00:00Ito mga kapuso, usapang kalusugan naman tayo, Health is Well.
00:04At ito nga pong martes, marami na gulat sa pinaw sa video ni Doc Willie at Lisa Ong.
00:11Matapos sabihin na si Doc Lisa, may breast cancer sa gitna nung may pinaglaladaan din si Doc Willie.
00:21Alam niyo naman ako, dumadaan ako sa sarcoma stage 4. May kalat na kasi.
00:26Pero so far, sa awan ng Diyos, stable ako.
00:312 years na. Kaya lang, 6 weeks ago, meron kami nakuhang balita kay Doc Lisa naman.
00:39Si Doc Lisa, may breast cancer. Hindi namin alam ang stage.
00:43Baka stage 1 o stage 2.
00:46Tapos nagki-chemotherapy na siya.
00:4912 sessions ng chemo, nakaka-anim na siya.
00:53Kaya nakita niyo, medyo nakakalbo na.
00:55And one day, baka matanggal na rin yung buhut niya.
01:01At sa kabila ng kinakaharap na mag-asawa, patuloy pa rin sila sa pagbibigay ng health tips sa kanilang followers.
01:10Sabi pa ni Doc Willie,
01:12huwag matakot sa chemotherapy.
01:15Huwag rin magtago.
01:16Mas maagar o madadiagnose, mas madali at mas mura ang gamutan.
01:21Doc Willie, Doc Lisa, patuloy namin pinagdarasal po ang inyong agarang pagaling.
01:26At usaping cancer po.
01:29Yan po ang ating ikokonsulta ngayong araw na ito dito sa...
01:32UH Clinic!
01:34Bakasahan po natin ngayong umaga,
01:36Dr. Pauline Peronilia Cauton,
01:39Medical Oncologist mula po sa Philippine Society of Medical Oncology.
01:44Doc, good morning!
01:45Good morning, Doc.
01:46Good morning po.
01:47Ito, pag-usapan na po natin,
01:48yung pong shinere ni Doc Willie at Doc Lisa,
01:52mag-asawa nagkaroon po ng cancer,
01:54rare po ba yun yung ganung pangyayari na
01:56kayong mag-asawa eh,
01:58nagkaroon ng ganyang hamon,
02:00nasa ginsu ba?
02:01Dahil hindi naman sila magkadugo eh.
02:03So, ano po yung paghanda ng mga manonood natin?
02:07Okay, so, tama po ang sinabi ni sir na
02:11hindi naman po sila related, no?
02:13No, but it is still related to the genes, no?
02:17So, all cancer in general,
02:19kahit anong klaseng cancer pa po yan,
02:21nagsisimula at nagmumula sa genes po ng isang tao.
02:25Pag sinabi pong genes,
02:26it doesn't necessarily mean na ito po ay namamana.
02:29Okay.
02:30Not all cases are hereditary.
02:32Okay.
02:33Para sa kaso po ni Doc Willie at ni Doc Lisa,
02:38we can't really say na it's connected.
02:42Yung risk po ni Doc Willie ay hiwalay
02:45or independent sa risk ni Doc Lisa,
02:47nagkataon lang po na sila ay...
02:48Nagkasabay pa.
02:50Nagkasabay, oho.
02:51Opo, opo.
02:51Doc, itong cancer,
02:53alam na marami pa na seryos
02:54at nakamamatay na sakit, di ba?
02:56Pero marami rin sa atin na hindi alam,
02:58hindi kaanong alam kung ano talaga ito.
03:00At para po sa ating mga manonood,
03:02ano po ba ang ginagawa sa katawan ng cancer?
03:04So, ang cancer, simply put,
03:08is ang tinatawag na uncontrolled growth
03:10or unregulated growth ng cells.
03:12So, ang pag-grow or pag-multiply,
03:15pagdami ng cells sa katawan
03:17na wala sa lugar at wala sa panahon.
03:20So, parang kunwari,
03:21meron tayong garden.
03:23So, meron tayong halaman dito.
03:24Meron tayong garden,
03:26tinanim natin yung mga halaman
03:27in an orderly manner,
03:29maayos lahat sila may proper place.
03:31Para meron silang adequate space to grow
03:34at mga nutrients na galing sa lupa, etc.
03:37So, sabihin natin ang cancer
03:39ay parang yung weeds,
03:41yung masamang damo
03:42na dumapo din sa soil
03:45at nagiging kakumpetensya niya sa space,
03:48nagiging mas masikip dito sa place
03:50kung sa natin tinanim yung halaman
03:52at nagiging parang inaagawan niya
03:55ng nutrients at space
03:57yung mga talagang intended na halaman na nando.
04:00Okay, Doc.
04:01Nabanggit po ni Doc Willis,
04:02mayroon siyang sarcoma.
04:04Anong klaseng cancer po itong sarcoma?
04:07Okay.
04:07So, ang sarcoma,
04:08so, ang iba-ibang klaseng cancer,
04:10ang pangalan ay,
04:11it depicts kung saan galing cell.
04:14Anong klaseng cell siya nang galing.
04:16So, ang sarcoma in particular
04:17is cancer na gagaling po
04:19sa connective tissue cells.
04:21So, ito po ay cells ng bone,
04:23muscle, fat, cartilage,
04:25and the blood vessels.
04:27So, it can grow in any part of the body
04:29na meron yung mga cells na yun.
04:32Oo, oo, oo.
04:33Sa case na yung Doc Lee,
04:34sa breast cancer,
04:37ang paano naman yung nakukuha
04:38ang breast cancer?
