- 7 ay önce
Tarihi sevdiren ve merak uyandıran program Tarihte Yürüyen Adam geçmişten günümüze kadar ayakta kalmayı başaran tarihi yapıları ve hikâyelerini izleyicilerle buluşturuyor.
Mekanların tarihçesi, gündelik hayatta sıkça kullanılan deyişlerin kökeni ve tarihe farklı bir bakış Ülke TV’de… Kimi zaman mimari yapıları ile ilk olma özelliğine sahip yerleri ekrana taşıyor.
“Dünü bilmeyen bugünü anlayamaz; bugünü anlamayan yarını göremez, yarını inşâ edemez; hattâ dünden gelen hamlelerin nedenlerini bile düşünemez.” diyen Abdulbaki Gölpınarlı’nın sözünden ilhamla ‘Tarihte Yürüyen Adam’ dünü anlatıyor, bugünü gösteriyor ve yarının rotası için ışık tutuyor.
Tarihi camiler, kervansaraylar, üstünde birçok medeniyetin yaşadığı Mezopotamya ve Anadolu şehirlerinin bilinmeyen hikâyeleri Tarihte Yürüyen Adam ile her Cumartesi Ülke TV’de…
Mekanların tarihçesi, gündelik hayatta sıkça kullanılan deyişlerin kökeni ve tarihe farklı bir bakış Ülke TV’de… Kimi zaman mimari yapıları ile ilk olma özelliğine sahip yerleri ekrana taşıyor.
“Dünü bilmeyen bugünü anlayamaz; bugünü anlamayan yarını göremez, yarını inşâ edemez; hattâ dünden gelen hamlelerin nedenlerini bile düşünemez.” diyen Abdulbaki Gölpınarlı’nın sözünden ilhamla ‘Tarihte Yürüyen Adam’ dünü anlatıyor, bugünü gösteriyor ve yarının rotası için ışık tutuyor.
Tarihi camiler, kervansaraylar, üstünde birçok medeniyetin yaşadığı Mezopotamya ve Anadolu şehirlerinin bilinmeyen hikâyeleri Tarihte Yürüyen Adam ile her Cumartesi Ülke TV’de…
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:00Vakıf Katılım, tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimizi sunar.
00:30İzlediğiniz için teşekkür ederim.
00:59Vakıf eserlerimiz programında bu hafta Fatih Camii'ndeyiz.
01:04Geçen hafta bir soru sormuştuk.
01:05Bir tarihi eseri, bir mabedi, tarihte olmuş herhangi bir olayı ya da olguyu nasıl anlarız?
01:13Buna bir kültürü ve dili de dahil edebiliriz.
01:16Bu sorunun yine bir Alman filozofunun cevabıyla sonuçlandıralım.
01:21Bizler tarihi bir meseleyi, bir vakıf eserini, bir mabedi ancak sevebildiğimiz ölçüde anlayabiliriz.
01:30Bu hafta buyurun Fatih Camii'ni beraber gezelim.
01:51Geçen hafta sorduğumuz soruyu tekrar soralım ve biraz daha açalım.
01:59Tarihi bir meseleyi, bir olguyu, bir kültürü ya da bir dili, vakıf eserini nasıl anlayabiliriz?
02:06Bu soruya aslında benim temelde akademik olarak yaklaştığım bir mesele var.
02:10Bu Max Weber'in anlamacı yaklaşımıyla yaklaşmak, tarihi bir binayı, bir vakıf eserini ya da bir kültürü kendi döneminde, kendi tarihinde ve kendi unsurlarıyla anlamaya çalışmak muhtemelen bugün bizim için hiç de kolay olmayan bir durumdur.
02:29Fakat bu sorunun temel cevabı şudur.
02:31Biz en temelde Hegel'in yaklaşımıyla, Alman bir filozofun yaklaşımıyla, daha doğrusu ondan mülhem bir yaklaşımla şöyle söylersek yanlış yapmış olmayız.
02:42Bir tarihi eseri, vakıf eserini, bir dili, bir kültürü, tarihte var olmuş bir şahsiyeti ancak sevebildiğimiz ölçüde anlayabiliriz.
02:53Bugünkü sorumuz ise şudur.
