00:10Born to be Wild
00:30Ang endangered na hornbill
00:33Ang sawa pinang tutulungang balata ng mga tao
00:40Samantalang ang unggoy at cloudrock naman malinis na at tapos nang ihawin ito sa apoy
00:47Kung tutuusin, tinapahintulutan daw ang mga katutubo na manghuli nito
00:54Pero ang mga hayop na kinukuha sa gubat
00:58Tila sobra na raw sa kanilang pangangailangan
01:03Lalo na't, ibinibenta umano nila ito ng bulto sa komunidad para kukita
01:09Sa palay ba?
01:10Oo, sa palay
01:11Sa enforcement, meron tayong mga pinapakreate ng mga quick response team
01:17As much as possible, we want to prevent the killing or destruction of wildlife
01:22That's why it should be immediate
01:24Higit sa kultura at pantawid na gutom
01:28Kailangan din nila ng pera para tustusan ang kanilang pangangailangang medikal, edukasyon at iba pang mga gastusin para mabuhay
01:38Sa pagitan ng tao at buhay nilang, paano binabalansi ang parehong pakikipaglaban para makikipaglaban?
01:57Pinunta namin ang giblib na komunidad na makatutubo kung saan talamak umano ang ganitong gawain
02:10Kasama ang Kaakibat by Viver City Watch
02:13Isang grupo na nagbabantay ng gubat at nagdodokumento ng mga hayop
02:18Itignan natin yung kanilang status
02:20Kung marami pa ba sila dito o malaki na yung impact ng hunting dito sa lab
02:27Liblib na lugar na ito sa norte
02:36This is supposed to be an easy trail, an easy trek
02:40Pero dahil sobrang putik, papunta dun ang hirap
02:45Nandito tayo sa isang community na mga Aitas
02:50Aitas don't really live in a community because they're nomadic
02:55Sa kusina ni Roger, nakasabit ang mga panganang baboy ramo at bungo ng unggoy
03:01Ang mga buto ng mga hayop na kanyang nahuli at pinagsaluhan sa kanyang komunidad, itinabi ni Roger
03:26Sa edad na 58, hindi raw siya maaring huminto sa pangangaso
03:31Lalo na pinag-iipunan niya na madala sa ospital ang kanyang apo
03:37Ang tawag dun sa kondisyon na yun is sa Atricia Ani, nangyayari yan talaga as an abnormality
03:45And binubutas yung tiyan para dun nalabas yung dumi
04:01Sa tuwing siya naman ang nangangilangan ng servisyong medikal
04:07Nilalaga niya raw ang bungo ng mga unggoy na kanyang nahuli
04:10Sa paniniwalang mawawala ang iniindan niyang sakit
04:17May ospital sa kanilang bayan, ngunit hindi nila kayang tustusan ang gastusin
04:26Nomads po sila eh
04:27Kasi may mga housing projects po tayo na ginawa sa dalawang barangay
04:30Eh, lang hindi po sila nagtagal dun
04:34Iniiwan po nila yung housing, tapos lilipat po sila sa isang area
04:37Tapos magtatanim, pag wala na naman po, lilipat na naman po
04:40Kilala rin na mga ngaso sa kanyang lugar ang katutubong si Isus
04:57Aabot daw ng lima hanggang sampung tao ang kausap niya
05:01At bumibili ng mga nahuling hayop kada dalawang linggo
05:13Hindi rin daw niya alam na bawal ang pagbebenta ng mga buhay ilang
05:18Ang mga mapanilakod dyan sir
05:20Pero gumano'n dati pagkapsat ng Ilocano dito sir
05:24Times are changing, they need cash to be able to send their children to school
05:31Nakakalungkot pa is hindi lahat ng binibenta nila ay nakoconvert nila into cash
05:41Paliwanag naman ng National Commission on Indigenous People Region 2
05:45Ang ahensya na nangangalaga at nakikipaglaban sa karapatan ng mga katutubo
05:51I-recognize talaga na sa kanila talaga yung lupain na yun
05:55Kasi yun yung buhay nila and nandun yung kabuhayan nila
05:59Umaalis sila sir for fear of life eh, diba?
