- 11 months ago
W ramach bonusu do materiału o filmach zakazanych w PRL-u, Oskar ma dla Was krótką historię o polskim science-fiction, które spotkał ten sam los. Produkcję filmu na szczęście dokończono po 12 latach.
---
✔ Facebook TvFilmy: https://www.facebook.com/Filmomaniakpl-104320947717013/
✔ Instagram TvFilmy: https://www.instagram.com/tvfilmy.yt/
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
---
✔ Facebook TvFilmy: https://www.facebook.com/Filmomaniakpl-104320947717013/
✔ Instagram TvFilmy: https://www.instagram.com/tvfilmy.yt/
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
Category
🎥
Short filmTranscript
00:00Mógłoby się wydawać, że science fiction jest stosunkowo młodym gatunkiem filmowym.
00:06Prawda jest jednak taka, że tego typu dzieła powstawały jeszcze na początku XX wieku.
00:10Za pierwszy film science fiction uznaje się powstałą w 1902 roku Podróż na Księżyc w reżyserii George'a Meliesa.
00:16Kolejnym, podobnie przełomowym dziełem, było Metropolis Fritza Lange, zrealizowane w roku 1927.
00:21A potem to już wiadomo, Odyseja Kosmiczna od Stalia Kubricka, Gwiezdne Wojny od George'a Lucasa i wiele, wiele innych dzieł, które można by jeszcze długo wymieniać.
00:29W Polsce kino popularno-naukowe ma się dużo gorzej, głównie ze względu na nieporównywalnie niższy budżet, jakim dysponują nasze rodzime produkcje.
00:35Najbardziej współczesnym przykładem jest chyba film Bodo Koksa, czyli Człowiek z magicznym pudełkiem, który powstał w 2017 roku.
00:42Daleko mu jednak do widowiskowych filmowych spektakli, do których przyzwyczaiło nas Hollywood.
00:46Najpopularniejszym polskim filmem science fiction jest zdecydowanie Seksmisja Juliusza Machulskiego.
00:50Wartał uwagi jest też filmografia Piotra Szulkina, który w tworzeniu filmów fantastyczno-naukowych był najbardziej konsekwentny ze wszystkich polskich filmowców,
00:56ale jego twórczość zdecydowanie zasługuje na osobny materiał.
01:00Natomiast dzisiaj chciałem opowiedzieć Wam o czymś innym.
01:03O dziele, które tak naprawdę nigdy nie zostało ukończone i nigdy ukończone już nie będzie.
01:07O filmie, którego realizacja została gwałtownie przerwana i dokończona 12 lat później.
01:11W trakcie prac nad materiałem na temat filmów zakazanych w PRL-u postanowiłem opowiedzieć o kilku dziełach, które cenzorze postanowili skierować na półkę.
01:26Jednym z nich był film Andrzeja Żuławskiego, Na Srebrnym Globie.
01:29I to właśnie o tym dziele sobie dziś porozmawiamy.
01:31Wtedy, kiedy robiłem tamten materiał, w koniec końców postanowiłem z niego zrezygnować.
01:35Po pierwsze dlatego, że zasługiwał na osobny film, który właśnie oglądacie.
01:38Po drugie, niepotrzebnie wydłużał on tamten i tak już długi materiał.
01:41A po trzecie, dlatego, że to nie do końca był pułkownik.
01:44A przynajmniej nie w dosłownym tego słowa znaczeniu.
01:47Na Srebrnym Globie nie zostało skierowane na półkę, bo jego produkcja została przerwana jeszcze przed zakończeniem zdjęć.
01:52Film jest adaptacją serii powieści Jerzego Żuławskiego, a jego reżyserem był Andrzej Żuławski.
01:56Zbieżność nazwisk nie jest przypadkowa, bo Andrzej Żuławski to był strieczny wnuk pisarza.
