00:00Ang latian, hindi lang tahanan.
00:03Ikatlo, sa pinakamalaking river system ng buong Pilipinas, that's the Agusan River Basin.
00:09Now, at the middle part of it is a catch basin. You call it the Agusan Marsh.
00:16Nagsisilbi rin itong tagasipsip ng tubig mula sa kabundukan ng Bukitnon, Davao del Norte, Davao de Oro at Surigao del
00:24Sur.
00:24It serves as a sponge, this peatland, preventing the waters during the annual floods here from immediately going downstream.
00:35Pero ang masakit na katotohanan, ang latian, unti-unti nang napupulo.
00:42It comes annually, every January, between January and February.
00:48Ang flood ko dito would last three to four months, every year.
00:51Now, due to this phenomenon of climate change, nag-shift po ang flood.
00:57It's not anymore between January and February. It is now February to March.
01:04Nang-misto lang isang floating barangay dahil sa mga bahay na nakalutang sa tubig.
01:10Kapansin-pansin din ang mga kawayan na suporta sa mga kabahayan.
01:14Yung bahay namin po ay palaging lumilitaw, at saka yung iba, tumataas, at bumaba din.
01:25Pag mubahaan na siya, yung bahay na, bumubahaan na siya, yung bahay na, bumubahaan siya, isip sigit yan na, para
01:31din kami makuwanan nung kuan, para mga hangin.
01:35Itinali na ni Maribet Osma ang kanyang bahay para hindi ito anurin sa tuwing may malakas na pagulan.
01:43Pag malakas, pumunta kami doon sa safety na lugar. Sana'y bagod kami yung mga aano na kami maintain.
01:51Paliwanag ng peatland expert at executive director ng ASEAN Center for Biodiversity na si Jerome Montemayor,
01:59ang pag-apaw ng tubig sa Agusan ay epekto ng malawakang pagputod ng puno sa kagubatan.
02:07Yung dapat sinisipsip ng ating forest, hindi na masipsip dahil wala na yung mga puno na dapat sumisipsip ng mga
02:14tubig na natatanggap niya tuwing tag-ulan.
02:17Lahat na ito ngayon, dadaloy doon sa wetlands.
02:19Kaya ang tubig mas matagal umalis. Mas mataas, mas mapanganib.
02:25Yung dating kapasidad din niya na mag-salo ng tubig, paglilinaw niya.
02:31Pero ang wetland ecosystem ay natural talagang lubog sa tubig.
02:36So technically, hindi rin natin pwede sabihin binabaha sila kasi talaga namang imbakan siya ng tubig.
02:43Sa ilalim ng Agusan Marsh, may isang lihim na konti lang ang nakakaalam.
02:49Peat, patong-patong na halaman na di nabubulok.
02:56At sa bawat patong, may nakatagong karbon.
03:01Isang greenhouse gas na nagdudulot ng global warming.
03:07Noong 2018, opisyal na kinilala bilang ASEAN Heritage Park ang Agusan Marsh sa ilalim ng ASEAN Center for Biodiversity.
03:20Isang organisasyon na tumutulong sa pangangalaga ng mahalagang likas na yaman sa rehyon.
03:27Ang Agusan Marsh, bagamat ang pangalan niya ay Agusan Marsh,
03:30pag tinignan mo siya sa kabuan, iba't ibang bahagi siya.
03:34May bahagi siyang peatlands, may bahagi siyang swamp, may bahagi siyang marsh.
03:38Ecologically speaking, pag tinignan mo siya, marami siyang iba't ibang uri ng wetlands sa loob ng isang protected area or
03:46ASEAN Heritage Park.
03:48Ang ASEAN Heritage Park ay isang titulo na ibinigay ng Association of Southeast Asian Nations o ASEAN
03:56na mga piling protected areas na dapat alagaan sa buong Southeast Asia.
04:02Sa gitna ng lawa, kapansin-pansin ang mga bahay na nakatayo sa ibabaw ng tubig.
04:08May dalawang zoning tayo, yung strict protected zone at multiple use zone.
04:13Yung ating strict protected zone is wala talagang activities na gagawin talaga doon, only rituals or research.
04:22Maraming activities na mangyayari doon sa multiple use zone sa PA.
04:32Nakatayo dito ang grupo ng Black Wings Tilt na may mahabang binti.
04:39Tila gumawa pa ng formation ang mga ito bago maglakad.
04:46Ito ang pangalawa sa may pinakamahabang binti sa mga ibon sa mundo sunod sa Flamingo.
04:57Si Tatay Gregorio ay isang residente at manging isda ng Agusan Marsh.
05:03Isang tahimik na tagapagbantay ng latian at kalikasan.