06:02Kasi pinapaalis sila sa lupang kanila talaga yun
06:06Simula pa lang sa pangangaso na bubuhay ang mga katutubo
06:11Ngunit sa paglipas ng panahon, nagbago ito dahil nagbago na rin ang kanilang pangangailangan
06:18Ang pangangaso, kadikit na nang buhay ng mga katutubo
06:23At sa oras na hindi sapat ang kalangkita
06:27Ito ang natitira nilang alam na kabuhayan
06:31Para maitawid ang pangaraw-araw na gastos at gutom sa kagubatan
06:36Ang hunting sa Pilipinas, the moment nung dumating yung mga sinaunang tao dito sa Pilipinas
06:43Kasi ang hunting, it's a form of subsistence para sa mga tao
06:47So kailangan nilang gawin yun para mag-survive
06:50Pero iba na raw ang sitwasyon ngayon
06:59Yung pagpatay at saka pagdestroy sa mga wildlife na ito
07:04Is a violation of RA 9147
07:08Kahit man mga kasamahan natin sa indigenous peoples
07:12Hindi naman sila exempted from complying with the law
07:16But yung tinatawag na sustainable na paggamit ng mga IPs is also recognized
07:22Ang Indigenous People's Right Act of 1997
07:26Ay batas na nagbibigay karapatan sa mga katutubo
07:30Na gamitin at pakinabangan ang mga likas-yaman sa loob ng kanilang ancestral domain
07:36Kasi ang dami silang nakukuha na ganun
07:41Marami?
07:42Oo, sako-sako yun
07:44Ito yung story namin about trying to catch the hunters
07:48Nung nandito na kami sa site mismo
07:51Lumabas yung katotohanan
07:53Na itong mga katutubo natin sila'y nag-hunting
07:59Ang pangangilangan ng tao, walang katapusan
08:05Pero ang kayang ibigay ng kagubatan, may hangganan
08:14This is a good potential location for birthing
08:18Dahil may lake dito tapos mga puno
08:22Ang mga ibon dito, naghabulan at nag-aabang ng pagkain
08:28Bawat isa, malaya
08:35Pero iba ang sitwasyon ng alimukin
08:38O white-eared, brown dove
08:41Na endemic o sa Pilipinas lang makikita
08:43Sa pangangaso, ginagamit ang buhay na ibong alimukin
08:49Kaya ang mga katutubo, hinuhuli ito at inaalagaan
08:54Nasa dalawang buwan ng pangangalaga ng katutubo ang ibon
08:59Frutas ang kinakain nito
09:01Kaya importante sila sa pagpaparami ng puno sa gubat
09:06Ang gagawin po natin dito ay paparilip natin
09:09Para hindi natin magamit na makapanghuli pa ng ibang wildlife
09:12Pumayag naman ang katutubo na muli itong pakawalan
09:19Pero ang ibon
09:23Putol pala itong pakpak ng ibon ito
09:25Hindi na natin muna siya i-release
09:27At ito ay dadalin sa ating Wildlife Rescue Center sa Tugigaraw
09:31Ang pakpak ng ibon ay may buto
09:33Kaya kapag naputol ito, mahirap itong maibalik sa wild
09:39Ang katutubong si Mario
09:41Irga naman ang ginagamit sa pangangaso
09:44Ang kanyang huli, ibinibenta niya
09:56Ang tarik tikbird din
09:58Ang pakay hulihin ng katutubo at mga ngaso na si Delphine
10:03Nakasulubong ko si Manong
10:04Meron siyang rifle
10:06Sa totoo lang, hindi patas ang laban
10:09Pagka ganito ang gamit natin
10:13Pag makita namin on the act na ginagamit nila yan sa pagkahunting
10:18Definitely pati yun ay makukonfiscate
10:22Ebedensya
10:23Na may nagka-camp dito
