa basis ko naman, alam naman niya, nag-alala rin.
01:22Wala eh, pati yung api ko nag-alala.
01:25Sabi niya, kawawaan naman lulo, walang makain.
01:27Gutom na nga ako eh.
01:29Pero, hindi, na-taste ko lang.
01:31Mga truck driver na pagod na.
01:33Mga naiihina raw.
01:35Hanggang bewang ang tubig, kaya hirap pa kadaan ang mga malilita sasakyan.
01:40May mga sububok, pero tumirik din pagkalampas.
01:44Ang ibang sasakyan na ubusan pa ng gasolina.
01:46Grabe, ubus na yung diesel.
01:48Dobly dagok sa motorista.
01:50O, traffic na sa gas.
01:52Babay pa ng topic.
01:54Walang magawa kundi magtiis at maghintay.
01:57Ayan talaga?
01:59O, para maka-survive lang dito sa traffic.
02:03Sa panahong tila, naging new normal na ang baha.
02:06Ang mga ordinaryong mamamayan ang laging biktima.
02:09May pag-asa pa kayang, makaahon tayo sa baha.
02:16Ayan po ang tanong natin lahat ngayon.
02:19Busisiin po natin ang issue nito.
02:20Ano nga ba ang dahilan?
02:22Bakit ganito na lamang kalala ang naging pagbaha sa maraming lugar?
02:25May solusyon pa ba?
02:26Ayan ang ating pag-usapan.
02:28Lilinawin, hihimayin.
02:30On record.
02:31Sa unang hirin.
02:35At makakapanayan po natin ngayong umaga,
02:37Executive Director ng UP Resilience Institute, Dr. Mahar Lagmay.
02:41Dr. Lagmay, magandang umaga. Thank you for joining us.
02:49Dr. Lagmay, sir.
02:50Hello, good morning.
02:51Ayan, yan.
02:51Hello, good morning.
02:52Professor, we are on...
02:53Hinikinig na ko?
02:54Opo. Yes, I can hear you.
02:55We are on record na po.
02:57Unahin natin na, Professor, malawak ang pagbaha.
02:59Hindi lang sa Metro Manila, kundi sa malaking bahagi ng Central Luzon.
03:03Isa nga po sa mga hardest hit ng Pampanga.
03:05Ayun ilan po, sabi nila, may mga nakausap din ako, lalo na dyan sa San Simón.
03:09First time daw nilang naranasan ng ganitong pagbaha.
03:12Ano ho naging observation ninyo rito?
03:15Bakit kaya nangyari ito, Professor?
03:17Sandali po.
03:18Totoo ba yun na first time silang binaha sa San Simón?
03:22No.
03:23Sa pagkakaalala ko,
03:25Meron po maraming mga pagkakataon na nagkabaha na dyan sa San Simón,
03:29lalo na yung sa parte ng Enlex.
03:31No, sir.
03:32Yung I was referring to a particular barangay na napuntahan ko last Friday.
03:37Dati ho, binabaha daw sila,
03:38pero mababala ngayon, napakataas,
03:41at ngayon, napakatagal bago humupa.
03:43Ano ho nga explanation kaya dito, Professor?
03:48Ayan, so yung pagbaha po dyan sa San Simón at maraming bahagi ng Pampanga,
03:55hindi naman po ay first time ko nakita na merong nangyaring pagbaha dyan.
04:02Impact, sa mga historical records, 1972, malaki rin yung pagbaha dyan sa Central Luzon na yan,
04:11pag maapaw ang Pampanga River, lalo na kapag mayroong matinding habagat,
04:16malakas ang pagulan, at saka may mga bagyo.
04:19For example, 1972, noong 2011, nagkaroon po ng malawakang pagbaha dyan.
04:27At matagal yung pagbaha, lalo na sa mga lugar ng Kalumpit, Hagonoy, noong 2011,
04:34umaabot ng mga isang buwan ang baha dun sa lugar na yon.
04:38At noong 2015, noong Pagyong Lando at saka noong Nona, ay nagkabaha din po dyan.
04:45Pareho po ang nangyari dyan dun sa lugar ng mga NLEX,
04:50kung saan nababarahan ng tubig na dumadaan.
