Bakas ang hagupit ng Bagyong Tino sa Visayas. Mga bahay na winasak, sasakyang inanod at mga bayan na nalubog sa baha. Paano paghahandaan ang mga ganitong kalamidad at ano ang epekto ng sunod-sunod na bagyo sa bansa? Panoorin ang video.
Hosted by the country’s top anchors and hosts, 'Unang Hirit' is a weekday morning show that provides its viewers with a daily dose of news and practical feature stories. Watch it from Monday to Friday, 5:30 AM on GMA Network! Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
00:00Mga kapuso, malaking pinsala po ang dinulot nitong Bagyong Tino, lalong-lalo na po dyan sa bahagi ng Visayas.
00:10Sa video ni Joby Herodias, makikita ang mga bahay sa Talisay City, Cebu, na lubog sa baha at halos bubong na lang ang nakikita.
00:18Sa video naman na puha ni Johan Raul Salmar, makikita ang pahirapan na pagsagip sa isang kalabaw para makaligtas sa rumaragasang baha sa Consolation Highway.
00:31Sa Bakayan, Cebu, kitang-kita rin ang inaanod ng mga sasakyan na halos magkapatong-patong na dahil sa matinding baha.
00:41Ang pananalasan ng Bagyong Tino, pag-uusapan natin dito sa Issue ng Bayan.
00:53Makasama natin ngayong umaga ang weather specialist mula sa pag-asa, si Benison Estareja.
01:00At syempre kasama rin natin ang director ng Knowledge Sharing Division ng UP Resilience Institute, Dr. Lika Minimo.
01:07Good morning po sa inyo, Do.
01:08Good morning po. Good morning po sa lahat.
01:10Good morning po, Mang Susanne.
01:12Yes, good morning.
01:13Benison, una-una, kumustahin natin yung sitwasyon dyan sa Visayas.
01:21Ano ba maranasan ng mga tagaryan ngayong araw na ito, Benison?
01:26Well, sa ngayon po, dahil na doon pa rin sa May Nordern Palawan itong si Typhoon Tino,
01:30we're expecting pa rin na itong Palawan po magkakaroon po ng masungit na panahon.
01:34Malalakas ang mga pag-ulan hinggang 120 kilometers per hour.
01:38Yan po yung current na lakas nitong si Bagyong Tino.
01:40May pagbukso hanggang 165 kilometers per hour.
01:43At yung mga pag-ulan natin, concentrated din po dito sa may parting Palawan.
01:47So asahan pa rin po yung heavy to intense sa mga pag-ulan at mataas sa pantanang landslides at pag-bahag.
01:52Benison, grabe yung nag-i-epekto ng Bagyong Tino sa Visayas, inasahan ba ninyo na ganon katindi ang maging epekto ng Bagyong Tino?
02:01Okay.
02:03Kung pag-uusapan po natin ang mga pag-ulan, yes, definitely po nagkaroon tayo ng mga babala dyan.
02:09As early as last week po, nagkaroon tayo ng mga rainfall advisory or babala po sa malalakas sa mga pag-ulan.
02:16Dito sa may Visayas, particularly sa may Cebu po, nag-start tayo 5 days ago or 5 days prior pa dun sa pagtama.
02:24Dito sa may Cebu na magkakaroon nga ng malalakas sa mga pag-ulan.
02:26Aabog siya ng hanggang 100 to 200 millimeters po.
02:29At naitala natin ang 24-hour rainfall dito sa may Cebu ng around 185 millimeters po,
02:35which is more than the monthly normal po na kanilang mga naranasan pag-ulan.
02:40So, naging babala po yan apart from the heavy rainfall warnings na ini-issue po natin habang binabagtas ng Bagyong Tino itong Visayas.
02:47Talaga lang parang napakaraming tubig nitong Bagyong si Tino.
02:51Ano, Benison?
02:53Yes po. At hindi rin nakatulong kasi na yung mga kabundukan doon,
02:57nag-enhance po ng mga pag-ulan at nagkakos din po ng mga pag-amata sa tiyansa ng pagbahan.
03:03O, hindi na nagkaroon ng mga pag-ulan in the past few days.
03:05Oo. At pagkatapos itong Bagyong Tino, may paparating na naman na isang bagyong na,
03:09eto at posibleng raw maging super typhoon.
03:12Aba, eto. Kailan ito mapasok at ano mga lugar ang kailangan maghanda.
03:16Lalo na kung sinasabi, Benison, ito may talagang yung posibilidad na maging super typhoon.
03:22Eh, posibleng talaga?
03:25Yes po. Noong nakakabahalang pakinggan ni Susan dahil meron nga tayong panibagong bagyo
03:29na nakikita natin na lalakas pa dahil ito naman ay malayo pa sa ating talupan sa ngayon.
03:33Nasa 1,830 kilometers east of southern Mindanao, kaninang madaling araw.
03:38At posibleng pumasok po ng ating par by late Friday or early Saturday.
03:44At ito yung tatawagin po natin ang Bagyong Uwan.
03:46At sa pagpasok po nito, most likely malakas na ito.