02:55Arkamda görmüş olduğunuz, İstanbul'un yedi tepesinden bir tanesinden gökyüzüne yükselen, aslında sadece taştan ve mermerden ibaret olmayan bu şekilde yapılmış tarihi bir mabedi bu kadar efsanevi bir binayı nasıl inşa etmişler?
03:13Bugünkü sorumuz ise şudur, modern dönemde yani 2000'li yıllarda bu kadar teknolojiye, elimizdeki bütün imkanlara rağmen bunun gibi efsanevi ibadethaneler ya da bir eser üretebilir miyiz?
03:29Bu sorunun cevabını bir sonraki bölümde cevaplayacağız.
03:32Fakat biz şuradan devam edelim.
03:35Bir fikrin, bir tahayyülün, bir mefkurenin vücuda geldiği hali nasıl görebiliriz?
03:41Aslında bu çok temel sorudur.
03:43Bunu şu şekilde cevaplayabiliriz.
03:45Bir fikir bazen bir kitap olarak, bir vakıf eseri olarak, bir bina olarak hayatın ve içinde yaşadığımız anlam dünyasında bir cami olarak meydana gelebilir.
03:57Fatih Camii bunun için en güzel örneklerinden bir tanesidir.
04:00Aslında sadece taş ve mermerden ibaret olmayan Fatih Camii bir zihniyetin, bir kültürün, bir dönemin en önemli göstergelerinden bir tanesidir.
04:12Şunu demek istiyoruz.
04:14Fatih Sultan Mehmet, Fatih Camii'ni buraya inşa etmek istemesinin ardındaki motivasyonlara değinmiştik geçen bölümde.
04:22Fakat bu çok önemliydi.
04:23Siz o şehirde var olan mevcut hakim paradigmayı yıkıp en önemli şehirlerini fethettikten sonra elbette kılıç hakkı olarak Ayasofya'yı camiye çevirdiniz.
04:35Fakat bundan sonra kendi adında var olacak ve aslında kendi fikir dünyasını, kendi entelektüel dünyasını, hayata bakış açısını ve politikasını yansıtacak bir cami ve külliye inşa etmiştir.
04:49Bu yüzden bir sanat eserini sadece teolojik ya da tasavvufi yönden okumamız yetmez.
04:58Aynı zamanda arkasındaki zihin dünyasını da anlamamız için elimizde çok fazla örnekler vardır.
05:04Dolayısıyla Fatih Camii bizler için bir fikrin vücuda gelmiş hali, bir zihniyetin aynı zamanda yeryüzünde tekraren bizim için kalıcı olarak bir eser olarak yanımızda bulunmaktadır.
05:19Biz bugün Fatih Camii'ni anlamak için tekrardan yola çıktık.
05:24Fatih Sultan Mehmed'i fetih politikasını ardından gerçekleştirdiği entelektüel çalışmaların tamamının bir vücut bulmuş hali olarak Fatih Camii'ndeyiz.
05:34Fatih Camii Külliyesi içerisinde bulunan cami haziresindeyiz.
06:00Bu hazire muhtemelen Osmanlı tarihinin en önemli hazirelerinden bir tanesidir.
06:06Zira Fatih Sultan Mehmed, annesi Gülbahar Hatun ve 2. Mahmud'un annesi Nakşedil Sultan ve bununla beraber bildiğimiz Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa da bu hazirede yatmaktadır.
06:20Kocaman bir külliye bir kompleks olarak inşa edilen Fatih Camii ve Külliyesi aslında kendi döneminin ve İslam düşüncesinin büyük oranda bir yansımasıdır.
06:32Hazireler, mezarlıklar aslında klasik dönem için Osmanlı mimarisinin bir parçasıydı.
06:39Ölüm hayatın bir parçasıydı.
06:42Modern dönemlerde unuttuğumuz bir şey söz konusu.
06:45Bu da ölümün hayatın içerisinden unutturulmak istenmesi.
06:49Evet, burada bu hazire üzerinden aslında şunu da ifade etmek isterim.
06:54Bizler içinde yaşadığımız dünya ve anlam dünyası çok büyük oranda 19. yüzyılda inşa edilmiştir.
07:02Dolayısıyla bizim için hayatın içerisinde olmayan bir mesele, klasik dönem için hayatın en temel unsurlarından bir tanesiydi.
07:11Şunu demek istiyorum.
07:13Bir camiyi, bir külliyeyi gezdiğiniz zaman yanında mutlaka haziresini de görmektesiniz.
