- 11 months ago
Twórcy filmowi za czasów PRLu i cenzury nie mieli łatwo. Ich filmy potrafiły trafić na "półkę" w zasadzie z błahych powodów. Przeglądając kolejne produkcje, które musiały bardzo czekać na swoją premierę znaleźliśmy parę takich, o których sądzimy, że warto Wam powiedzieć.
---
✔ Facebook TvFilmy: https://www.facebook.com/Filmomaniakpl-104320947717013/
✔ Instagram TvFilmy: https://www.instagram.com/tvfilmy.yt/
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
---
✔ Facebook TvFilmy: https://www.facebook.com/Filmomaniakpl-104320947717013/
✔ Instagram TvFilmy: https://www.instagram.com/tvfilmy.yt/
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
Category
🎥
Short filmTranscript
00:00Niecałe dwa lata temu przygotowałem materiał o filmach zakazanych w PRL-u, który obejrzał się naprawdę zaskakująco dobrze.
00:07Do dziś nie wiem, czy powodem była przypadkowa łaskawość algorytmów YouTube'a, czy to po prostu Wy jesteście aż takimi fanami kina okresu PRL-u.
00:14Kino PRL-u ma naprawdę wiele do zaoferowania.
00:17Czasem te filmy, mimo upływu lat, trzymają naprawdę wysoki poziom i świetnie ogląda się je nawet dziś.
00:22Z kolei część z nich ciekawa jest ze względu na okres, w którym powstawały.
00:26Czasem miło po prostu zajrzeć w przeszłość i zobaczyć, jak robiło się filmy w dawnych czasach.
00:31Jednak fakt, że jakiś film był zakazany, tylko zwiększa zainteresowanie taką pozycją, generuje ciekawość, no bo co takiego może być w tej produkcji.
00:39Dlatego też uznałem, że to najwyższa pora, by wrócić do tematu, który kiedyś już poruszałem i opowiedzieć o kilku innych dziełach, które wtedy powstawały.
00:46Pułkownikach, które swoją nazwę zawdzięczają temu, że potocznie mówiło się o tych filmach, że skierowano je na półkę.
00:52Dzisiaj postaram się jednak zachować kolejność chronologiczną, bo wydaje mi się, że filmy, które tutaj zaraz przedstawię, dość dobrze obrazują rzeczywistość czasów PRL-u.
01:00Dwie godziny to film stworzony przez Stanisława Wola i Józefa Wyszomirskiego.
01:17Akcja rozgrywa się krótko po zakończeniu II wojny światowej.
01:20Miejscem akcji jest niepodane z nazwy Niewielkie Polskie Miasteczko, będące kolejowym punktem przesiadkowym.
01:25Spotykają się tam rozmaici, mniej lub bardziej doświadczeni przez wojnę ludzie, a większość z nich wraca z obozów koncentracyjnych do domu.
01:32Jednym z nich jest szefc Leon, który po zesłaniu do obozu został zmuszony przez swoich katów do przerabiania butów pozostawionych po tych wysłanych na śmierć na nowe, które nosili później ich mordercy.
01:42Zajmował się też przeszukiwaniem obuwianowo przybyłych więźniów w poszukiwaniu kosztowności.
01:46Czasem znajdował złoto, czasem nie znajdował nic, za co był później brutalnie karany.
01:51Wszystko to doprowadziło go do szaleństwa i częściowej utraty kontaktu z rzeczywistością, a to tylko jeden z kilku bohaterów tej produkcji, którzy nie mogą uciec od swojej tragicznej przeszłości.
02:01Film Dwie Godziny trafił na półkę w 1946 roku i przeleżał tam aż 11 lat.
02:06Jestem świadomy, że okres między 1944 a 1952 rokiem to technicznie rzecz biorąc jeszcze nie był PRL, ale wydaje mi się, że dopuszczenie filmu do oglądania dopiero w 1957 to nie jest przypadek.
02:20Ewidentnie nie pasował on władzy.
02:22Jaki był jednak powód skierowania tego filmu na półkę?
02:24Trudno jednoznacznie stwierdzić.
02:26Najprawdopodobniej było w nim po prostu za mało propagandy.
02:29Sam film bardziej skupia się na wewnętrznych przeżyciach jego bohaterów niż rozliczaniu Niemców z wydarzeń wojennych.
02:34Nie ma tam też ani słowa o bohaterskiej armii radzieckiej.
02:37Jest to jednak produkcja bardzo istotna historycznie i to aż z dwóch powodów.
