- 5 ay önce
Tarihi sevdiren ve merak uyandıran program Tarihte Yürüyen Adam geçmişten günümüze kadar ayakta kalmayı başaran tarihi yapıları ve hikâyelerini izleyicilerle buluşturuyor.
Mekanların tarihçesi, gündelik hayatta sıkça kullanılan deyişlerin kökeni ve tarihe farklı bir bakış Ülke TV’de… Kimi zaman mimari yapıları ile ilk olma özelliğine sahip yerleri ekrana taşıyor.
“Dünü bilmeyen bugünü anlayamaz; bugünü anlamayan yarını göremez, yarını inşâ edemez; hattâ dünden gelen hamlelerin nedenlerini bile düşünemez.” diyen Abdulbaki Gölpınarlı’nın sözünden ilhamla ‘Tarihte Yürüyen Adam’ dünü anlatıyor, bugünü gösteriyor ve yarının rotası için ışık tutuyor.
Tarihi camiler, kervansaraylar, üstünde birçok medeniyetin yaşadığı Mezopotamya ve Anadolu şehirlerinin bilinmeyen hikâyeleri Tarihte Yürüyen Adam ile her Cumartesi Ülke TV’de…
Mekanların tarihçesi, gündelik hayatta sıkça kullanılan deyişlerin kökeni ve tarihe farklı bir bakış Ülke TV’de… Kimi zaman mimari yapıları ile ilk olma özelliğine sahip yerleri ekrana taşıyor.
“Dünü bilmeyen bugünü anlayamaz; bugünü anlamayan yarını göremez, yarını inşâ edemez; hattâ dünden gelen hamlelerin nedenlerini bile düşünemez.” diyen Abdulbaki Gölpınarlı’nın sözünden ilhamla ‘Tarihte Yürüyen Adam’ dünü anlatıyor, bugünü gösteriyor ve yarının rotası için ışık tutuyor.
Tarihi camiler, kervansaraylar, üstünde birçok medeniyetin yaşadığı Mezopotamya ve Anadolu şehirlerinin bilinmeyen hikâyeleri Tarihte Yürüyen Adam ile her Cumartesi Ülke TV’de…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:00İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:32Bugün burada İstanbul'un en işlek tepelerinden bir tanesindeyiz.
01:36Beyazıt Camii.
01:37Tanpınar'ın söylediği şekliyle ifade edelim.
01:40İstanbul'a bırakılmış iki tane güvercine benzetir.
01:43Fatih Camii'ni ve 2. Beyazıt Camii'ni.
01:46Bu cami İstanbul'un en önemli mekanlarından bir tanesidir.
01:49Bu külliyeyle beraber aslında biz İstanbul'un dönüşümünü ve Bizans'tan kalan Roma'dan kalan dönüşümü hep birlikte görmekteyiz.
01:58İstanbul aslında yani Osmanlı döneminde kendisinden önce olan medeniyeti bir şekilde kuşatmış ve bunlar için en önemli olan meydanlarından bir tanesini de burada bir vakıf eseri inşa ederek dönüşümü sağlamıştır.
02:11Beyazıt Camii hakkında anlatılan efsaneler, yanındaki sahaflar çarşısı, şu an tam karşımızda bulunan İstanbul Üniversitesi'nin merkez yerleşkesi, ana kapı, öncesinde askeri bir üs olarak kullanılan bu mekanların tamamı aslında Roma'dan kalan bu meşhur meydanı kuşatmaktadır.
02:31Biz bugün Beyazıt Camii'ni ve külliyesini hep birlikte anlamaya çalışarak 1500'lü yılların başına gidip caminin inşaatından sonrasındaki döneme kadar 2. Beyazıt'la beraber Osmanlı tarihi nasıl yazıldı ve o dönemden itibaren tarih yazıcılığı nasıl ilerledi?
02:48Bütün bunlarla birlikte gelin hep beraber 2. Beyazıt'ın inşa ettirdiği Fatih'in oğlu, Yavuz'un babası, Kanuni'nin dedesi olan bu zat, kendisi de aynı zamanda veli olarak anılan bu padişahın yaptırmış olduğu bu külliyeyi hep birlikte anlamaya çalışalım.
03:18İstanbul, medeniyetlerin kesiştiği yerlerden bir tanesidir.
03:43Aslında yer köre üzerinde İstanbul kadar birden fazla medeniyete ev sahipliği yapmış çok da fazla şehir yoktur.