04:57Nagpo-cross papuntang Manila Bay kasi yung tubig galing ito sa Nueva Ecija,
05:04tapos bumaba pa doon sa Pampanga River.
05:06Yung Pampanga River ay dumataba.
05:09At yung kumbaga 100 meters ang lapad niya, nagiging 10 km.
05:14So dadaan yan, papuntang Manila Bay.
05:18Noong 2020, kung hindi ako nagkakamali, ganyan din.
05:23Matagal din yung baha dyan sa Central Luzon, sa Pampanga, sa Palumpit, Hagonoy, sa Basantol.
05:31At ito, naulit na naman.
05:33Ito ay mga malalaking baha.
05:35Hindi ito simple yung baha.
05:37At yung pagbaha na sinabi ko kanina, dyan sa mga lugar na yan, mabababang lugar,
05:43ay umaabot ng isang buwan.
05:47Baka mahigit pa.
05:49Ayan.
05:50So, meron talagang problema dyan sa Central Luzon.
05:55At meron tayong mga pagbaha na nanararasan dyan, na nakikita dyan historically.
06:01At mukhang gumagrabe kasi yung dati na nakikita namin na minsanan lang na malaking baha ay nagiging mas madalas na.
06:14Biroin mo, 2011, 2015, 2020.
06:19Meron na ngayon.
06:20This year, 2026.
06:23Ayan po ay isang malaking problema para sa mga kababayan natin dyan, sa lugar na yan.
06:32Pwede naman natin makita kung saan yung mga binabaha.
06:35Topography issue ba ito, Prof?
06:37Hazard maps?
06:39Is this a topography issue?
06:43Ano po?
06:44Topography.
06:45Dahil ba talagang sadyang mababa?
06:47At kumbaga, inevitably, babahain po sila dahil mababa?
06:50Ganun ba?
06:52Ang tawag po sa kanya ay Central Luzon Plain.
06:55Nakapaligid po dyan ang Sambales Range.
07:00Nandun po sa silangan niya, doon sa eastern side, ang Sierra Madre Range.
07:05Doon sa taas, umaabot dito sa pandang Nueva Isia, Nueva Biscaya, ay meron din mga kabundukan.
07:13Kapag umulan po ng malakas doon sa mga kabundukan na yun, lalo na kapag medyo malaki, umaabot ng siguro 250
07:21mm in 24 hours or mas higit pa,
07:25Ang lagusan po nung dunuhus na tubig na yun ay bababa doon sa kabundukan, dadaloy doon sa Central Luzon Plain.
07:34Primarily, doon sa mga malalaking ilog katulad ng Pampanga River.
07:39At gusto po niyan lumabas papuntang Manila Bay.
07:43At dahil nga patag siya, yung Pampanga River sa dami ng tubig ay umaapaw.
07:51At pag umaapaw ito, grabe itong nakikita natin.
07:55At mas nagiging grabe pa po dahil meron pa tayong komplikasyon na yung lugar ng Central Luzon Plain sa north
08:04of Manila Bay ay bumabagsak.
08:07Bumabagsak ito, ibig sabihin yan, kapag bumaba, nagsisink, bumababa.
08:14Kapag malapit sa dagat yan, yung tubig dagat ay papasok.
08:19Pag pumasok yan, tapos meron kang tubig baha, may baha ka na bumababa papuntang Manila Bay, nakaharang din siya.
08:28Kaya po tumatagal yung pagbaha dyan or minsan tumataas pa.
08:34Prof, meron din pong may nakausap ako, I remember,
08:37sa mga taga-Bulacan, may sinasabi po sila na talaga bumababa yung lupa.
08:41Factor din po ba yun na itong mga pagbaha natin dahil talagang bumababa daw ang lupa dyan sa ilang bayan
08:48sa Bulacan?
08:50Opo. In fact, ang mga sukat namin dyan, ang pinakamataas ay almost 11 centimeters per year.
08:59Matagal na po namin pinag-aaralan ito, mga late 1990s, early 2000,
09:05saan nasusukat po namin yung taa, yung laki ng pagbaba ng lupa.
09:11And the biggest na nakita namin is 11, almost 11 centimeters per year.
09:17So, ibig sabihin nun, sa sampung taon ay magiging lagpas isang metro.
09:23Opo.
09:24Kapag 20 years, magiging dalawang metro.
09:28So, Prof, at ano?
09:29Natagal na, di ba? Sabi ko, late 1990s.
09:31Ano ho implication nito?
09:34Is there going to be a day na hindi na ho talaga magiging livable itong mga lugar na ito?
09:41Eh, yun nga sabi ko, kung tuloy-tuloy ang subsidence na yan, di ba?
09:47Eh, ano po ang patutunguan yan kapag hindi natin inayos yan?
09:51Baba ng baba yung lupa, pag malapit sa dagat yan, eh di mas papasok yung tubig dagat.
09:58Pag pumasok yung tubig dagat, ang mangyayari ay nalulubog yung mga kabahayan.
10:04Pag umulang ng malakas doon sa kabundukan ng Sierra Madre at Sambales,
10:09pababa po yung tubig na yun.
10:11Pag bumaba yung tubig, maharangan yung tubig dagat.
10:14Eh kung saan nandun yung mga kabahayan na yan, eh hindi makaka-exit ka agad.
10:21So, meron tayong water world dyan.
10:23Prof, ang nagiging karaniwang discarding, halimbawa, yung sa NLEX,
10:26i-elevate yung kalye para hindi abutin ang baha.
10:30Yun nga lang po, yung tubig parang walang mapupuntahan, hindi ba?
10:36Parang intuitively, okay na iangat mo yung kalye o iangat mo yung mga bahay,
10:40pero parang hindi, please explain to us the science behind that.
10:44Tama ho bang discard ito?
10:48Yun po, in fact, may papers po kami dyan.
10:51Karamihan ng ating mga baha, even in Metro Manila,
10:56even during thunderstorms lang na isang oras mahigit ang biglang buhos ng ulan,
11:04nandun po siya doon sa low-lying areas.
11:08Kung saan dumadaloy yung mga creeks, yung mga sapa,
11:12pag biglang buhos ang ulan, eh yung sapa ay umaapaw din.
11:17Eh hindi naman natin nilagyan ng tulay doon.
11:19So lahat ng mga intersection ng sapa at saka ng mga kalye ay nilapatan natin ang kalye.
11:28So kapag biglang bumuhos yung ulan, katulad ng may thunderstorm or katulad nito,
11:35ay dadaaloy doon yung tubig, ma-overwhelm yung sapa o yung ilog,
11:41eh babahain yung kalye, katulad niyang na nakikita natin sa video.
11:46Prof, kahapon nag-briefing si MMDA Chairman Artes Palacio
11:50regarding dito sa planong 39 flood catchment sites sa NCR.
11:54Mostly water detention facilities ito, target daw matapos second half ng 2027.
11:59Ang sinasabi nila, science-based ito, taga Netherlands daw yun ang una.
12:02Pag-usapan po natin ito, were you involved in this?
12:05And please tell us, paano po ito makakatulong sa problema ng pagbaha dito sa Metro Manila?
12:10Si General De La Torre, nakita niyo ba mayroong kaming mga pinupost na bumisita sa amin,
12:20siguro early this year, nung pagkaupong-pagkaupo pa lang niya,
12:24at nag-uusap din po kami ni Director Mark Navarro ng flood management ng MMDA.
12:33At yun, nakailang meeting na rin kami na nung unang pinag-usapan namin
12:39sa Camp Aguinaldo, sinubukan namin i-simulate ito
12:45kung maglalagay ng detention basin at saka mga sponge roads,
12:49ay ano ang magiging epekto doon sa baha dyan sa Edsa naman,
12:53sa may harap ng Aguinaldo.
12:55At meron din kaming napag-usapan dati na yung Rizal Memorial Baseball Stadium,
13:05ay napakalaking lugar na malapit sa Taft Avenue,
13:10malapit sa lugar na pinabaha.
13:13At kasama po si Chairman Pato Gregorio, na head ng PSC,
13:20na maglagay ng isang detention basin dito.
13:24So kamakailan, na binig ko nga kay Mark Navarro,
13:27nakita kami noong press conference last week.