10:28So, bago pa eh
10:29Hindi pa tuyong-tuyo yung mga dahon ng saging
10:33So, dito sila nag-camp
10:35Ang target nila
10:36Yung mga paniki
10:39So, this is the situation, ano
10:43Hinahanapan namin yung mga areas
10:44Kung nasan yung mga wildlife
10:46Pero, we came across this cave
10:48Yung mga kasamahan natin
10:50Na taga-kaakibat
10:52E, sisurvey nila
10:54Kung anong meron sa loob
11:04Ito, ito yung lambat o
11:06Naanod
11:07Yan po
11:09Ang dating pa-isa-isang huli
11:11Bakit tila sako-sako na ngayon
11:14Maraming bats dito, no
11:16So, dito sinasabing
11:17Merong nagtrap
11:18Nag-ninet na mga paniki
11:20Kung nahuli daw nila yan
11:22Nalagyan na sa sako
11:23Ito yun yung binibenta nila
11:26Meron tayong
11:27Nagkita na lambat dito
11:29Na pinanglalambat siguro ng kwantaw
11:31Paniki
11:32Kung ganitong size, ma'am
11:34Wala sigurong malalaking isda na ganito
11:36Nang butas
11:39Dalawang kamay na yung kwan
11:41Yung butas niya
11:44Lambat din daw ang ginagamit
11:46Sa hile-hilerang ibon
11:48Na nakita naming talamak
11:50Na'y binibenta online
11:51Lambat din ang dahilan
11:54Sa pagkamatay ng Chinese Sparrowhawk
11:56Isang migratory na ibon
11:58Kasama ang Community Environment
12:00And Natural Resources Office
12:02Ng Apari
12:03Susubukan naming matuntun
12:06Ang malawakang panguhuli
12:07At bentahan nito
12:09Maya-maya pa
12:10Isang report
12:11Ang aming natanggap
12:13Punta kami dito
12:14Sa isang liblib na lugar
12:15May nakapag-inform na
12:17Meron daw silang
12:18Nahuling unggoy
12:19Pagdating sa komunidad
12:21Tumambad sa amin
12:23Ang napakalaking lambat
12:25Na nakasabit sa mga puno
12:29Ito
12:31Yung net
12:32Napanghuli ng mga panikit
12:33Ng mga ibang ibon
12:34This style of hunting
12:36Is
12:37Hindi yung traditional way nila
12:39Of hunting
12:39Bawal pa rin yan
12:41Ayon sa ating
12:42Andang gaming tilintig tayo
12:44Meron kasi tayong batas
12:45Na pinagbabawal yung
12:46Paguhuli ng mga wildlife
12:47Kahit yung nakasabit na yan
12:49Supposedly
12:50Yung lambat na yan
12:51Ay para sa ilog
12:52Paliwanag naman
12:53Ng katutubong si Marlon
12:55Ang may-ari
12:56Nang naturang lambat
12:58Para lamis ko
12:59Maka siya
13:00Nait-ait
13:00Nait ko
13:01Nait ko
13:01Nait ko
13:02Nait ko
13:02Nait ko
13:03Nait ko
13:04Abot-abot na ako
13:05Pang bilit
13:06Para hindi makapinsala
13:08Sa mga buhay ilang
13:10Tinanggal at kinumpis ka
13:11Ng DNR
13:12Ang nakasabit na lambat
13:16Pero hindi lang mga ibon
13:18Ang pinagsasaluhan
13:19Ng pamilya ni Marlon
13:21We're a bit too late
13:22Kasi
13:24Nakainan nila yung wildlife
13:28Oh my gosh
13:30Oh my gosh
13:32Identified
13:33This is a male
13:35Makak
13:39Base sa ngipin
13:41At pangil nito
13:42Isang malaking unggoy
13:43Ang kanilang inadobo
13:47So ito
13:49Ay isang parte
13:51Ng bibig
13:52Ng unggoy
13:54Nakita niyo yung pangil
13:56Oh
13:56Ayun yung mga incisors niya
13:58Yung pangil
13:59Kita mo
14:01May tartar na
14:06Aabot daw
14:07Aabot daw ng tatlong kilo
14:08Ang nahuli nilang unggoy
14:10Sa silo
14:10Bawal pa rin yan
14:12Pero kasi tayong batas
14:13Na pinagbabawal yung paghuli
14:16Ng mga
14:16Wildlife
14:23Matagal na raw silang kumakain ng unggoy
14:26Sa katunayan
14:27May natira pa silang buto ng unggoy
14:30At baboy ramo noong nakaraang buwan
14:41Ang first time ko makakita ng
14:45Linutong unggoy
14:46This is a bit shocking for me
14:49Hindi ko inaasahan na may makikita
14:51Kung galon sa kaldero
14:53Pero
14:53Siyempre sa kanila
14:55Normal nila yan
14:56Normal na pagkain nila yan
14:58They live in the jungle
14:59They rely on the jungle
15:01But
15:03Now it's a different situation
15:05Dahil kilala ang mga katutubo
15:07Sa galing nila sa pangangaso
15:09Sila rin ang tinatawag na mga residente
15:12Kapag may naliligaw na buhay ilang
15:15Sa kanilang lugar
15:16Gaya ng sawah
15:17Nagibibuska na timanok na rin
15:19Sinurot ko dyan
15:20Uyas na nga simang at jawaid
15:22Paganda na nakita
15:24Dyan abot na dyan
15:25Kipunti kayo
15:27Kinalik dyan
15:29Ulo na lang ng sawah
15:30Ang naabutan namin
15:38Ang mga katutubo
15:41Aminadong nanguhuli
15:42At nagbebenta ng mga hayop
15:44Sa batas
15:46Ang IPRA Law of 1997
15:48Ay nagpapahintulot
15:50Sa katutubo
15:51Na gumamit ng likas na yaman
15:53Sa kanilang ancestral domain
15:55On the other hand
15:57Meron naman tayong batas
15:58Nung Republic Act 9147
16:00Na nagsasabi na bawal
16:02Bawal patayin
16:04Bawal abusuhin
16:07I-destroy yung ating mga wildlife
16:10Apat na linggo
16:13Matapos naming ilapit
16:14Ang istoryang ito sa otoridad
16:17Nagsagawa ng information education
16:19And communication
16:21Ang Department of Environment
16:23And Natural Resources
16:24Para ipaalam
16:26Sa makatutubo
16:27Sa lugar
16:28Ang kahalagahan
16:29Na mabuhay ilang doon
16:31Samantala
16:32Nakatutok naman
16:33Ang National Bureau of Investigation
16:36Sa online selling
16:37Na mga ibon mula sa Cagayan
16:39Natuntun din daw nila
16:41Ang ilan sa nagbebenta nito
16:43At kinausap
16:45Na itigil na
16:45Ang kanyang ginagawa
16:47Sa halip na hulihin ito
16:52Ang apo naman ni Roger
16:54Ay napatignan na sa doktor
16:56Sa tulong ng National Commission
16:58On Indigenous People Region 2
17:00Naglaan din
17:01Ang Department of Social Welfare
17:03And Development
17:04Nang 300,000 piso
17:06Para sa tulong
17:07Na ibibigay
17:08Sa mga katutubo roon
17:09Ang mga membro naman
17:11Nang Kaakibat
17:12By Diversity Watch
17:13Ginawang bantay gubat ng DNR
17:16Para makatulong nila
17:17Sa pagbabantay
17:18Ng kagubatan ng lugar
17:24Ang pagprotekta
17:26Sa mga katutubo
17:27At buhay ilang
17:28Hindi nagtatapos
17:30Sa maigpit
17:31Na pagpapatupad
17:32Ng batas
17:36Malagang alamin
17:37Ang tunay na sitwasyon
17:39Para matulungan
17:40At magkaroon
17:42Ng angkop na solusyon
17:45Ako si Doc Nielsen Donato
17:47Born to be Wild
17:54Maraming salamat
17:55Sa panunod
17:56Ng Born to be Wild
17:57Para sa iba pang kwento
17:59Tungkol sa ating kalikasan
18:01Mag-subscribe na
18:02Sa JMA Public Affairs
18:04YouTube Channel
18:05Sa Qual
18:06Bata
18:06Bata
18:06Sa jab
Comments