02:41Po pierwsze był to pierwszy pułkownik, a po drugie był to w ogóle pierwszy film fabularny jaki powstał w Polsce po zakończeniu II wojny światowej
02:49i można powiedzieć, że niejako rozpoczął on nową epokę w historii polskiego kina.
02:59Władze komunistyczne najwyraźniej z jakiegoś powodu miały ogromny uraz do filmów,
03:03w których akcja rozsadzona była krótko po wojnie.
03:05A niestety taki właśnie temat poruszała kolejna produkcja na tej liście, czyli Życie raz jeszcze, w reżyserii Janusza Morgensterna.
03:12Z tą różnicą, że temu filmowi udało się chociaż zadebiutować w kinech w 1965 roku.
03:18Niestety zaraz po premierze trafił na półkę, na następne 20 lat.
03:22Życie raz jeszcze opowiada historię trójki bohaterów.
03:24Piotra, byłego lotnika RAF-u i uczestnika bitwy o Anglię.
03:27Anny, młodej działaczki komunistycznej oraz Jakuszyna, sekretarza komitetu powiatowego PPR.
03:34Ich losy splatają się, gdy Piotr zostaje aresztowany, a Jakuszyn na prośbę Anny postanawia się za nim wstawić.
03:39Niestety wkrótce potem Piotr ponownie trafia do aresztu, a Jakuszyn traci swoje stanowisko.
03:44Dlaczego to dzieło trafiło na półkę?
03:46Pozornie mogłoby się wydawać, że to typowy film propagandowy.
03:49Już w pierwszych minutach mamy sceny z ataku na pociąg, które nie przedstawiają żołnierzy polskiego podziemia w zbyt pozytywnym świetle.
03:56To jednak tylko pozory.
03:57W końcu za coś ten film musiał wylądować na półce.
04:00Nie ma w tym filmie jawnej, słownej krytki partii,
04:03ale jest kilka scen, gdzie bohaterowie wyrażają wątpliwości wobec działania systemu i metod wykorzystywanych przez władzę.
04:09Najlepszym przykładem jest postać Anny, początkowo młodej komunistycznej idealistki,
04:14która z czasem zaczyna wątpić w system i traci swój zapał.
04:17Z kolei Jakuszyn, stosunkowo ważny działacz partyjny, jest inwigilowany przez swoich,
04:22co raczej też nie przypadło do gustu cenzorom.
04:25Na pewno nie pomógł też fakt, że film był ekranizacją książki o tym samym tytule,
04:29która również była poddana długiej, po aż dziesięcioletniej cenzurze.
04:32Jak po latach w wywiadzie dla Gazety Wyborczej wspomniał sam reżyser,
04:36partii bardzo zależało, żeby zmienił zakończenie filmu.
04:39Było to dla Gomułki na tyle istotne, że wysłał tam swojego najbliższego doradcę, Zenona Kliszko.
04:44Morgenstern długo się opierał, ale ostatecznie się poddał i zakończenie zmieniono.
04:49I pewnie dzięki temu film ostatecznie dopuszczono do premiery,
04:51ale coś musiało się wtedy stać i Gomułka zmienił zdanie, przez co koniec końców wycofano go z kin.
04:56W ogóle tworzenie filmu w epoce Gomułki brzmi jak prawdziwy koszmar,
05:00ale o tym będziemy mieli okazję się jeszcze przekonać dzięki kolejnemu przykładowi.
05:03Długa noc stworzona przez Janusza Nasfetera
05:11to idealny przykład filmu, który zrealizowano w złym miejscu i złym czasie.
05:16Jest rok 1943.
05:18Miejscem akcji jest niewielkie polskie miasteczko,
05:20gdzie Zygmunt Korsak z zawodu ślusarz ukrywa w swoim domu Żyda.
05:24Robi to nie tylko w tajemnicy przed Niemcami, ale nawet własnymi sąsiadami.
05:27Niestety w pewnym momencie sekret wychodzi na światło dzienne,
05:30a co gorsza pokrywa się to z ogłoszeniem przez Niemców stanu wyjątkowego.
05:34Doprowadza to oczywiście do konfliktu między mieszkańcami kamienicy.
05:37Część z nich, nie chcąc narażać się na śmierć, chce wydać ich Niemcom.
05:40Z pozoru wydaje się, że nie ma tu niczego, co mogłoby nie spodobać się cenzorom.
05:45Nie ma tu ani krytyki władzy, ani poddawania w wątpliwość ideologii komunistycznej.
05:49Wręcz przeciwnie, to Niemcy są tymi złymi.
05:52Albo ewentualnie Polacy, którzy chcą wydać ukrywającego się Żyda.
05:55Dlaczego w takim razie film trafił na półkę na długie 22 lata?
05:58Dlatego, że powstał w 1967 roku w Gomułkowskiej Polsce
06:03w trakcie organizowanej przez władzę kampanii antysemickiej.
06:0619 czerwca 1967 roku, w jednym ze swoich przemówień,
06:11Władysław Gomułka oskarżył obywateli pochodzenia żydowskiego o działanie na szkodę państwa.
06:16Jego wypowiedź była następstwem wojny sześciodniowej,
06:18czyli konfliktu izraelsko-arabskiego,
06:20który rozbudził w społeczeństwie nastroje antysemickie.
06:23Ówczesnym władzom nie podobały się działania Izraela
06:26i wzorem ZSRR, postanowiły stanowczo je potępić.
06:29Gomułka w swojej wypowiedzi nazwał Żydów piątą kolumną
06:32i podkreślał, że jedyną ojczyzną każdego obywatela powinna być Polska Ludowa.
06:36Czystka antysemicka rozpędziła się do tego stopnia,
06:38że dotknęła również struktur partyjnych i wojska.
06:41Dlatego dość oczywiste wydaje się,
06:43że film, który poruszał te niewygodne wtedy dla władzy tematy,
06:46nie mógł ujrzeć światła dziennego.
06:48Indeks to film powstały już w epoce Gierka,
06:56ale tematycznie skupiony na schyłkowych latach władzy Gomułki.
07:00Dlatego zrobiłem dla niego wyjątek i trochę zmieniłem chronologię.
07:03Był to pełnometrażowy debiut reżysera Janusza Kijowskiego.
07:06Powstał w 1977 roku,
07:09ale na swoją premierę musiał czekać przez cztery kolejne lata.
07:12Główną osią akcji są wydarzenia marca 1968 roku,
07:15choć nie jest to oczywiście powiedziane wprost,
07:17bo poruszanie tego tematu było wtedy zakazane.
07:20Był to okres wielkiego kryzysu politycznego,
07:22protestów studenckich i masowej emigracji,
07:25głównie ludności żydowskiej,
07:26która była następstwem wspomnianej wcześniej kampanii antysemickiej.
07:29Głównym bohaterem indeksu jest student, Józef Moneta.
07:32Kiedy okazuje się, że na listach zabrakło nazwisk kilku jego kolegów,
07:36postanawia wraz z innymi studentami interweniować u dziekana.
07:38Niestety nieskutecznie,
07:40w związku z czym Moneta postanawia podjąć bardziej radykalne działanie
07:43i zostaje zatrzymany przez milicję.
07:45Główny bohater od samego początku wydaje się być osobą dość porywczą.
07:48Zawiedziony podejściem dziekana unosi się honorem
07:50i deklaruje, że rzuci studia.
07:53Poirytowany wychodzi z budynku uczelni
07:54i pod wpływem impulsu zrywa wiszące na pobliskiej ścianie plakaty.
07:58Na jego nieszczęście,
07:59obok przejeżdża akurat wóz milicji,
08:00który zabiera go na komisariat.
08:02W zasadzie mało brakowało,
08:03a ten film w ogóle by nie powstał.
08:05Po napisaniu scenariusza,
08:06Kijowski był bardzo blisko odejścia za szkołę filmowej.
08:09Zresztą, jak sam wspomina w jednym z wywiadów,
08:11i tak był już na cenzurowanym władz uczelni
08:13z powodu kontrowersyjnego dokumentu,
08:14który wcześniej zrobił.
08:16Pomógł mu jednak jego profesor,
08:17Wojciech Jerzy Has,
08:19który skierował go do siedziby studia filmowego Pryzmat,
08:21gdzie trafił pod skrzydła
08:22Aleksandra Ścibora Rylskiego
08:24i Tadeusza Konwickiego.
08:26Nie jest to jedyny film kijowskiego,
08:27który porusza tematykę protestów z marca 68 roku.
08:31Jego kolejny film,
08:32który z jakiegoś powodu nazywa się Kung Fu,
08:34opowiada o grupie znajomych ze studiów,
08:36którzy stracili ze sobą kontakt
08:37po wydarzeniach marcowych.
08:39Tym, co odróżnia go od indeksu,
08:40jest skupienie się na konsekwencjach tych wydarzeń
08:42i tym, jak potoczyły się dalsze losy bohaterów.
08:46I pewnie właśnie dzięki temu
08:47ten film nie skończył na półce,
08:48tak jak poprzednik.
08:49Co ciekawe,
08:50Kijowski dostał za Kung Fu nagrodę
08:51na festiwalu w Gdyni
08:52w kategorii najlepszego debiutu reżyserskiego,
08:55mimo, że wszyscy wiedzieli,
08:56że to jego drugi film.
08:57I to chyba najlepiej pokazuje,
08:58jak niewygodne dla władzy tematy
09:00były poruszane w indeksie,
09:01skoro aż tak bardzo
09:02nikt nie wierzył w jego szybki powrót z półki.
09:10Tym razem przenosimy się
09:11w samo centrum dekady Gierka,
09:13okresu bardzo specyficznego,
09:15jak na realia PRL-u,
09:16czasów, gdy królowała
09:18propaganda sukcesu.
09:19I z jednej strony
09:20twórcy filmowi
09:21mogli sobie wtedy pozwolić
09:22na dużo więcej.
09:23Państwo bardzo intensywnie
09:24inwestowało wtedy w kulturę i sztukę.
09:27Z drugiej jednak strony
09:27dzieła, które nie wpisywały się
09:29w partyjną narrację,
09:30kończyły tak samo,
09:31jak za rządów poprzedników.
09:32Czyli na półce.
09:33I jednym z tych pułkowników
09:34epoki Gierka
09:35była historia pewnej miłości
09:36w reżyserii Wojciecha Wiszniewskiego.
09:39Film ten powstał w 1974 roku,
09:42ale wylądował na półce
09:42na następne 7 lat.
09:44Opowiadał on historię
09:45młodego polskiego robotnika,
09:46Edwarda Wieczorka.
09:47Edek marzył o założeniu rodziny
09:49i własnych czterech ścianach.
09:51Niestety, dopóki się nie ożeni,
09:52nie może liczyć na własne lokum.
09:54Jego nadzieje odżywają jednak,
09:55gdy zakochuje się w Halinie,
09:57młodej, ambitnej urzędniczce.
09:59Kobieta zgadza się na zamążpójście,
10:00ale szybko okazuje się,
10:02że nie odwzajemnia uczuć Edka.
10:04I w tym momencie pojawia się pytanie,
10:05czym ta produkcja zawiniła
10:06towarzyszowi Gierkowi,
10:07że postanowiono wstrzymać jej dystrybucję.
10:10Problemem okazała się
10:10wspomniana wcześniej
10:11propaganda sukcesu.
10:13Czy raczej jej brak,
10:14co najwyraźniej
10:14nie spodobało się aparatowi władzy.
10:16Film nie pudrował rzeczywistości
10:18i bez ogródek pokazywał,
10:19z jakimi problemami
10:20musieli wtedy zmagać się
10:21młodzi ludzie,
10:22chcący zamieszkać na swoim.
10:23To, co pokazywał,
10:24było sprzeczne z przyjętą wtedy
10:25przez partię narracją
10:26propagandę sukcesu.
10:28Na pewno nie pomógł mu też fakt,
10:30że był kręcony w Łodzi.
10:31I to naprawdę nie jest przytyk
10:32do mieszkańców tego wspaniałego miasta.
10:34Po prostu Łódź była wtedy
10:35dość ponurym miejscem.
10:38Kadry z robotniczego,
10:39skupionego na przemyśle miasta,
10:40po prostu nie wpisywały się
10:42w ramę wizerunku,
10:42który próbował forsować Gierek
10:44i jego partyjni współpracownicy.
10:46Wieszniewski postanowił jednak
10:47pokazać te realia
10:48zgodnie z rzeczywistością,
10:50przez co jego film
10:50doczekał się premiery
10:51dopiero w 1981 roku,
10:54w trakcie karnawału Solidarności,
10:55przed wprowadzeniem stanu wojennego.
11:03Matka Królów to dzieło wyjątkowe,
11:06nawet wśród pułkowników.
11:07Jego reżyser, Janusz Zaorski,
11:09wpadł na pomysł realizacji
11:11tego filmu jeszcze na początku lat 70.
11:13Była to ekranizacja powieści
11:14Kazimierza Brandysa
11:15o tym samym tytule.
11:17Akcja filmu rozgrywa się
11:18na przestrzeni nieco ponad 20 lat.
11:20Rozpoczyna się w 1933 roku,
11:22w międzywojennej Polsce,
11:23a kończy po roku 1953
11:26i śmierci Józefa Stalina.
11:28Jego główną bohaterką,
11:30tytułową Matką Królów,
11:31jest Lucja Król,
11:32matka czterech synów,
11:33Klemensa, Romana, Stanisława i Zenona.
11:36Poznajemy ją w momencie,
11:37gdy umiera jej mąż,
11:38a ona sama ledwo wiąże
11:39koniec z końcem.
11:41I to właśnie na losach tej rodziny,
11:42na przestrzeni lat,
11:43skupia się fabuła filmu.
11:44Widzowie mogą obserwować
11:45dorastanie synów Lucji
11:46i to, jakie postawy z czasem
11:48przebierają wobec
11:49otaczającej ich rzeczywistości
11:50społeczno-politycznej.
11:51Istotna jest też postać dr Levena,
11:53polskiego komunisty
11:54pochodzenia żydowskiego,
11:55przyjaciela Lucji
11:56i jej rodziny.
11:57W trakcie wojny
11:58to właśnie oni
11:59udzielają mu ochrony
12:00przed Niemcami.
12:01Scenariusz do tego filmu
12:02był gotowy już w 1972 roku,
12:05ale niestety władza
12:05konsekwentnie zabraniała
12:06realizacji tego projektu.
12:08Zgoda pojawiła się
12:08dopiero w 1981 roku,
12:11podczas przełomu
12:12Solidarnościowego.
12:13Zdjęcia rozpoczęto
12:14w listopadzie 1981 roku.
12:16Była to data o tyle pechowa,
12:18że kilka tygodni później
12:19przyszedł stan wojenny.
12:20Film był już wtedy
12:21w trakcie realizacji,
12:22a reżyser dostał
12:23pięcioletni zakaz
12:23jego rozpowszechniania.
12:25Matka Królów
12:26przypisywana jest
12:26do grona filmów rozliczeniowych.
12:28Podobnie zresztą
12:29jak film Życie raz jeszcze,
12:30o którym wspomniałem
12:31wcześniej w tym materiale.
12:33Produkcja to łączy czas akcji,
12:34okres stalinizmu.
12:35A wydarzeń z tamtych czasów
12:37lepiej było nie przypominać
12:38po 13 grudnia 1981 roku.
12:41Z racji tego,
12:42że zdjęcia trwały nadal,
12:43już po wprowadzeniu
12:44stanu wojennego,
12:45film ten realizowany był
12:46w warunkach
12:47niemalże konspiracyjnych.
12:48A po zakończeniu produkcji
12:50przez kolejne pięć lat
12:51obejrzeć go można było
12:52jedynie w nieicznych,
12:53dyskusyjnych klubach filmowych.
12:55Wiadomo, że cenzura
12:56nie jest niczym dobrym.
12:58Zdecydowanie ograniczało to
12:59pole manewru
13:00tworzącym wtedy artystom.
13:01Ale z drugiej strony
13:02tego typu ograniczenia
13:03tworzą czasem warunki
13:04do powstania czegoś wyjątkowego,
13:06co nie mogłoby zaistnieć
13:07w innych okolicznościach.
13:08Cenzura PRL-u
13:09wymuszała na twórcach
13:10pewną subtelność
13:11i sprawiała,
13:11że nie mogli mówić
13:12niektórych rzeczy wprost.
13:14Czasami jednak
13:14doskonale wiedzieli,
13:15co robią
13:15i gdzie skończy ich film,
13:17ale w ramach jakiegoś
13:18twórczego buntu
13:19i tak robili to,
13:19co uznawali za słuszne.
13:21I nie zrozumcie mnie źle.
13:22To, że jakiś film był pułkownikiem
13:24nie oznacza,
13:24że z automatu był wybitny.
13:26Jednak nie da się ukryć,
13:27że wiele z tych produkcji
13:28zapisało się złotymi zgłoskami
13:29w historii polskiej kinematografii
13:31i myślę, że to
13:32nie może być przypadek.
13:33Jestem świadomy,
13:34że jest jeszcze kilka filmów,
13:35o których warto byłoby
13:36wspomnieć w tego typu materiale,
13:38ale myślę, że będę chciał kiedyś
13:39jeszcze raz wrócić do tego tematu,
13:41dlatego na tych sześciu
13:42na razie poprzestanę.
13:43Jeśli widzieliście
13:44któryś z wymienionych
13:44przeze mnie filmów,
13:45to koniecznie napiszcie
13:46w komentarzach,
13:47co o nim myślicie.
13:49Odmykam dyskusję
13:50i do usłyszenia.
Comments