07:19Bu şu açıdan önemlidir.
07:21Tam olarak 16. yüzyılda veya sonrasında inşa edilen herhangi bir külliyeye baktığınız zaman haziresi,
07:27orada Osmanlı devlet adamlarını, bazen askerleri, bazen dervişleri, bazen saray içerisinde bulunan kadınların metfun olduğu hazireleri görürüz.
07:37Bu aslında bize bir süreklilik fikri vermektedir.
07:39Bunu şöyle bir örnekle bağlayalım.
07:42Bir mahalle düşünün, bir mahalle parkında bir çocuk oyun oynuyor.
07:47O parkta babası, dedesi veya kendisinden önce yaşayan bütün aile efradının o parkta oynadığını düşünün.
07:55Bu bize aslında bir şehir kültürü ve o şehrin bir süreklilik kültürü içerisinde ilerlediğini göstermektedir.
08:02Fakat modern dönemlerde bizim yaşadığımız en büyük sıkıntılardan bir tanesi aslında 5 sene önce var olan ve 5 sene öncesinde gördüğümüz bir sokağı artık göremez olduk.
08:13Fakat cami hazireleri, camilerin ve külliyelerin içerisinde bulunan bu hazireler bizlere şunu söylemektedir.
08:21Cami ve külliye bahçelerinde, avlularında bulunan bu hazireler aslında bizlere sürekliliğin önemi ve toplumsal hafızanın vurgusunu yapmaktadır.
08:30Şunu söyleyebilirim, bizler mezarlıkları ve hazireleri tarihin bir parçası ve tarihe kaynaklık eden birer önemli unsur olarak görebiliriz.
08:43Aslında şunu söylemek istiyorum, bir hazireyi cami bahçesinde, bir avlusunda veya külliyesinde bulunan bir hazireyi ziyaret ettiğimizde,
08:51örneğin şu an tam karşımda bulunan Fatih Sultan Mehmet Türbesi ve tam olarak arkamda bulunan Gülbahar Hatun Türbesini ziyaret ettiğimizde aslında biz 15. yüzyılı ve sonrasında şekillenen İstanbul'u da ziyaret etmiş oluyoruz.
09:07Toplumun bir hafızası olarak hazireler ve aynı zamanda mezarlıklar bizlere çok önemli mesajlar vermektedir.
09:15Bizler tarihin bir dönemini aynı zamanda bir kitap üzerinden, entelektüel düşünce üzerinden, var olmuş ve yazılmış menakıplar üzerinden okuyabiliriz.
09:26Fakat toplumun kollektif bir hafızası olarak mezarlıklar ve hazireler bizlerin tarihi anlamamızda en önemli noktayı teşkil etmektedir.
09:35Bu noktada İstanbul'un yedi tepesinden birinde bulunan Fatih Camii sadece taştan ve mermerden ibaret bir cami değildir.
09:46Haziresiyle, bütün külliyenin unsurlarıyla, medreseleriyle bu noktada bizlere tarihe tanıklık etmemiz için,
09:54tarihi anlamamız için ve burada tarihi yorumlamamız için çok önemli unsurlardır.
10:05Fatih Camii ve Külliyesi'nin bahçesinde bulunan Hazire ve Fatih Sultan Mehmed'in türbesindeyiz.
10:25Türbeler ve hazireler ve dolayısıyla şehrin içerisinde bulunan mezarlıklar aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin hafızası mesabesindedir.
10:36Tarihi sadece arşivlerde, kayıtlarda, kitaplardan yola çıkarak öğrenemeyiz.
10:43Aynı zamanda bize bir türbe ve bir hazire eşlik edebilir.
10:47Bugün Fatih Camii ve Külliyesi'nde Fatih Sultan Mehmed'in türbesinin önünde kendisini, dönemini, Fatih Camii'ni ve Külliyesini anlamaya çalışalım.
10:58Fatih Sultan Mehmed Edirne'de dünyaya gelir.
11:00Çocukluğunun bir kısmı Manisa'da geçmiştir.
11:03Hatta bugün onun çocukluğunda at koşturduğu yer aynı zamanda Fatih Parkı ile isimlendirilmiştir.
11:11Fatih Sultan Mehmed 19 yaşındayken tahta çıkmıştır.
11:15Fakat tahta çıktığında kendisinin bir gün dünyanın en önemli liderlerinden bir tanesi olacağını muhtemelen hiç kimse hesap etmemişti.
11:25Fakat tarihin ona biçtiği rol bir gün Bizans'ın kalbinde ve İstanbul'un Yeditepe'sinden bir tanesinde Fatih Camii'ni ve Külliyesini yaptırmak nasip olmuştur.
11:36Ve tarihin biçtiği bu rolde kendisi adeta mükemmel bir şekilde başarılı olmuştur.
11:43Fatih Sultan Mehmed'in türbesini bir tarih arşivi olarak okuyabilir, haziresini bir tarih evrakı olarak ele alabiliriz.
11:52Zira biz bugün tarihi bir vesika olarak hazireleri ve hazirede metfun bulunan insanların okuduğu eserleri, kitapları ve kayıtları görmekteyiz.
12:02Onlarla aynı metinleri okumak, onlarla hayata aynı noktadan bakmak, kendilerinin okuduğu hayatı ve anlamlandırdığı noktadan hayatı anlamlandırmak bizim için çok zor olmasa gerek.
12:15Fatih Sultan Mehmed dönemin en büyük liderlerinden bir tanesi olmuştur.
12:20Bir çağ kapatıp başka bir çağ açmıştır.
12:22Bugün dünya liderleri, tarihte var olmuş, var ola gelmiş dünya liderlerinden listesine baktığımız zaman aslında şunu görmekteyiz.
12:32Fatih Sultan Mehmed bu listede ilk sıralarda yer almaktadır.
12:36Kendisi Hazreti Peygamber'in bir hadisine nail olabilmek için büyük bir çaba sarf etmiş ve aslında çok erken bir yaşta İstanbul'u fethetmiştir.
12:46Geçen bölümde konuştuğumuz gibi caminin seçilmiş olunan bölgesi aslında lalet tayin, belli belirsiz bir bölge değildir.
12:55Kendisinden önceki hakim paradigmanın en önemli noktalarından bir tanesine Fatih Camii'ni ve külliyesini inşa etmiştir.
13:03Bu noktadan bakıldığında Fatih Sultan Mehmed aslında bugün bizler için çok önemli bir mesaj vermektedir.
13:11Dünyayı anlamak istiyorsanız, İstanbul'u bir Türk, bir İslam şehri yapmak istiyorsanız bu noktada kendi renginizi o şehre bulamak zorundasınız.
13:22Bir önceki noktada belirttiğimiz gibi bir fikir, bir tahayyül, bir muhayyile nasıl olur da aynı zamanda vücuda gelebilir.
13:30Fatih Sultan Mehmed'in yapmış olduğu şey buydu.
13:32Bizler önce kelimelerle düşünür, sonra bu kelimelerle cümleler kurar, bunları kavramsal düzeyde analitik bir noktada ele alarak aslında fikirleri somut bir hale getiririz.
13:45Bu fikirlerin, bu muhayyilenin bugün aslında somut bulduğu bir noktada Fatih Camii'ni anlamaya çalışıyoruz.
13:51Kendisinin huzurunda, Fatih Türbesi'nin önünde hem kendisini hem de bütün külliyeyle beraber dönemi anlamaya çalışıyoruz.
13:59Fatih Camii ve külliyesi için aslında halk inanışları arasında birden fazla efsane vardır.
14:07Bunlardan bir tanesi aslında Fatih Sultan Mehmed'in naaşının bu türbenin altında olmadığı, birazdan içeride göstereceğim mihrap kısmının altında olduğuna dair rivayetler vardır.
14:19Bunun gerçekliğini elbette bilmiyoruz.
14:21Tarihte gerçekten ne oldu sorusunun cevabını bizlere çoğu zaman salt tarih çalışan akademisyenler, bu alandaki araştırmacılar vermektedir.
14:31Fakat ben bu noktada bu konuda anlatılan bir efsaneyi, bir mitoloji diyebileceğimiz bir hikayeyi paylaşmak istiyorum.
14:39İkinci Abdülhamid döneminde çok fazla yağmurun yağdığı bir dönemde halkın bir şekilde rüya gördüğü ve bu rüyalarla İkinci Abdülhamid'in harekete geçtiğini görmekteyiz.