03:51İstanbul'un en önemli özelliklerinden bir tanesi kendisinden önce var olan, kendisinden önceki temel paradigmanın yıkılması değil,
04:00daha sonrasında devam eden Osmanlı gibi öncesindeki bütün medeniyetleri aynı zamanda kuşatan büyük medeniyetlere ev sahipliği yapmış olmasıdır.
04:08Bugün Beyazıt Camii'nde ve Beyazıt Meydanı'nda aslında biz Osmanlı'dan önce yani bir Türk İslam sentezinden önce burada var olmuş olan bu forumun da aslında Osmanlı ile birlikte devam ettiğini görmekteyiz.
04:23Çünkü forumdan külliyeye diye bir başlık atsak aslında biz şunu söyleyebiliriz.
04:28Forum Romalılar için ve Bizans için aslında temel meydanlardan bir tanesiydi.
04:33Bu temel meydanın bir işlevi vardı. Bu yaşamın temel pratik ihtiyaçlarını karşılayan meydanlardan bir tanesiydi.
04:41İkinci Beyazıt yani Fatih'in oğlu Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethettikten sonra bu şehri imar ettirmişti.
04:47Fakat Fatih Camii birinci salatin cami olma özelliğine haizdi.
04:52Bugün Beyazıt Camii'ndeyiz.
04:53Beyazıt Camii de padişahların yaptırmış olduğu yani ikinci salatin cami özelliğine haizdir.
04:59Bu noktada şunu da söyleyelim. Meydanın tamamını yani meydanı tahrip eden veya meydanı yok eden bir anlayışla buraya bir külliye ya da bir vakıf eseri yapılmamıştır.
05:09Meydanın tamamını kuşatan, etrafında çevreleyen ve aynı zamanda meydanın geçmişiyle beraber bugüne taşıyan bir külliye inşa edilmişti.
05:19Fatih dönemi için şunu söyleyebiliriz.
05:21Fatih Sultan Mehmet kapalı çarşıyı yaptırdıktan sonra bugün bu meydanın hemen arkamızda görmüş olduğunuz sahaflar çarşısını da yaptırıyor.
05:29Daha doğrusu bu esnafa bir yer tayin ettikten sonra bu çarşı meydana geliyor.
05:34Biz aslında şunu görüyoruz.
05:36Öncesinde var olan medeniyetin en işlek caddelerinden birini yok etmek yerine onu dönüştürüp aslında İslami bir noktaya çevirip İslamlaştıran bir paradigmadan, büyük bir medeniyetten söz ediyoruz.
05:48Sahaflık aslında Bursa'da başlayan mesleklerden bir tanesidir.
05:52Osmanlı'nın ilk başkenti diyebileceğimiz noktada başlayıp daha sonra Edirne'ye devam eden, sonrasında Fatih Sultan Mehmet'in onlara yer tayininden sonra burada büyük bir sahaflar çarşısı inşa edilmişti.
06:05Biz aslında şunu görmekteyiz.
06:08Meydanın kullanımı, kendisinden önceki medeniyetlere ev sahipliği yapmış olmaklığı, bu meydanın bir külliye ile birlikte, külliyenin bütün unsurlarıyla, tabhanesiyle, imarethanesiyle, darüş şifasıyla ve bütün bileşenleriyle beraber bu meydan tamamen kullanılmış ve bugün de kullanılmaya devam etmektedir.
06:28Biz aslında daha önceki programlarda şunu söylemiştik.
06:31Osmanlı için şehirleri iki kısma ayırabiliriz.
06:33Bir, külliyelerin yani vakıf eserlerinin oluşturduğu şehirler.
06:38İkincisi vakıf eserleriyle dönüşen şehirler.
06:41Bugün burada Beyazıt Meydanı'nda kurulan bu külliyenin İstanbul'u nasıl dönüştürdüğünü,
06:46yani kendisinden önceki paradigmayı tamamen yıkmayıp ama onun üzerine inşa etmiş olmaklığını hep birlikte göreceğiz.
06:54Bugün Beyazıt Camii'ndeyiz.
06:561500'lü yılların başına gidiyoruz.
06:58Yaklaşık olarak 5 yılda inşa edilmiş olan bu cami etrafında bugün İstanbul Üniversitesi'nin merkez yerleşkesi olarak kullanılan,
07:06aslında eski saray olarak bilinen bir binaya da sahiplik yapmakta.
07:10Tam olarak caminin kıble yönünde haziresiyle şehrin büyük bir geçmişinin de olduğunu bizlere ifade etmektedir.
07:17Bununla beraber şu an tam olarak arkamda görmüş olduğunuz Sahaflar Çarşısı İstanbul'un eski geleneklerinden bir tanesi olan
07:24sahafların, kitapların el değiştirmesiyle yeni sahiplerini buluşturdukları yerdeyiz.
07:31Beyazıt Camii'nin avlusuna girmeden önce, avlu kapılarındaki yazıları, kitabetlere bakmadan önce sahaflar çarşısını da görmek istedik.
07:40Gelin hep beraber avluya doğru ilerleyelim.
07:4716. yüzyılların başı, Fatih dönemi ve sonrası.
08:032. Beyazıt Fatih'in oğluydu.
08:05Fakat biz 2. Beyazıt dönemiyle birlikte aslında Fatih döneminde başlayan bugünkü Özbekistan yani Orta Asya'nın Osmanlı üzerindeki ciddi bir etkisini görmekteyiz.
08:17Bunu tam olarak Beyazıt Camii'nin bu avlu kapısında anlatmamın bir sebebi var.
08:22Çünkü bu caminin kitabelerini çok büyük oranda Hattat Hamdullah Efendi yazmıştır.
08:27Hattat Hamdullah Efendi Buharalıdır.
08:29Bildiğiniz üzere İslam düşünce geleneğinde, İslam'ın entelektüel boyutu ve bilim tarihindeki en önemli kırılmalarının tohumları Abbasi döneminde atılmıştı.
08:40Abbasi'nin dolaylı olarak birden fazla mirasçısı vardı.
08:44Bunlardan bir tanesi hiç şüphesiz Osmanlı Devleti'dir.
08:47Aynı dönemde Batı dünyası da Abbasilerin varisleri arasında sayılabilir.
08:51Fakat Abbasi Devleti'nin onların oluşturmuş olduğu İslam biliminin birden fazla merkezi vardı.
08:59Abbasiler sonrasında biz Orta Asya'yı aslında belli şehirleriyle birlikte örneğin Buhara, Semerkand, Herat, Meraga
09:07aklınıza gelebilecek birden fazla şehirle birlikte aslında Orta Asya, İslam bilim ve düşünce tarihinin genel merkezi haline gelmişti.
09:18Bununla birlikte sadece biz İslam bilim tarihinde veya düşünce tarihinde Orta Asya'yı görmemekteyiz.
09:24Bununla birlikte bugün tam olarak burada anlatma sebebim az önce de söylediğim gibi Şeyh Hattat Hamdullah'ın Buharalı olmalısıydı.
09:31Bununla birlikte şunu da ifade etmeme müsaade edin.
09:3515. yüzyılın sonları 16. yüzyılda yani Fatih döneminiyle beraber 16. yüzyılda 2. Beyazıt'la birlikte Osmanlı dönemi yani hem sanatıyla, kültürüyle, mimarisiyle Orta Asya'dan gelen ulema sınıfı, Hattat ve aklınıza gelebilecek birden fazla alanla alakalı ulema sınıfının biz etkisini görmekteyiz.
09:57Bu bize birkaç şey söylemektedir. Birincisi İslam düşünce tarihinde mimari, sanat aynı şekilde düşünce tarihiyle entelektüel yani ilmi geleneğin bir devamı olarak Osmanlı bir merkez haline gelmiş durumdadır.
10:14Bir sanat eserinde yani caminin avlunun giriş kitabesinde ve birazdan öbür tarafta göreceğimiz kitabeyle beraber Buhara'dan gelmiş olan bir Hattat'ın 2. Beyazıt Camii'nin avlusunun giriş kapısındaki yazmış olduğu kitabe aslında bize biraz da olsa sürekliliği İslam düşüncesinde mimariliğin, sanatın ve düşüncenin sürekliliğini göstermektedir.
10:37Gelin hep birlikte bu kitabeleri okumaya başlayalım.
10:40Taşlara işlenmiş olan bu kitabeler bize tam olarak ne söylemektedir?
10:44Şeyh Hattat Hamdullah'ın 2. Beyazıt Camii ve Külliyesi'ne bugün bir vakıf eseri olarak tam olarak Beyazıt Meydanı'nı kuşatan bu külliyenin tamamında onun eserleri mevcuttur.
10:55Burada seçmiş olduğu ayetler bize ne söylemektedir?
10:59Bunlardan önce şunu da belirtmeme müsaade edin.
11:01Bir Hattat olmadığım için elbette hat tarihi içerisinde yazlı stili, sanat eseri olarak elbette bunların hakkını işin erbabı verecektir.
11:11Fakat seçmiş olduğu ayetler üzerinden bugün Şeyh Hattat Hamdullah'ı anmış olalım.
11:17Bugün burada seçilmiş olan bu ayetlerin aslında ana teması şudur.
11:21Başta cennetle müjdelenen insanlara selam vererek size selam olsun girin ebedi yurdunuza şeklinde seçilmiş olan ayet-i kerimeler Kur'an-ı Kerim'den özellikle seçilmiş ayetlerdir.
11:34Aslında biz burada bir külliyenin bir meydanı nasıl dönüştürdüğünü ve aslında arkasında var olan medeniyetin temel paradigması olarak burada mevcut olan bu cami ve külliyenin aslında büyük bir dönüşümünü de görmekteyiz.
11:48Çünkü cami inanan insanlar için dünyada bir cennet mesabesindedir.
11:54Bu ayetler lalet tayin öyle belli belirsiz bir şekilde seçilmiş ayetler değildir.
11:59Dolayısıyla Buhara'dan gelmiş olan büyük bir Hattat'ın bunları seçmiş olması,
12:03klasik Osmanlı mimarisinin en güzel özelliklerinden, en iyi örneklerinden bir tanesi olan Beyazıt Camii'nde de ve daha sonrasında yapılacak olan neredeyse birçok camide biz bu ayetlerin seçilmiş olduğunu,
12:15bu ayetlerin adlulu kapılarına, camilerin girişlerine yazılmış olduğunu görmekteyiz.
12:22Bunlar az önce de söylediğim gibi belli belirsiz bir şekilde yazılmış veya buraya rastgele seçilmiş ayetler değildir.
12:29Bizler tam olarak bu noktada şunu görmekteyiz.
12:32Bir ibadetgahın aslında bir meydana inşası sonrasında seçilen ayet şunu ifade etmektedir.
12:38Siz dışarıdaki bir hayatın içerisinde aynı zamanda cenneti yaşayabilirsiniz.
12:43İnananlar için bir cennet vardır ve o cennetin gidiş mekanı bu camilerdir.
12:49Ve bu camiye girebilmeniz için bu avludan geçebilmeniz gerekmektedir.
12:54Tıpkı cennete gidebilmek için inanmanız ve o inancınızı ahlakıyla ve bütün hukukuyla birlikte yaşamanız gerektiği gibi.
13:02Dolayısıyla Buhara'nın etkisiyle yani bugünkü Orta Asya, Özbekistan'daki İslam, bilim, tarih merkezleriyle birlikte Osmanlı'nın 15. yüzyılın sonunda,
13:1416. yüzyılın başında etkilendiğini ve aslında bir süreklilik olarak,
13:19Hz. Peygamber döneminden 16. yüzyıla kadar devam eden bir sürekliliği biz bir sanat eseriyle birlikte okumaya çalıştık.
13:27Gelin hep beraber caminin öteki kitabesini inceleyerek avluya doğru giriş yapalım.
13:57Forum Tauri üzerine inşa edilmiş olan bu külliye aslında sadece yeni bir medeniyetin inşası değil,
14:08önceki medeniyeti de kuşatan ve dünyaya yeni bir teklifte bulunan büyük medeniyet olarak,
14:14Osmanlı medeniyetinin tek başına inşası olarak da okunabilinir.
14:18Çünkü dünyaya bir teklifiniz varsa aynı kökten türemiş olan mükellefiyet kelimesi de sizin yani sorumluluğunuz altındadır.
14:27Bir teklifiniz varsa mükellefiyetiniz de vardır, bir sorumluluğunuz vardır.
14:31Biz bugün 2. Beyazıt Han'ın yani Beyazıt-ı Veli'nin inşa ettirmiş olduğu bu külliyeyi hep birlikte anlamaya çalışıyoruz.
14:39Avlunun öbür kapısında da yazılı olan ve burada da bir kitabe söz konusu.
14:44Ailesinin Buhara'dan göçtüğünü bildiğimiz Şeyh Hattat Hamdullah Efendi'nin yazmış olduğu bir ayet-i kerime mevcut.
14:50Bu ayette de bir önceki ayette olduğu gibi tam olarak yine cennet vurgusu fakat burada tertemiz olarak, temizlenmiş olarak, ebedi olarak cennete girin vurgusu söz konusudur.
15:03Bu çok önemlidir.
15:04Yeni bir medeniyet inşasında dünyaya bir teklifiniz varsa ve bu teklifle beraber bir sorumluluğunuz varsa inşa edecek olduğunuz mabedin de elbette çeşitli mükellefiyetleri vardır.
15:15Bu noktada Osmanlı Devleti tam olarak yani 16. yüzyılın başında Fatih Sultan Mehmet dönemi sonrası 2. Beyazıt döneminde dünyaya hakim olmaya çalışan paradigmanın en önemli varisiydi.
15:30Yani siz dünyaya hakim olmak istiyorsanız burada inşa edecek olduğunuz külliye tam olarak bir şeyleri ifade etmekle mükellefti.
15:39Bizler bazen belirli kavramlarla, kelimelerle tarihe yolculuk yaparız.
15:44Bugünkü kelimelerimizden bir tanesi teklif ve mükellefiyet kelimesi.
15:49Yani sizler dünyaya bir teklifte bulunuyorsanız bu teklifin beraberinde getirmiş olduğu bir sorumluluk yani bir mükellefiyet vardır.
15:58Buharalı bir ailenin evladı olarak Şeyh Hattat Hamdullah Efendi'nin yazmış olduğu bu kitabelerle beraber aslında külliye tamamlanmış oluyor.
16:06Burada şunu ifade etmek istiyorum.
16:09Cami ya da bir vakıf eseri tek başına bina olarak ya da taşların oluşturmuş olduğu, taşların bir araya gelerek oluşturmuş olduğu bir yapı değildir.
16:19Bunun arkasında çok büyük bir anlam dünyası mevcuttur.
16:22Bu anlam dünyasını da üzerine kurulmuş olduğu bu tarihi meydanla birlikte meydanı kuşatan ve onu daha ileriye taşıyan büyük bir medeniyetin paradigmasıdır.
16:33Biz burada medeniyetlerin kesiştiği yerde aslında İstanbul'un en canlı meydanlarından bir tanesinde bugün tarihe yolculuk yapıp 16. yüzyılın başında yolculuk yapmaya başladık.
16:45Belli kelimelerle, kavramlarla, üzerine yazılmış olan kitabelerle birlikte biz bu camiyi, bu külliyeyi, bu vakıf eserini aslında İstanbul'un üzerine konulmuş olan bu tarihi medeniyetin tamamını hep birlikte anlamaya çalışıyoruz.
17:00Gelin hep birlikte caminin avlu kısmını ve devamını anlamaya çalışalım.
17:301500 ile 1505 arasında inşa edilmiş olan 2. Beyazıt Camii ve Külliyesi'nde daha sonrasında 4. Murat döneminde yapılmış olan Şadırvan'da elimizi yıkadık.
17:42Aslında bir cami ve külliye bir vakıf eseri sadece yapıldığı dönemde kalmıyor.
17:47Daha önceki programlarda söylediğimiz gibi bir mekan toplumu oluşturur ve bir toplum mekanıyla var olur.
17:53Dolayısıyla birbirine öncelik veya sonralık söz konusu değildir.
17:58Yani bir mekan ve toplum her zaman aynı anda mevcuttur.
18:02Biz bugün 2. Beyazıt Han'ın yani Beyazıt Veli'nin yaptırmış olduğu bu camideyiz.
18:072. Beyazıt Han için çok fazla sayıda hikayeler, rivayetler ve menkıbeler mevcuttur.
18:14Bu aslında bize şunu vermektedir.
18:15Bugün 2. Beyazıt Camii ve Külliyesi'nde bir vakıf eseri olarak 1500 ile 1505 arasında yaklaşık olarak 5 yılda inşa edilmiş olan ve antik dönemden kalma bir forum üzerine inşa edilmiş olan bu külliyeyi anlamaya çalışıyoruz.
18:31Fakat daha önceki programlarda da söylediğimiz gibi bir vakıf eseri bir külliye sadece taşlardan ibaret değildir.
18:37Daha sonrasında o külliyenin var olması yani bir mekan olarak Kevn kökünden geldiğini hatırlayarak düşünelim bunu.
18:45Bir mekan olarak varlığını devam ettirmesi aslında bu tür hem padişah hakkında hem sultan hakkında hem de cami etrafında dönen ve onu da var etmeye devam eden bu hikayeler, bu rivayetler hep var ola gelmiştir.
18:59Bunlar bir vakıf eserini bir vakıf eseri olarak korumak için aslında elimizdeki en önemli, en güçlü unsurlardır.
19:08Bugün 2. Beyazıt'ı anlamaya çalışalım.
19:10Az önce de söylediğimiz gibi Fatih'in oğlu yani İstanbul'un fethedilmiş halinden sonra ilk padişah, Fatih Camii'nden sonra inşa edilmiş olan ilk Salatin Camii olma özelliğine de haizdir.
19:23Bu noktada bize yardımcı olacak olan şey 2. Beyazıt Han etrafında inşa edilmiş olan veya ondan geriye kalan bu rivayetlerin tamamını nasıl anlamamız gerektiğidir.
19:34Bu menkıbelerin nasıl anlamamız gerektiğinden önce birkaç tanesini paylaşalım.
19:38Camiinin yapımında 2. Beyazıt Han bizzat çalışmıştır.
19:42Bir gün burada duvar örerken kendisinden daha fazla duvar ören birisini görmektedir.
19:48Hiçbir şekilde bu zatın ördüğü duvara yetişememektedir.
19:522. Beyazıt Han bu kişinin aslında Hızır Aleyhisselam olduğunu anlamıştır.
19:56Rivayet oldur ki Hızır Aleyhisselam'dan bir talepte bulunmaktadır.
19:592. Beyazıt Han Hızır Aleyhisselam'ın haftanın her günü 5 vakit bu camide namaz kılmasını istemektedir.
20:06Fakat Hızır Aleyhisselam bunu yapamayacağını söylemiştir.
20:09Ve bundan sonra 2. Beyazıt Han kendisinden madem öyle haftanın bir günü 5 vakit namaz kılmasını istemiştir.
20:16Fakat bunu da reddeden Hızır Aleyhisselam'dan en azından haftada bir gün bir vakit bu camide namaz kılmasını istemiştir.
20:24Ve Hızır Aleyhisselam bunu kabul etmiştir.
20:26Rivayet budur.
20:27Fakat bu menkıbeyi, bu rivayeti, bir külliyeyi, bir vakıf eserini nasıl anlamalıyız sorusuyla birlikte aslında düşünebiliriz.
20:35Menkıbeler sadece binanın taştan ibaret olmadığını, banisiyle, yapımıyla, bütün işçiliğiyle birlikte var ola geldiğini, yaşana gelen hayat içerisinde devam eden ve bunun sürdürülebilir bir inanç sistemi içerisinde bir fonksiyonu olduğunu da bize anlatmaktadır.
20:54Yani haftanın 7 günü 5 vakit namazını bu camide kılan bir insanın Hızır'la karşılaşma ihtimali çok büyük bir ihtimaldir.
21:02Ve bu çok önemlidir. Sosyal hayat içerisinde bir Hızır kültü, bir Hızır Aleyhisselam'la buluşma ihtimali dervişler için her zaman önemli ola gelmiştir.
21:12Dolayısıyla bu menkıbelerin mekanın varlığını devam ettirmesi ve bunu sürdürmesi noktasında çok önemli olduğunu bilmekteyiz.
21:21Birden fazla camide Hızır makamı vardır.
21:23Türkiye'de Anadolu'nun hangi köşesine giderseniz gidin önemli Salatin camilerde bir Hızır Aleyhisselam hikayesi ve Hızır Aleyhisselam makamı mutlaka vardır.
21:33Dolayısıyla 2. Beyazıt Han'la veli olarak anılan bu zatla bu şekilde bir hikayenin, bir rivayetin varlığı da 2. Beyazıt Camii'ni çok önemli kılmaktadır.
21:43İkinci bir rivayette 2. Beyazıt Han için bu caminin aslında mimarının kim olduğu tartışmalıdır.
21:49Birden fazla isim geçmektedir.
21:51Fakat şu rivayet dilden dile, kültürden kültüre, nesilden nesile aktarıla gelmiştir.
21:57Mimar başı o dönemde artık her kimse bugünkü tartışmalı isimlerden birkaç isim vardır bu arada.