05:09Naischedule namin ng kaguli ng isda. Hindi dati kahit anong uras, kumuli ka ng isda.
05:17Kasama ang herpetologist na si Dr. Arvin Jesmos, sunod na binisita namin ang kaimpugan pitland na nasa loob ng Agusan
05:26Marsh.
05:27Ibang klase ang pitlanob, very dense, tapos hindi mo alam yung tatapakan mo kung biglang malalim.
05:35Sa Philippines kasi bihira ito na ekosistem na habitat. In fact, Agusan Marsh o sakaimpugan yung isa sa mga malalaki.
05:44Pitland o latian ang tawag sa lugar kung saan bahagyang nabubulok at naiipon ang mga organic matter gaya ng halaman.
05:53Kaya ang resulta, naiipon ito sa latian.
05:57Ang isa sa pinaka-importante kasi na ingredient or sangkap, matatawag mo na, sa pit forest, ay may tubig.
06:07Sa ilalim tubig.
06:08Water log ang tawag doon. Yung, kumbaga, palagi siyang may tubig.
06:13Kinatayang nasa tatlong porsyento lang ng kabuoang lupain sa mundo ang pitlan o latian.
06:20Sa Southeast Asia, panglima ang Pilipinas sa may pinakamalawak na pit swamp forest.
06:25Sa tulong ng latian, posible nitong mapabagal ang pag-init ng mundo.
06:32Pareho silang wetlands, yung marsh at saka yung pitlands.
06:36Nagkakaiba na doon sa kanilang komposisyon.
06:39Yung pitlands ay binubuo ng mga organic matter na nakalubog sa permanente sa tubig
06:47at yun yung dahilan kung bakit hindi siya nagde-decompose.
06:50At nagiging ano siya, yung titawag nating carbon sink at carbon store.
06:54Dahil 30% ng carbon ang kaya nitong i-absorb o may imbak ayon sa International Union for Conservation of
07:04Nature.
07:04Higit na mas mataas kung ikukumpara sa rainforest o kagubatan na 25% lang ang kapasidad.
07:12Kaya very important siya na ecosystem for climate change.
07:17Kasi yung carbon, naiipon lang.
07:22Hindi siya kumakawala sa atmosphere.
07:26Hindi siya dumadagdag.
07:27Hindi niya na nilalabas dahil hindi siya nag-dedicate.
07:32Narami pa rin vegetation.
07:33We don't know kung gaano kalalim.
07:36Nitong Abril nakuna ng Philippine Army at Department of Environment and Natural Resources sa kanilang aerial survey
07:43kung lawak ng pinsala sa Talacogon dulot ng pit fires o sunog na tumagal ng halos labing isang araw.
07:52Kumpara sa karaniwang sunog, matagal bago maapula ang sunog sa pit land.
07:59Bukod sa nagbabaga ang maabot ito hanggang sa ilalim ng lupa.
08:04Kuminsan, wala nang apoy sa ibabaw pero umuusok pa rin.
08:07Bakit? Kasi yung apoy nasa ilalim na.
08:09At hindi mo na makita.
08:10Pero dito lang lumalabas yung usok.
08:12Ayon sa investigasyon,
08:14posibleng may kinalaman ang ilang gawain ng mga tao
08:17tulad ng pagkaingin,
08:20paggawa ng kanal
08:21at pagsusunog ng tuyong bahagi ng lawa sa sunog.
08:24May mga gumagawa ng mga artificial na kanal
08:28bahagi ng pagbago ng land use ng Agusan Marsh
08:32dahil may paniniwala na kapag inalis mo yung tubig,
08:36pwede mo na siyang gamitin sa agriculture.
08:38Pinalala pa ito ng matinding init
08:41kaya madaling nagliyab ang pit plant.
08:47Parahigit na mapangalagaan ang Agusan Marsh.
08:50Nagsagawa ng Youth Leadership Training for Biodiversity
08:54and Wetlands Conservation and Restoration
08:58ang ASEAN Center for Biodiversity sa Butuan City.
09:03Ininvita namin yung mga youth leaders
09:06tsaka yung mga representatives from the indigenous groups
09:10para tulungan sila,
09:13i-build yung kanilang capacity
09:14para mas maging effective silang partners natin
09:18for conserving and protecting Agusan Marsh.
09:21Bukod sa training,
09:23nagsagawa rin ng isang tree planting activity
09:26ang mga kabataan.
09:28Sa pamamagitan ng training na ito,
09:31nahihikayat at nabubuksan
09:33ang isip ng mga kabataan
09:35upang sila mismo
09:36ang maging sunod na tagapangalaga ng latin.
09:40Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
09:43Para sa iba pang kwento
09:44tungkol sa ating kalikasan,
09:47mag-subscribe na
09:48sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments