00:00Mga kapuso, malaking pinsala po ang dinulot nitong Bagyong Tino, lalong-lalo na po dyan sa bahagi ng Visayas.
00:10Sa video ni Joby Herodias, makikita ang mga bahay sa Talisay City, Cebu, na lubog sa baha at halos bubong na lang ang nakikita.
00:18Sa video naman na puha ni Johan Raul Salmar, makikita ang pahirapan na pagsagip sa isang kalabaw para makaligtas sa rumaragasang baha sa Consolation Highway.
00:31Sa Bakayan, Cebu, kitang-kita rin ang inaanod ng mga sasakyan na halos magkapatong-patong na dahil sa matinding baha.
00:41Ang pananalasan ng Bagyong Tino, pag-uusapan natin dito sa Issue ng Bayan.
00:53Makasama natin ngayong umaga ang weather specialist mula sa pag-asa, si Benison Estareja.
01:00At syempre kasama rin natin ang director ng Knowledge Sharing Division ng UP Resilience Institute, Dr. Lika Minimo.
01:07Good morning po sa inyo, Do.
01:08Good morning po. Good morning po sa lahat.
01:10Good morning po, Mang Susanne.
01:12Yes, good morning.
01:13Benison, una-una, kumustahin natin yung sitwasyon dyan sa Visayas.
01:21Ano ba maranasan ng mga tagaryan ngayong araw na ito, Benison?
01:26Well, sa ngayon po, dahil na doon pa rin sa May Nordern Palawan itong si Typhoon Tino,
01:30we're expecting pa rin na itong Palawan po magkakaroon po ng masungit na panahon.
01:34Malalakas ang mga pag-ulan hinggang 120 kilometers per hour.
01:38Yan po yung current na lakas nitong si Bagyong Tino.
01:40May pagbukso hanggang 165 kilometers per hour.
01:43At yung mga pag-ulan natin, concentrated din po dito sa may parting Palawan.
01:47So asahan pa rin po yung heavy to intense sa mga pag-ulan at mataas sa pantanang landslides at pag-bahag.
01:52Benison, grabe yung nag-i-epekto ng Bagyong Tino sa Visayas, inasahan ba ninyo na ganon katindi ang maging epekto ng Bagyong Tino?
02:01Okay.
02:03Kung pag-uusapan po natin ang mga pag-ulan, yes, definitely po nagkaroon tayo ng mga babala dyan.
02:09As early as last week po, nagkaroon tayo ng mga rainfall advisory or babala po sa malalakas sa mga pag-ulan.
02:16Dito sa may Visayas, particularly sa may Cebu po, nag-start tayo 5 days ago or 5 days prior pa dun sa pagtama.
02:24Dito sa may Cebu na magkakaroon nga ng malalakas sa mga pag-ulan.
02:26Aabog siya ng hanggang 100 to 200 millimeters po.
02:29At naitala natin ang 24-hour rainfall dito sa may Cebu ng around 185 millimeters po,
02:35which is more than the monthly normal po na kanilang mga naranasan pag-ulan.
02:40So, naging babala po yan apart from the heavy rainfall warnings na ini-issue po natin habang binabagtas ng Bagyong Tino itong Visayas.
02:47Talaga lang parang napakaraming tubig nitong Bagyong si Tino.
02:51Ano, Benison?
02:53Yes po. At hindi rin nakatulong kasi na yung mga kabundukan doon,
02:57nag-enhance po ng mga pag-ulan at nagkakos din po ng mga pag-amata sa tiyansa ng pagbahan.
03:03O, hindi na nagkaroon ng mga pag-ulan in the past few days.
03:05Oo. At pagkatapos itong Bagyong Tino, may paparating na naman na isang bagyong na,
03:09eto at posibleng raw maging super typhoon.
03:12Aba, eto. Kailan ito mapasok at ano mga lugar ang kailangan maghanda.
03:16Lalo na kung sinasabi, Benison, ito may talagang yung posibilidad na maging super typhoon.
03:22Eh, posibleng talaga?
03:25Yes po. Noong nakakabahalang pakinggan ni Susan dahil meron nga tayong panibagong bagyo
03:29na nakikita natin na lalakas pa dahil ito naman ay malayo pa sa ating talupan sa ngayon.
03:33Nasa 1,830 kilometers east of southern Mindanao, kaninang madaling araw.
03:38At posibleng pumasok po ng ating par by late Friday or early Saturday.
03:44At ito yung tatawagin po natin ang Bagyong Uwan.
03:46At sa pagpasok po nito, most likely malakas na ito.
03:48At posibleng labakas pa bilang isang super typhoon pagsapit po ng Sunday or Monday.
03:53So that's around 195 kilometers per hour.
03:56At tayong nakikita natin na truck regarding dito kay Bagyong magiging Uwan
03:59ay ito pong Luzon.
04:01Matasang chance na northern and central Luzon pa sa ngayon.
04:04Pero posibleng pa rin bumaba ito nung hindi pa natin inaalis yung chance.
04:06Oo. So kailan natin mararamdaman itong si Iwan?
04:11Bali ba yung late Sunday, yung time kung saan nasa may silangan po ng Luzon,
04:15itong Bagyo.
04:16Yung outer cloud months nga nararamdaman na dito sa may patling Bicol,
04:20sa may Quezon, Aurora, and Cagayan Rally.
04:23Then pagsapit po ng lunes,
04:25yung mas malakas na hangin, malakas po na ulan dito sa malaking bahagi po ng Luzon.
04:29Ito ay tatama sa may northern Luzon, affected din po as far down as Bicol region yung mga malalakas po ng mga pagulan
04:36at may mga pabugsubugsong hangin.
04:38And dun naman sa mga areas na directly maapektuhan ng bagyo,
04:41hanggang signal number 5 po, knowing na ito ay magiging isang super thankful.
04:45Ibig pala sabihin nito, Benison,
04:47ngayon pa lang, lalong-lalo na yung mga lugar na pwede magkaroon ng storm signal number 5,
04:51maghanda na.
04:52Tama po, we have 5 days ahead para mapaghandaan po itong bagyong ito,
04:59i-reinforce na yung ating mga kabahayan dyan,
05:01make sure na ligtas yung ating mga alaga at yung ating mga halaman
05:05para po safe tayo and bakit pag-coordinate sa inyong mga local government units
05:10kung ang lugar pa nyo ay matasan siya sa magkakaroon ng mga pag-apaw ng ilog
05:14o pagbaha at yung pag-upo na dito.
05:15Okay, maraming salamat si Benison Estereja mula po dyan sa pag-asa.
05:20At ngayon naman makasama natin si Dr. Likha Minimo.
05:23Dok, napakatagal na nating naranasan yung mga pagbaha.
05:26Siyempre, andyan po yung issue ng korupsyon.
05:29Ako sa proyekte ng mga gobyerno.
05:31Pero sa usaping structural o urban planning,
05:33ano pa po ba yung dapat na gawin natin sa ngayon?
05:37So marami po po tayong LGUs yung hindi pa nakakapaggawa
05:40ng kanilang comprehensive land use plan.
05:44Ito po ay mandato nila and guided by the Department of Human Settlements
05:48and Urban Development.
05:49So dapat po sana, they are looking into the future,
05:5212 years from when you start planning,
05:55dapat tinitingnan ano yung pwedeng epekto ng climate change.
05:58So kasama dun yung paglakas ng bagyo,
06:01paglakas ng ulan, pagtaas din ang sea level.
06:04So kasama po dun yung storm surges.
06:07So lahat ng hazards, titingnan po dapat nila.
06:10May mga bagyo ngayon, nagkaka-storm signal number 5 na, di ba?
06:14Kayo po sa UP Resilience Institute ang in-charge doon sa Project NOAA, di ba?
06:20Makikita doon kung ang isang lugar po ay may hazard sa pagbaha.
06:24Malaking tulong po ba ito sa mga kababayan natin?
06:26At kasi parang dyan sa Visayas, may mga lumikas daw sa mataas na lugar,
06:31pero yung mataas na lugar na nilikasan nila, e binaha din.
06:36Doon po kasi sa Project NOAA na inadapt na po ng UP Resilience Institute,
06:41nandun po yung mga pwedeng bahain ng malalakas talagang ulan.
06:45So kung patandaan po natin yung mga ulan katulad ng undoy, sendong,
06:49yung sobrang lalakas po talaga ng ulan, yun yung nakalagay po sa ating mga mapa.
06:53At kung magagamit sana po ng publiko, ay masasabi kung saan yung safe at saan yung pwede silang lumipat.
07:00Dok, pwede bang ano, ipakita nyo, tuturo sa mga kapuso natin, paano ito gagamitin?
07:06Ito, yan, yan, yan po ang ating Project NOAA.
07:08So kapag po tayo ay pumunta sa website ng Project NOAA, pwede din actually i-download na natin yung app.
07:14Meron po tayong downloadable sa iOS at sa Android.
07:19So pagpunta po natin sa landing page, makikita natin doon yung pwede mong i-search yung location mo.
07:25Pwede mo rin gamitin yung, kung naka-on po yung GPS, pwede yung location mo mismo.
07:31Kapag may bagyo po, nakalagay din yung track ng typhoon, pwede nyo yung i-click.
07:36Pero sa laptop lang po yan magagamit.
07:39So kapag na-search nyo na po yung lugar, pwede ka po, kunyari, tinipe mo Cebu City, lalabas yung area mo.
07:47Kung ito yung iyong location, magpa-plot po siya doon.
07:52So yung low po, low hazard means, ito, yellow.
07:55Kung nasa bahaing lugar, ito po ay, ibig sabihin, ay hanggang tuhod na baha lamang.
08:03Pero, yes, pag medium po hanggang leeg na po yan, high, lagpas tao na po.
08:09Kapag nakita nyo po na red yung lokasyon ninyo, yung bahay ninyo, opisina ninyo,
08:15ibig sabihin, pwede po siyang maabot ng mataas na baha talaga, lagpas tao.
08:21At malamang, malakas din yung agos ng tubig.
08:24So ngayon, yung mga paparating na bagyo, lima po, pinag-usapan natin yung super typhoon.
08:29Malaking tulong po ito na ngayon pa lang, ay tingnan na po ng mga kababayan natin yung kanilang location.
08:35Yes.
08:35Ano po yung mga risk, mga danger?
08:37Opo, meron din po dyan na naka-plot din po, ano yung naka-explain din.
08:42And pwede nyo rin po i-scroll up to ito, makikita nyo yung ano yung dapat gawin before and during and after typhoon and floods.
08:51Ayan, pati sa landslides. Masasabi din po dito kung nasan yung pinakamalapit na facilities na pwede nating lipatan kapag mayroong emergency.
09:02Ano po ito? Nalalo na po sa mga nangyari dyan sa Visayas, parang napakalaking tulong kung meron po sila na ganyan.
09:10Yes.
09:10So ito, kahit anong klase ng cellphone, ma-access nila? Paano kung walang laptop or computer?
09:15Ah, cellphone po pwede yan. Basta smartphone po siya magagamit po natin.
09:19Ideally, may yung sa GPS po para makikita nyo yung lokasyon nila.
09:23Pero may mga gumagamit naman na ho. Marami na.
09:26Yes po. Actually, nagamit na po ito kasama po ng iba pa naming mga app.
09:31May isa pa po kaming app, yung Lifesaver app.
09:33Ah, po.
09:33It was used by the QCDRRMO.
09:37Nag-report po yung mga tao sa Northern Quezon City na merong baha, last habagad.
09:43And na-rescue po yung lola at bata nakasama niya.
09:49Dahil na-report din po yun dun sa Noah at sa Lifesaver.
09:53Ano yun na natin ho? Kung pwede nyo na ilagay sa mga cellphone nyo, lalong-lalo na nga ito yung malakas na bagyong paparating.
09:59Huwag naman sanang maging super typhoon, diba?
10:01But nevertheless, kailangan na yung maghanda pa rin tayo kapag may mga bagyo.
10:05Anyway, maraming salamat pag-asa weather specialist Benison Estareja at siyempre kay Dr. Lickha Minimo ng UP Resilience Institute.
10:15Magbapalik po ang Unang Hirit.
10:20Ikaw, hindi ka pa nakasubscribe sa GMI Public Affairs YouTube channel?
10:24Bakit? Magsubscribe ka na dali na para laging una ka sa mga latest kwento at balita.
10:30I-follow mo na rin ang official social media pages ng Unang Hirit.
10:33Salamat ka puso!
10:35Salamat ka puso!
Comments