02:00Reżyser postanowił podjąć się ekranizacji trylogii księżycowej, w skład której wchodziły książki
02:04Zwycięzca, Stara Ziemia i Na Srebrnym Globie rękopis z Księżyca, któremu film zawdzięcza swój tytuł.
02:10Jerzy Żuławski, mimo że pewnie większość z Was nie słyszała o nim w szkole, a przynajmniej ja nie słyszałem,
02:14był pisarzem niezwykle cenionym, nie tylko w okresie młodej Polski, kiedy przyszło mu tworzyć,
02:18ale też lata później, stanowiąc inspirację dla tak wybitnych twórców jak choćby Stanisław Lem.
02:23Akcja filmu dzieje się na dwie części. Pierwsza z nich ma miejsce na tajemniczej planecie.
02:27W literackim pierwowzorze był to Księżyc, ale Jerzy Żuławski pisał swoją powieść na początku XX wieku,
02:32kiedy jeszcze sądzono, że na Księżycu może istnieć życie.
02:34Film przedstawiony jest w formie wideo-pamiętnika grupy kosmonautów, którzy rozbili się na nieznanej planecie,
02:38która jednak podobnie jak Ziemia, nadawała się do życia i do zamieszkania.
02:42Rozbitkowie po przedarciu się przez pustynię, docierają do morza i zakładają tam osadę.
02:46Widzowie obserwują powstającą na planecie nową cywilizację.
02:49Potomkowie kosmonautów tworzą kolejne pokolenia osiedlających planetę ludzi,
02:53którzy nie pamiętają już jak wyglądała Ziemia, z której przybyli ich protoplaści.
02:56Okazuje się, że na nowej planecie nie są kompletnie sami i odkrywają rasę skrzydlatych potworów,
03:00które nazywają szernami.
03:02Ostatni z ocalałych kosmonautów postanawia wrócić na pustynię, gdzie rozbił się ich statek
03:05i wysłać zarejestrowany obraz z powrotem w kosmos.
03:08I w tym momencie zaczyna się druga część filmu, w której na planetę dociera nowa misja,
03:11która nawiązuje kontakt z mieszkającymi na niej ludźmi.
03:13I mogłoby się wydawać, że powiedziałem o tym dziele już dość sporo,
03:17ale to tylko niewielka część historii, która miała być w nim przedstawiona.
03:20Dlatego jak zapewne się domyślacie, stworzenie ekranizacji tej trilogii
03:23i to w ramach jednego tylko filmu musiało być ogromnym wyzwaniem.
03:26Świadomy był tego zarówno reżyser, Andrzej Żuławski,
03:29jak i ludzie, którzy zlecili mu stworzenie tego projektu.
03:31Dlatego też realizacja filmu była wielkim wydarzeniem.
03:34Jego budżet wynosił około 60 milionów złotych.
03:37I mimo, że ówczesne 60 milionów nie było warte tyle co 60 milionów złotych współcześnie,
03:41to wciąż była to naprawdę ogromna kwota.
03:43Sceny miały być realizowane m.in. w kopalni Soli w Wiliczce,
03:46w Gruzji, na Kaukazie i na pustyni Gobi w Mongolii.
03:49Zdjęcia rozpoczęły się w nocy z 20 na 21 czerwca 1976 roku
03:54i pierwotnie do końca tego samego roku miały się zakończyć.
03:57Niestety nie wszystko poszło po myśli reżysera.
03:59Wedle tego, co w jednym z wywiadów powiedział występujący w filmie Andrzej Seweryn,
04:02Żuławski miał wtedy poczucie, że tworzy dzieło życia.
04:04I zdecydowanie nie była to gadka młodego, niedoświadczonego filmowca,
04:07bo Żuławski był już wtedy reżyserem uznanym nie tylko w Polsce, ale też za granicą.
04:11Zresztą wedle tego, co Seweryn mówił w tym samym wywiadzie,
04:13Żuławski naprawdę miał pomysł na ten film,
04:15a swoim entuzjazmem zaraził całą współpracującą z nim ekipę.