22:03Fakat onlardan bir tanesi kıbleyi tayin etme noktasında kararsız kalmıştır.
22:08Bu noktada 2. Beyazıt Han kıblenin nasıl tayin edileceğine dair yardımcı olmuştur.
22:14Mimar başına ayağıma bas demiştir.
22:16Mimar başı aman sultanım olur mu öyle hiç dedikten sonra sultan yani 2. Beyazıt Han ayağıma bas ve gör demiştir.
22:24Ayağına bastığı anda Kabe'yi görmüş olan mimar başı kıble yönünü bu şekilde tayin etmiştir.
22:30Bu rivayet üzerinden de daha sonrasında birden fazla camide, vakıf eserinde, külliyede kıblenin tayin edilmesi noktasında bir ölçü olarak kabul edilen bir camiden bahsediyoruz.
22:412. Beyazıt Camii ve Külliyesi.
22:43Bu noktada kıblenin tayini meselesi de aslında mekanın oluşumu, kültürün devamı açısından çok önemli bir rivayettir.
22:51Burada aslında birden fazla yani katmanlı bir şekilde anlayabilecek olduğumuz bir durum söz konusudur.
22:57Birincisi 2. Beyazıt Han'ın aslında saf bir derviş, bir dervişhane hayata sahip olduğu aslında veli olarak anılmasıyla bir evliyaullah'tan bir zat olduğunun hikaye yani rivayet üzerinden aktarılmasıdır.
23:12İkincisi daha önceki meselelerde de daha önceki vakıf eserlerini anlattığımız noktada da biz hep belirtmiştik.
23:18Belirttiğimiz şey şuydu yani namazın 12 şartlarından bir tanesi yani dışında olan şartlarından bir tanesi kıbleydi.
23:25Kıbleye dair herhangi bir şüphe söz konusu olursa cami cemaati yani toplum bu camiye rağbet etmezdi.
23:33Dolayısıyla böyle bir menkıbeyle aslında kıble yönünde kıblenin belirlenmesinde hiçbir problemin olmadığını ifade etmek toplumun oluşturmuş olduğu bir sosyal mekan ve bunun aktarımı söz konusudur.
23:46Bugün burada 2. Beyazıt Han üzerinden aslında bu vakıf eserini, bu vakfiyeyi, camiyi ve külliyeyi birlikte anlamaya çalışıyoruz.
23:53Bunlar 2. Beyazıt Han için anlatılan rivayetlerdir.
23:58Bir başka rivayet de vardır ki çok önemli olan rivayetlerden bir tanesidir.
24:02Cami tamamlanmıştır ve bu noktada dönemin şeyhülislamı içeridedir.
24:08İlk namazı kimin kıldıracağına dair bir şart koşmuştur.
24:12Bugüne kadar hiç ikindi namazının sünnetini kaçırmamış olan birisi varsa buyursun namazı o kıldırsın denmiştir.
24:19İçeride müderrisler, şeyhülislamlar ve koskoca alimler de içeride mevcuttur.
24:25Fakat hiç kimse çıkmamıştır.
24:27Bu noktada bilmeyen seyircilerimiz için şunu ifade edelim.
24:31İslam literatüründe fıkıhta sünnetler yani namazın sünnetlerinin bir kısmı sünnet-i müekkede yani zorunlu olarak daha doğrusu farz kadar değil ama
24:41Hz. Peygamber'in sürekli olarak yaptığı ve üzerinde ısrarla durduğu sünnet namazlarıdır.
24:46Fakat bununla birlikte bazı sünnet namazları biz şunu biliyoruz.
24:51Savaş sırasında veya çok olağanüstü bir durum söz konusu olduğunda bu sünnetin ihlal edildiğini,
24:57daha doğrusu Hz. Peygamber'in de kılmadığını biz bilmekteyiz.
25:00Bazı mezheplerde hatta bu kılmamanın kendisinin bile bir sünnet oluşuna dair rivayetler söz konusudur.
25:06Dolayısıyla burada anlatılan bu hikayede ikinci namazının sünneti böyle bir sünnettir.
25:12Aslında zorunlu hallerde ihlal edilebilir diyebileceğimiz mesabededir.
25:17Bu yüzden Şeyhülislam Efendi bu namazı bugüne kadar hiç kaçırmamış olan birisinin var olup olmadığını sormaktadır.
25:24Bu ince bir ayrıntıdır.
25:25Ve burada o kadar müderrise Şeyhülislam'a, hocaya, içerideki bulunan askere rağmen hiç kimse çıkmamıştır.
25:33Ve sadece ikinci Beyazıt Han ben elhamdülillah bugüne kadar hiçbir şekilde ikinci namazının ilk sünneti olmakla birlikte onu dahi kaçırmamıştım demiştir.
25:44Ve ilk namazı o kıldırmıştır.
25:45Bu bir caminin sadece bir taştan ibaret olmadığının en büyük delillerinden bir tanesidir.
25:52Toplumda inşa edilen, hikayelerle birlikte var olan ve varlığını devam ettiren birçok vakıf eseri gibi bu hikayeyle birlikte bu cami bugün İstanbul'un en işlek olan noktalarından bir tanesinde.
26:05Külliyenin bütün unsurlarıyla birlikte bu meydanı kuşatan bu vakıf eseri aslında bize şunu söylemektedir.
26:11Burayı inşa ettiren insanlar o kadar saf, o kadar temiz ve o kadar pürü pak insanlardır ki bu cami varlığını o temizlik, o iyi niyet ve o sürdürülebilir ihsan üzerinden devam ettirmiştir.
26:26Bu noktada 2. Beyazıt Han için anlatılan bu rivayetlerin tamamı aslında bir sosyal mekan, mekanın katmanlı yapısını ve bütün bunlarla beraber süre gelen bu camiyi ve vakıf eserini aslında bize anlatmakta ve varlığını sürdürmektedir.
26:43Gelin caminin geri kalan kısımlarını birlikte gezmeye devam edelim.
26:56Beyazıt Caminin avlusunda kubbeli revakların arasında biz bu camiyi bugün birlikte geliyoruz.
27:26Gezdik ve anlamaya çalıştık.
27:271500 ile 1505 arasında inşa ettirilmiş olan Beyazıt-ı Veli'nin inşa ettirmiş olduğu bu camiyi, bu külleyi hep birlikte anlamaya çalıştık.
27:37Bu caminin bir özelliği var demiştik.
27:38Kendisinden önce dönemin en önemli paradigmalarının inşa ettirildiği bir meydan üzerine inşa edilmişti.
27:46Fatih Sultan Mehmed'in inşa ettirmiş olduğu Fatih Camii ve Külliyesinden sonra İstanbul'da inşa ettirilmiş olan 2. Salahattin Camii olma özelliğine haizdir.
27:56Bu aslında Tanpınar'ın da ifade ettiği gibi, bu bölümün başında da söylemiş olduğum gibi İstanbul'da meydanlara konmuş olan 2 tane beyaz güvercine benzetilmiştir.
28:06Bu noktada birden fazla seyyahın, buraya yolu düşen turistin bir şekilde uğradığı, hakkında bir şeyler söylediği ve istese de istemese de gözüne çarpan mabetlerden, vakıf eserlerinden bir tanesidir Beyazıt Camii.
28:19Bu noktada şunları da ifade etmek gerekmektedir.
28:23Kendisinden önceki paradigmayı dönüştüren ama aslında yok etmeyen bir yapıya sahiptir Beyazıt Camii.
28:29Biz bugün şu kadarlık sürede caminin meydanı, sahaflar çarşısını ve üzerine kurulmuş olduğu bütün müştemilatıyla anlamaya çalıştık.
28:39Fakat caminin içerisine giremedik. Bir sonraki bölümde Beyazıt Camii'nin içeriden, onun tarihle bütünleşmiş olduğu halini,
28:48bugüne kadar devam ede gelen, yaşana gelen hayat içerisinde, tarih yazıcılığıyla, 2. Beyazıt dönemini, Fatih dönemiyle karşılaştırarak,
28:55kendisinden sonraki dönemde tam olarak neye tekabül ettiğini, caminin haziresini, üzerinde bulunduğu aslında maneviyatla beraber bugüne neler söylediğini bir sonraki bölümde hep birlikte anlamaya çalışacağız.
29:09Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında Beyazıt Camii ve Külliyesini anlamaya çalıştık.
29:16Bir sonraki programda görüşmek üzere.
29:25İzlediğiniz için teşekkür ederim.
29:55İzlediğiniz için teşekkür ederim.
30:25İzlediğiniz için teşekkür ederim.