03:48At posibleng labakas pa bilang isang super typhoon pagsapit po ng Sunday or Monday.
03:53So that's around 195 kilometers per hour.
03:56At tayong nakikita natin na truck regarding dito kay Bagyong magiging Uwan
03:59ay ito pong Luzon.
04:01Matasang chance na northern and central Luzon pa sa ngayon.
04:04Pero posibleng pa rin bumaba ito nung hindi pa natin inaalis yung chance.
04:06Oo. So kailan natin mararamdaman itong si Iwan?
04:11Bali ba yung late Sunday, yung time kung saan nasa may silangan po ng Luzon,
04:15itong Bagyo.
04:16Yung outer cloud months nga nararamdaman na dito sa may patling Bicol,
04:20sa may Quezon, Aurora, and Cagayan Rally.
04:23Then pagsapit po ng lunes,
04:25yung mas malakas na hangin, malakas po na ulan dito sa malaking bahagi po ng Luzon.
04:29Ito ay tatama sa may northern Luzon, affected din po as far down as Bicol region yung mga malalakas po ng mga pagulan
04:36at may mga pabugsubugsong hangin.
04:38And dun naman sa mga areas na directly maapektuhan ng bagyo,
04:41hanggang signal number 5 po, knowing na ito ay magiging isang super thankful.
04:45Ibig pala sabihin nito, Benison,
04:47ngayon pa lang, lalong-lalo na yung mga lugar na pwede magkaroon ng storm signal number 5,
04:51maghanda na.
04:52Tama po, we have 5 days ahead para mapaghandaan po itong bagyong ito,
04:59i-reinforce na yung ating mga kabahayan dyan,
05:01make sure na ligtas yung ating mga alaga at yung ating mga halaman
05:05para po safe tayo and bakit pag-coordinate sa inyong mga local government units
05:10kung ang lugar pa nyo ay matasan siya sa magkakaroon ng mga pag-apaw ng ilog
05:14o pagbaha at yung pag-upo na dito.
05:15Okay, maraming salamat si Benison Estereja mula po dyan sa pag-asa.
05:20At ngayon naman makasama natin si Dr. Likha Minimo.
05:23Dok, napakatagal na nating naranasan yung mga pagbaha.
05:26Siyempre, andyan po yung issue ng korupsyon.
05:29Ako sa proyekte ng mga gobyerno.
05:31Pero sa usaping structural o urban planning,
05:33ano pa po ba yung dapat na gawin natin sa ngayon?
05:37So marami po po tayong LGUs yung hindi pa nakakapaggawa
05:40ng kanilang comprehensive land use plan.
05:44Ito po ay mandato nila and guided by the Department of Human Settlements
05:48and Urban Development.
05:49So dapat po sana, they are looking into the future,
05:5212 years from when you start planning,
05:55dapat tinitingnan ano yung pwedeng epekto ng climate change.
05:58So kasama dun yung paglakas ng bagyo,
06:01paglakas ng ulan, pagtaas din ang sea level.
06:04So kasama po dun yung storm surges.
06:07So lahat ng hazards, titingnan po dapat nila.
06:10May mga bagyo ngayon, nagkaka-storm signal number 5 na, di ba?
06:14Kayo po sa UP Resilience Institute ang in-charge doon sa Project NOAA, di ba?
06:20Makikita doon kung ang isang lugar po ay may hazard sa pagbaha.
06:24Malaking tulong po ba ito sa mga kababayan natin?
06:26At kasi parang dyan sa Visayas, may mga lumikas daw sa mataas na lugar,
06:31pero yung mataas na lugar na nilikasan nila, e binaha din.
06:36Doon po kasi sa Project NOAA na inadapt na po ng UP Resilience Institute,
06:41nandun po yung mga pwedeng bahain ng malalakas talagang ulan.
06:45So kung patandaan po natin yung mga ulan katulad ng undoy, sendong,
06:49yung sobrang lalakas po talaga ng ulan, yun yung nakalagay po sa ating mga mapa.
06:53At kung magagamit sana po ng publiko, ay masasabi kung saan yung safe at saan yung pwede silang lumipat.
07:00Dok, pwede bang ano, ipakita nyo, tuturo sa mga kapuso natin, paano ito gagamitin?
07:06Ito, yan, yan, yan po ang ating Project NOAA.
07:08So kapag po tayo ay pumunta sa website ng Project NOAA, pwede din actually i-download na natin yung app.
07:14Meron po tayong downloadable sa iOS at sa Android.
07:19So pagpunta po natin sa landing page, makikita natin doon yung pwede mong i-search yung location mo.
07:25Pwede mo rin gamitin yung, kung naka-on po yung GPS, pwede yung location mo mismo.
07:31Kapag may bagyo po, nakalagay din yung track ng typhoon, pwede nyo yung i-click.
07:36Pero sa laptop lang po yan magagamit.
07:39So kapag na-search nyo na po yung lugar, pwede ka po, kunyari, tinipe mo Cebu City, lalabas yung area mo.
07:47Kung ito yung iyong location, magpa-plot po siya doon.
Be the first to comment