04:19Niestety możliwe, że ten projekt zaczął go przerastać.
04:21Pierwszy sygnał ostrzegawczy pojawił się, gdy zdjęcia zostały chwilowo przerwane pod koniec września.
04:25Żuławskiemu zarzucono opóźnienia i przekraczanie budżetu.
04:28Reżyser obiecał przyspieszyć produkcję
04:29i postanawiano dać mu trochę więcej czasu i pieniędzy.
04:31Nowym terminem zakończenia zdjęć był maj 1977 roku.
04:35Czy Żuławski wyrobił się w tym terminie?
04:37No niestety nie.
04:38W międzyczasie stanowisko szefa Komitetu Kinematografii objął Janusz Wilhelmi,
04:42który nie był już tak przychylny temu projektowi jak jego poprzednik
04:44i na początku czerwca realizacja filmu została wstrzymana.
04:47Wedle komunikatu, który pojawił się w prasie,
04:49dzieło Żuławskiego było ukończone w 70%,
04:51a koszt filmu wynosił 58 milionów złotych.
04:54Oszacowano, że gdyby film miał zostać ukończony,
04:56całkowity koszt jego realizacji wyniósłby około 110 milionów złotych.
04:59I mogłoby się wydawać, że to był główny powód decyzji Wilhelmiego,
05:02tylko że trochę mi się to nie klei.
05:05Na tym etapie produkcji dużo bardziej opłacalne byłoby dokończenie filmu.
05:08W ten sposób przynajmniej część kosztów mogłaby się zwrócić,
05:11zwłaszcza, że zainteresowanie tytułem było dość spore.
05:13Żuławski zaczął realizację swojego działa jeszcze przed premierą
05:16i światowym fenomenem Gwiezdnych Wojen.
05:17W filmie grało wielu uznanych aktorów,
05:19wśród których byli m.in. Andrzej Seweryn, Jerzy Tirela,
05:22Jan Fritsch czy Krystyna Janda.
05:24Na Srebrnym Globie z pewnością zebrałoby niemałą widownię,
05:26dlatego tak drastyczne porzucenie projektu wzbudziło wiele kontrowersji.
05:29Już w tamtych czasach pojawiało się wiele teorii na ten temat.
05:32Niektórzy twierdzili, że to była zemsta władzy ludowej na filmowcach,
05:35którzy pozwalali sobie na coraz więcej.
05:37Pojawiały się też insynuacje, że chodziło o osobiste porachunki Wilhelmiego,
05:41który rzekomo nie przepadał za rodziną Żuławskich,
05:43albo o jakieś polityczne interesy.
05:44Jednak najprawdopodobniej władza po prostu przestraszyła się rozmiaru,
05:47jaki osiągnął film Żuławskiego
05:48i przesłania, jakie za sobą niósł.
05:50Zachowanie władzy zdaje się to potwierdzać.
05:52Po latach, kiedy Żuławski postanowił dokończyć swój film,
05:55na samym jego końcu dograł takie słowa.
05:58Decyzją wiceministra kultury i sztuki,
06:00podsekretarza stanu do spraw kinematografii,
06:02zdjęcia do filmu na Srebrnym Globie zostały przerwane wiosną 1977 roku.
06:07Ekipa przebywała wówczas nad Bałtykiem,
06:09a komplet dekoracji i kostiumów,
06:11koniecznych do zakończenia prac nad produkcją wszczętą dwa lata wcześniej,
06:14powstał i oczekiwał we Wrocławiu,
06:16na Dolnym Śląsku, na Mazurach i w górach Kaukazu.
06:18Wszystkie te dekoracje, kostiumy i rekwizyty zostały zniszczone.
06:22Pracownicy wytwórniani, gardy robiane, scenografowie,
06:25przez lata całe przechowywali w magazynach i własnych mieszkaniach to,
06:28co udało im się uratować.
06:29Kończę ten film myśląc o nich.
06:31Zaś mały dramat tego filmu i wielki, obyszlachetny dramat naszego życia
06:34będą splatać się dalej we wspólną sieć wzlotów i porażek.
06:38Nazywam się Andrzej Żuławski.
06:39Jestem reżyserem filmu na Srebrnym Globie.
06:42Niestety do dziś nie wiadomo, jaki był prawdziwy powód decyzji władz.
06:45Nie wiedzą tego nawet aktorzy, więc możemy się tylko domyślać i snuć teorie spiskowe.
06:49Przygotowując się do tego materiału skorzystałem z artykułu napisanego przez
06:52wykładowcę Szkoły Filmowej w Łodzi i reżysera, dr Jakuba Mikurde,
06:56który wedle tego, co sam napisał, przygotowuje się do stworzenia
06:59pełnometrażowego dokumentu na temat dzieła Żuławskiego.
07:01Artykuł, o którym mówię, powstał dwa lata temu i mam nadzieję,
07:04że ten projekt nie został porzucony, bo chętnie obejrzałbym dokument na ten temat.
07:08Często w rozmowach o tym dziele używa się określenia film okaleczony
07:11i myślę, że to dość adekwatne sformułowanie.
07:13Na Srebrnym Globie bezpowrotnie straciło dużo istotnych fragmentów,
07:16które zostały zastąpione wypowiedziami reżysera,
07:18tłumaczącego, co miało znajdować się w danej scenie
07:20i trochę przykro patrzę się na to, co zostało z tego dzieła,
07:23ale z drugiej strony to też całkiem ciekawy seans.
07:26Nie mogę z czystym sumieniem powiedzieć, że to pełnoprawny film fabularny,
07:29ale zdecydowanie nie jest to też dokument o powstawaniu tego dzieła.
07:31Sam Żuławski mówi, że to jednocześnie film i historia o tym filmie
07:34i chyba ten opis jest najbardziej trafny.
07:37Dzieło Żuławskiego to film bardzo specyficzny.
07:39Łatwo się od niego odbić, bo trwa aż 2,5 godziny,
07:42ale nie żałuję ani minuty i wiem jedno.
07:44Niezależnie od tego, jaki byłby efekt końcowy,
07:46na Srebrnym Globie byłoby dziełem przełomowym.
07:48Widowiskowość i skomplikowanie niektórych scen robi wrażenie nawet dziś,
07:51mimo że od rozpoczęcia zdjęć minęło prawie 45 lat.
07:54Tym, co zdecydowanie wyróżnia ten film na tle innych dzieł tamtego okresu, są zdjęcia.
07:58Patrząc z perspektywy współczesnej, mogłoby się wydawać, że to nic specjalnego,
08:01ale nie kojarzę innego polskiego filmu z tamtych lat,
08:03który byłby pod tym względem tak nowatorski.
08:05Mamy tam mnóstwo ujęć z pierwszej osoby, sceny nagrane za pomocą szerokiego obiektywu,
08:10pod wieloma ciekawymi kątami i długie, kilkuminutowe ujęcia.
08:13Pod wieloma względami ten film mógłby być fenomenem nie tylko w skali Polski,
08:16ale i w skali całej Europy.
08:18Niestety zamiast tego dostaliśmy coś, co nie do końca jest fabułą,
08:20ale nie jest też dokumentem.
08:22I mimo wszystko dobrze, że dostaliśmy chociaż tyle.
08:24Dzieło Żuławskiego naprawdę ciekawie się ogląda
08:26i wydaje mi się, że nigdy wcześniej nie widziałem czegoś podobnego.
08:29Mam nadzieję, że udało mi się zachęcić do obejrzenia tego filmu przynajmniej część z Was
08:32i że nie będziecie żałować poświęconego czasu.
08:35Science Fiction naprawdę nie ma się tak źle, jak mogłoby się wydawać
08:38i myślę, że zagłębienie się w ten temat mogłoby Was mile zaskoczyć.
08:41Ale to już może innym razem.
08:43Do zobaczenia.
Be the first to comment