14:53Bu rüyalarda halkın bazıları Fatih Sultan Mehmed'in boğuluyorum diye rüyalarında görmesidir.
14:59Bunun üzerine İkinci Abdülhamid'e intikal eden bu mesele sonrasında İkinci Abdülhamid o zaman türbeye bir bakalım, gerçekten su alıp almadığını kontrol edelim der.
15:09Bunun üzerine yapılan çalışmalarda aslında naaşının bugün mihrap altında olduğuna dair bir rivayet vardır.
15:15Az önce de söylediğim gibi bu hikaye, bu kıssa, bu mitolojik diyebileceğimiz halk efsanesinin gerçek olup olmadığı bizim için şu an bunu araştırmak söz konusu değildir.
15:27Fakat şunu söyleyebiliriz, mitoloji, kıssa veya hikayeler, daha doğrusu efsaneler bir tarihi anlamamız için aslında bize müthiş ipuçları vermektedir.
15:38Buradan anlayacak olduğumuz şey aslında şudur, şayet bir dönemi anlamak istiyorsak bu hikayelere, bu mitolojiye de bakmamız gerekiyor.
15:47Buradaki en önemli unsur rüya meselesidir. Rüya bizim geçmişle kurduğumuz bağın ta kendisidir.
15:53Bu efsanede anlatılan şey halkın hatta birden fazla insanın böyle bir rüya gördüğü ve bunun üzerine 2. Abdülhamit'in harekete geçmesidir.
16:02Dolayısıyla kendisi ve kendi döneminin kendisinden önce atalarıyla olan ilişkisini sembolize eden ve bunu rüya yoluyla bağlantı kurulması,
16:13halk arasında bunun yaygınlaşması aslında çok önemli bir unsurdur.
16:16Bizler bugün geçmişi, tarihi bir aslında hayal ve kurgu üzerinden anlamaya çalışıyoruz.
16:23Rüya da gayet tabii bunun bir parçası olabilir.
16:27Fatih Sultan Mehmet sadece bir çağ kapatıp başka bir çağ açmamıştır.
16:32Bizlere çok büyük oranda bir miras bırakmıştır.
16:35Bu mirasın somut hali elbette Fatih Camii ve Külliyesi ve İstanbul'un bir şehir olarak bize bırakılmasıdır.
16:42Fakat bunun ötesine de şu cümlelerle geçebiliriz diye düşünüyorum.
16:48Fatih'in mirası dünyaya kendi durduğun yerden bakarak, dünyayı kendi perspektifinden anlayarak, yorumlayarak ve bu noktadan yola çıkarak dünyayı anlama çabasıdır.
17:03Fatih Sultan Mehmet'i anlamak için Fatih Camii ve Külliyesi çok güzel bir noktadır.
17:08Kendisinin huzurunda Fatih Camii'ni ve Külliyesi'ni bugün anlamaya çalışıyoruz.
17:28İkinci Abdülmüt döneminde gerçekleştiği söylenen hikayede aslında bir tarih anlatısı mevcut.
17:34Bu tarih anlatısı resmi tarihle çelişebilir.
17:37Hatta böyle bir olay hiç gerçekleşmemiş bile olabilir.
17:40Fakat bu hikayenin gerçekleşip gerçekleşmediği bu noktada hiç de önemli değildir.
17:45Burada önemli olan şey şu, bir rüya üzerinden, bir halk efsanesi üzerinden insanların dönemin ve toplumun aslında geçmişle kurduğu bağdır.
17:54Burada önemli olan şey aslında yine az önce hazireyi anlatırken söylemiş olduğum sürekliliği vurgulamaktadır.
18:02Bu süreklilik bu sefer kendisini bir rüya üzerinden gerçekleştirmiştir.
18:08Bu noktada halkın inanışını şekillendiren şey veya tarihle kurduğu bağın başka bir nesnesi olarak rüya olmaklığıyla birlikte
18:16aslında biz yine 2. Abdülhamit'in Fatih Sultan Mehmet'le kurmuş olduğu bu bağı görmekteyiz.
18:23Bu bağ bize aslında tarihi nasıl okumalıyız ve nasıl anlamalıyız sorusunun bir başka cevabını da vermektedir.
18:29Burada şunu söyleyebiliriz, bir akademisyen olarak arşivler, tarihi kayıtlar, vesikalar bizim için aslında temel kaynakları teşkil etmektedir.