04:40Tinanong ko ta'kan nina,
04:41sabi mo,
04:42ang number one cancer ngayon sa atin
04:44ay breast cancer.
04:45Breast cancer po.
04:47So, tulad po nang nabanggit natin kanina,
04:50lahat ng cancer,
04:51kasama ang breast cancer,
04:52ay nagbura sa genes.
04:53Kapag merong mga changes sa genes
04:55that loses its ability
04:59to regulate po yung growth.
05:02Anything that promotes yung aberya na yun,
05:06yung mutation na tinatawag,
05:08ay mag-increase ng risk.
05:10So, age is one important factor
05:13across all cancers.
05:14So, pag tumatanda,
05:16mas tumataas ang risk
05:17na mag-develop ang cancer.
05:20For females,
05:22kung may family history ng cancer,
05:24tulad po nang nabanggit ni Doc Lisa,
05:25meron po siyang family history of cancer.
05:28And in general,
05:31risk factors of bad habits,
05:34so smoking,
05:35alcohol intake,
05:36being overweight,
05:38especially after menopause
05:40for breast cancer,
05:42and having a very sedentary lifestyle.
05:45So, importante ang eating healthy,
05:47a well-balanced diet.
05:49Kilos, kilos.
05:50At kumilos talaga.
05:51Importante ang exercise.
05:52Stress.
05:53Stress, yes.
05:54Nakawisa yun.
05:55Oo, because stress is something
05:56that affects our mind
05:58and our bodies as well.
05:59So, we want to keep everything
06:02in a healthy level.
06:04So, nabanggit tayong kilos, kilos.
06:06Pero ano pa ba yung ibang paraan
06:07para makaiwas dito sa cancer?
06:09So, base dun sa mga risk factors po
06:12na pinag-usapan natin.
06:13So, really, just what we know
06:15from nung grade school pa tayo,
06:17ano ba ang healthy living?
06:19So, eating well.
06:20Yes.
06:20All the food groups
06:21must be represented
06:22and also moving around.
06:25But equally important,
06:27if not more important
06:28than all these healthy living
06:29is getting screened.
06:32Yung mga tinatawag ko nating
06:34screening modalities.
06:35So, ang ibig sabihin ng screening,
06:37maski na wala pa po kayong nararamdaman,
06:39Patingin na.
06:39Magpapatingin tayo
06:40to check if there is something
06:42that shouldn't be there.
06:44Preventive, no?
06:44Yes, preventive.
06:46And we want to catch it mo
06:47kasi early.
06:48Oo.
06:49Dok, pagdating sa gamota ng cancer,
06:51ano-ano ba yung mga option
06:52na meron available?
06:54Yeah.
06:55So, depende sa uri ng cancer
06:57at sa different particulars of the case.
07:00But usually,
07:00ang cancer ay ginagamot
07:02through either surgery
07:04or yung tinatawag po na radiotherapy
07:07or chemotherapy, no?
07:10And kabilang sa pag sinasabi po natin
07:12chemotherapy,
07:14iba-iba na po yan, eh.
07:15So, merong traditional chemotherapy,
07:17meron yung nabanggit din ni Doc Lisa,
07:19she's receiving immunotherapy.
07:22May mga targeted therapy
07:24na yung iba, IV,
07:25yung iba, oral.
07:27So, at meron ding hormonal therapy,
07:29which is appropriate
07:30for some types of cancer.
07:32So, it's really very different, no?
07:34Kaya, importanteng magpatingin
07:36sa spesyalista
07:37na pwedeng i-describe
07:39at i-offer po
07:41ang pinaka-nararapat
07:42na aangkop na treatment.
07:43At kapag nagamot na Doc yung cancer,
07:45pwede nga po bang
07:46mag-recur ito?
07:47Bumalik ulit ito?
07:48Ilang beso ba ito
07:49pwedeng bumalik sa katawan?
07:51Okay.
07:51So, ang treatment po
07:52na nare-recommend natin,
07:54ang purpose,
07:55ang goal talaga
07:55is to keep the cancer
07:57from coming back.
07:58Okay.
07:58So, minsan kasi
08:00na-operahan na,
08:01tapos nagtatanong
08:02ba't kailangan pang gamutin?
08:03So, ang additional na gamot na yun,
08:05ang goal nun
08:06ay para hindi bumalik, no?
08:08To lower your risk
08:09of yung tinatawag po
08:10nating recurrence
08:11or pagbalik ng cancer.
08:13O dapat di maging palagay, no?
08:14Pwede sinabing gumaling na.
08:16Naku, maraming salamat po,
08:17Dr. Pauline Peronilia Cauton,
08:19Medical Oncologist po
08:20mula sa
08:21Philippine Society of Medical Oncology.
08:24Ang mga usaping pangkalusugan,
08:25kukonsulta natin yan
08:26dito sa UH Clinic.
08:28Magbabalik po ang unang hirit.
08:29Ingat po kayo, ah.
08:30Healthy 12.
08:30Salamat po, ingat.
08:32Dr. Thank you.
08:32Magpatingin na, magpatingin.
08:34Wait!
08:35Wait, wait, wait!
08:36Wait lang.
08:38Huwag mo muna i-close.
08:39Mag-subscribe ka na muna
08:40sa GMA Public Affairs
08:42YouTube channel
08:43para lagi kang una
08:44sa mga latest kweto
08:45at balita.
08:46I-follow mo na rin
08:47ang official social media pages
08:48ng unang hirit.
08:51O sige na.
Comments