13:31At yan, pinag-usapan po namin niyang nasabi niya,
13:34na sinasabi niyo po yung 36.
13:37At ngayon po, inaayos namin yung finalization
13:40ng aming Memorandum of Understanding.
13:42Ah, okay.
13:43So kung merong mga mungkahing na ganyan,
13:46na additional na 39,
13:48o maganda na ma-demonstrate natin,
13:50kasi meron po tayong capability dito sa UPRI NOAA,
13:54na makita natin,
13:56bago pa tayo mag-invest,
13:58bago pa tayo mag-spend ng any single peso dyan,
14:03o gumastos,
14:04ay makita natin kung gaano siya magiging ka-efektibo.
14:08O baka naman hindi siya efektibo.
14:10So pag tinignan natin yun,
14:12magiging transparent tayo
14:13para makita ng taong bayan
14:16kung saan natin ginagastos ang ating pera.
14:19Lalo na na merong ganitong problema
14:22at ang ating kaban,
14:25ang kaban ng bayan ay hindi ganun kalaki.
14:28So meron tayong capability to do that.
14:30Ang nagiging tanong din po ngayon,
14:32ito ho mga ginagawa natin,
14:34ito ho ba ay bahagi ng isang master plan?
14:37Kasi ang sinabi ni Kahapon ni Pangulong Marcos,
14:40meron daw decades-old master plan
14:44na ngayon lang natin ini-implement.
14:47Assuming may decades-old master plan nga po,
14:50pag in-implement natin ngayon,
14:52swak pa ba?
14:53Baka ho hindi na mag-responsive
14:54dahil andyan na ho yung climate change,
14:57heavier rainfall and all that.
14:59Ganito po.
15:00Siguro nagmumula yan doon sa,
15:03meron pinost kasi si architect Paulo Alcazaren.
15:09Apo, apo.
15:10At yun, tapos dinagdagan namin yun
15:13na nung pinagsama namin yung master plan
15:16noong 1941 for Quezon City,
15:19plano ito ni Frost,
15:20ni architect Frost niya tayo.
15:22Tapos nung pinaglapat namin,
15:24nakita na yung mga green spaces
15:27doon sa master plan noong 1941
15:30ay kapareho noong flood hazard map natin.
15:35Ibig sabihin noon na,
15:37ah, as early as that time,
15:39ay alam na pala nila
15:40na importante yung mga green spaces
15:42para kung sakaling dumating yung baha,
15:45ay walang tao doon.
15:47Wala tayong disaster na pag-uusapan.
15:51Susubukan po na,
15:52susubukan po siguro,
15:54hindi ko alam kasi ngayon ko lang na dinigit
15:56nakakahapong ko lang na itinig ito
15:58na sinabi ng Pangulo,
16:00pero meron din kaming something similar
16:02na ginagawa sa Quezon City.
16:04Dahil nga natayuan na natin ito,
16:06hindi nasunod yung plano,
16:08ilang dekada natin na ginawa
16:10na hindi nasunod yan,
16:13kasama na doon,
16:14nagkaroon ng gera,
16:15noong early 1940s.
16:18So hindi na nga nasunod.
16:19Pero imbis na yung mga forest,
16:22yung mga parks,
16:23yung green spaces,
16:24kung talagang hindi na maiiwas yung mga komunidad,
16:29susubukan lagyan ng mga katakot-takot
16:33na mga detention basins,
16:35i-restore yung mga posibleng i-restore,
16:38i-preserve yung mga green spaces na meron pa,
16:42at yun naman po yung ginagawa,
16:44lalong-lalo na dito sa Quezon City,
16:47sa pamumuno po ni Mayor Joy Belmonte.
16:52Professor Lagbay,
16:53I'd love to pick your brain on this a bit more,
16:57pero medyo gawuluho tayo sa oras.
16:59Maraming salamat,
17:00pansamantala sa ulitin po.
17:02Thank you very much.
17:03Sige po, maraming salamat and good morning po.
17:05Dr. Mahar Lagbay,
17:06Executive Director ng UP Resilience Institute.
17:09Ang mga isyo pinag-uusapan,
17:11lilinawin at hihimayin natin
17:12on record sa unang hirin.
Comments