18:39Fakat bir türbe, bir hazire, aynı zamanda bir mabet, bir cami ve külliye bizim için kaynaklı teşkil edebilir.
18:47Örneğin Fatih Sultan Mehmet döneminde bir ismi, bir alimi, ulema bir zatı veya bir askeri anlamak da
18:55bu noktada hem bir tarihçinin, bir araştırmacının veya bir tarih meraklısının aslında kendi masasında görmek istediği konulardan bir tanesi olabilir.
19:0515, 16, 17. yüzyılda veya daha erken dönemde bir ismi, bir alimi anlamak için aslında belli metodolojiler vardır.
19:13Bunlardan bir tanesi, bir alimin hayatını nasıl şekillendiği, çocukluk dönemi, nerede yetiştiği, kimlerden ders aldığı bu noktada çok önemlidir.
19:25İkincisi, dönemin politik tarihi yani siyaseti, güç odakları kimlerdi, diğer devletlerle nasıl bir ilişki içerisine girmiştir.
19:34Bu da aslında tarihi anlamak için ikinci saç ayağını oluşturmaktadır.
19:38Üçüncüsü, bugün şunu da ekleyebiliriz.
19:41Entelektüel tarih dediğimiz kitaplar üzerinden tevarüs eden bir tarih anlatısı her zaman mevcuttur.
19:48Dolayısıyla Fatih dönemindeki bir medresede okutulan herhangi bir kitabı, ders kitabını dünyanın bir başka ucunda aynı topluma sahip, aynı kültüre sahip bir başka medresede de okutulduğunu görmekteyiz.
20:02Bu bize entelektüel, ilmi bir bağlamı vermektedir.
20:08Bu bağlamla beraber aslında biz sadece entelektüel veya ilmi bağlamı anlamış olmuyoruz.
20:13Aynı zamanda o dönemin siyasetini, politikasını, önemli devlet adamlarını, imparatorları ve devlet başkanlarını görmekteyiz.
20:21Dolayısıyla Fatih'i anlamaya çalışmak aynı zamanda dönemin politikasını, entelektüel dünyasını, ilmi hayatını, doğduğu Edirne ve çocukluğunu geçirdiği Manisa şehrini,
20:32bunların Osmanlı'nın o dönemi için bu şehirlerin neye tekabül ettiğini anlamak aynı zamanda Fatih Sultan Mehmed'i ve bize bıraktığı mirası anlamak demektir.
20:42Bizler bugün İstanbul'da Fatih Camii ve Külliyesi'nde hem Fatih Camii'ni bu mabedin sanat ve eseri olarak bütün özellikleriyle anlamaya çalışırken aslında tarihe bir yolculuk yapıyoruz.
20:56Programımızın adı Tarihte Yürüyen Adam'la vakıf eserlerimiz hem tarihi hem tarihte yürümeyi hem vakıf eserlerini hep birlikte anlamanın bir çeşididir bunlar.
21:07Dolayısıyla Fatih Sultan Mehmed'in huzurunda hem kendisini hem İstanbul'u anlamaya çalışıyoruz.
21:13Fatih Sultan Mehmed'in isteği üzerine Ali Kuşçu'ya yaptırmış olduğu güneş saatinin önündeyiz.
21:41Bu saat İstanbul'da yapılmış olan ilk güneş saati olma özelliğine haizdir.
21:47Bu saatle beraber aslında biz İslam'da bilim tarihini de konuşmalıyız.
21:51Zira Fatih Sultan Mehmed sadece bir asker, bir devlet adamı değildi.
21:56Aynı zamanda entelektüel bir şahsiyetti.
21:59İlmi tarafı ve edebi tarafı vardı.
22:02Fatih Sultan Mehmed'in şiir yazdığını ve bizim bugün o şiirleri okuduğumuz aşikardır.
22:07Dolayısıyla bugün burada Ali Kuşçu'ya yaptırmış olduğu bu saatin öneminden bahsetmek istiyorum.
22:15Öncelikle Ali Kuşçu dönemin en önemli, en ünlü matematikçilerinden ve aynı zamanda astronomlarından bir tanesidir.
22:24Ali Kuşçu'ya davet etmesi ve ona bu saati yaptırması aslında bizlere hem Fatih Sultan Mehmed'i hem dönemin anlayışını, Fatih Sultan Mehmed'in ufkunu da göstermektedir.
22:35Elbette Osmanlı'da bilim bu ve benzeri örneklerle ilerlemiştir.
22:40Fakat burada şuna da değinmek gerekiyor.
22:43İslam'da bilim bugünkü anlamıyla hangi dönemde ilerlemiştir?
22:47Bu nokta bizi Abbasiler dönemine tercüme faaliyetlerine kadar götürmektedir.
22:52Malumunuz İslam coğrafyası genişlediğinde, Abbasilere kadar gelindiği dönemde büyük, kitlesel bir tercüme faaliyetleri başlamıştır.
23:00Bu tercüme faaliyetleriyle İslam uleması ve dönemin büyük alimleri kendilerinden önce var olan birçok medeniyetin kitaplarını, dillerini ve o dönemde yazılmış bütün eserleri tercüme etmeye çalışmışlardır.
23:16Bu eserler arasında antik Yunan felsefesinden Hint kıtasında yazılmış olan çalışmalara kadar yer almıştır.
23:23Dolayısıyla orada başlayan İslam'ın bilim serüveninin bir başka örneğini biz Osmanlı'da da görmekteyiz.
23:29Osmanlı Devleti sadece bir siyasi imparatorluk olarak var olmamıştır.
23:35Dolayısıyla ardındaki entelektüel, edebi bir mirası da görmek durumundayız.
23:41Bunlardan bir tanesi bugün yanında bulunduğumuz bir saat güneşidir.
23:45Klasik dönemde bu saat güneşleriyle namaz vakitleri hesaplanmaktadır.
23:49Bu, Ali Kuşçu'nun yapmış olduğu ve daha sonrasında yapılacak olan diğer saat güneşlerinin en önemli ortak özelliği aslında şudur.
23:57Yerel saati tam olarak doğru ölçebilen klasik saatlerdir.
24:02MÜZİK
24:14Fatih Camii'nin içerisinde meşhur tablonun önündeyiz.
24:35Bir önceki bölümde bu tabloyu bugün nasıl anlamamız gerektiğine dair ipuçları vermiştik.
24:42Fakat şu an tablonun tam olarak önündeyiz.
24:44Aslında bu tablo yani şu an içerisinde bulunduğumuz manzara ve tablonun kendisi
24:49klasik Osmanlı döneminde veya sonrasında İslam camileri içerisinde Müslümanların çok da alışık olmadığı bir durumdur.
24:57Dolayısıyla bizim İslam mimarisinde ikona yani görsellik çok da fazla tercih edilen bir sanat biçimi değildir.
25:05Bizde çok daha öne çıkan bir sanat biçimi vardır.
25:08Hat yazıları ve kalem işçiliği.
25:10Dolayısıyla camilerimizde görmeye alışık olmadığımız bir tabloyu Fatih Camii'nin cami ve külliye ile birlikte nasıl anlayabiliriz?
25:18Bugün bu sorunun peşindeyiz.
25:19Yanımda görmüş olduğunuz bu tabloda birden fazla öge vardır.
25:23Bir tarafta Kabe-i Muazzama, onun hemen üzerinde Medine-i Münevvere, alt tarafta Hicaz Demir Yolu,
25:30yukarı tarafa doğru baktığımızda gökyüzünün birden fazla gezegenleri resmedilmiştir.
25:36Bu tablo aslında şöyle bir önemi haizdir.
25:38Öncelikle bu tablo damadı tarafından yapılmış ve Osmanlı'nın son Şeyhül İslam'ı Mustafa Sabri Efendi'ye hediye edilmiştir.
25:47Bu tablo Mustafa Sabri Bey'e hediye edildikten sonra evinde uzunca süre muhafaza etmiştir.
25:54Fakat bir şekilde evinden alınan bu tablo Maltepe Pazarında, Fatih Camii'ne çok yakın bir mevkide yıllar sonra satışa çıkmıştır.
26:04Fakat bu satış öyle mezat veya açık arttırma usulünde bir sanat eseri satılıyormuşçasına satılan veya orada pazarlanan bir eser değildir.
26:13Aslında bugün itibariyle Bit Pazarı diyebileceğimiz bir ortamda satışa çıkarılmış bir tablodur.
26:20Bu tabloyu oradan geçmekte olan bir kadın almak ister.
26:25Fakat aynı zamanda tablonun önemini kime ait olduğunu bilen bir başka kimse daha vardır orada.
26:32Kadın tabloyu almıştır.
26:34Fakat kendisine bu tablonun kimin olduğunu önemi anlatıldıktan sonra bu tablonun en iyi şekilde Fatih Camii çok yakın olduğu için Fatih Camii'nde muhafaza edilebileceğini kanaat getirmiştir.
26:47Dolayısıyla bu tablonun hikayesi budur.
26:49Tabi ki sanat tarihçileri tarafından bu tablo çeşitli yöntemlerle yorumlanmıştır.
26:55Burada bu tablonun tam olarak ne anlam ifade ettiği tablonun kendi içerisindeki bütünlük bir tarafta Hicaz Demir Yolları öbür tarafta Kabe yukarıda gezegenler adeta bir kainat tasvirinin olduğu bu tablo hiç şüphesiz Fatih Camii ile bir bütünlük arz etmektedir.
27:13Bunu şunun için söylemekteyim.
27:15Niçin bu tablo Fatih Camii ile bir bütünlük arz etmektedir?
27:18Çünkü Fatih Camii ve Külliyesi dönemin anlamını, dönemin entelektüel dünyasını, sanat anlayışını yansıtmaktadır.
27:26Fakat kendisinden yüzyıllar sonra yapılmış olan bir tabloya da ev sahipliği yapmaktadır.
27:32Bizler bugün bu caminin içerisinde hem bu tabloyu, bu tablonun buraya geliş hikayesini anlamaya çalışırken
27:38aslında Fatih Camii'nin bizlere aynı şekilde bu tabloya yaptığı gibi ev sahipliği yaptığını görmekteyiz.
27:47Bütün bunlarla beraber tablo hiç şüphesiz önemli unsurlarından bir tanesidir.
27:51Ve geleceğe aktarmak zorunda olduğumuz önemli eserlerden bir tanesidir.
27:56Tablonun olduğu yer müezzin mahfili.
27:57Hemen yanımızda Bilal Habiş'in isminin yazdığı başka bir tablo ve yukarıda kendisiyle yani müezzinlikle alakalı hadisin yer aldığı
28:07ve ayetlerin yer aldığı tabloda mevcuttur.
28:09Dolayısıyla İslam dünyasında, İslam sanatlarında aslında ikonun kendisinin çok derinlerde bir felsefi noktadan yola çıkacak olursak
28:18ikonun kendisinin problem olmadığını, aslında kutsalın ikonda tecelli etmesiyle alakalı
28:24teolojik sorunların ve problemlerin olduğuna dair detaylı tartışmayı ilerleyen bölümlerde anlatmak isterim.
28:31Çünkü biz bir sanat eserini sadece bir mabedi, sadece teolojik ya da dini unsurlar üzerinden okumakla yetinmemeliyiz.
28:41Bu aynı zamanda bize tarihi veya estetik bir sanat eseri olarak okumamızı da engelleyecek bir durum söz konusudur.
28:49Dolayısıyla biz Fatih Camii ve Külliyesi'nde, Fatih Sultan Mehmet'in türbesi yanında,
28:55toplumun Osmanlı Devleti'nin bir arşivi mesabesinde bulunan haziresinin yanında,
29:01medreseleriyle, külliyesiyle bir bütünlük içerisinde aslında tarihte yürümeye çalıştık bugün.
29:08Tarihte yürüyen adamla vakıf eserlerimiz programında bu bölümün de sonuna gelmiş bulunmaktayız.
29:14O zaman bu programı programın başında sormuş olduğumuz soruya cevaplamadan,
29:19çünkü o soruyu biz bir sonraki programda yine Fatih Camii'ni ve Külliyesi'ni,
29:25Fatih Sultan Mehmet'i, haziresini ve bütün bu külliyeyle beraber İstanbul'u anlamaya çalışırken
29:31bir sonraki bölümde cevaplamaya çalışalım.
29:34MÜZİK
29:47MÜZİK
30:00MÜZİK
30:04MÜZİK
30:06MÜZİK
30:19MÜZİK
30:23MÜZİK
30:25MÜZİK
30:27MÜZİK
30:44MÜZİK
30:46MÜZİK
30:48MÜZİK
30:52MÜZİK