- 21 dakika önce
Tunalı’nın bu makalesi, Osmanlı Devleti döneminde farklı coğrafyalardan göç eden kişilerin ve ailelerin gittikleri yerlerde nasıl “Türk” olarak anıldığını ele almaktadır. Geçmişteki devşirme sistemi ile günümüzdeki beyin göçü olgusunu karşılaştıran yazar, Osmanlı pasaportuyla göç ederek dünyada önemli konumlara gelen Carlos Menem ve Nayip Bukele gibi devlet başkanlarından örnekler vermektedir. Ayrıca kökleri Lübnan’ın Zahle bölgesine dayanan Tom Barrack’ın ailesinin de Amerika’da uzun yıllar Türk kimliğiyle tanındığına değinilmektedir. Metinde, göçmenlerin psikolojilerine ve güç dengelerinin bu kimlik algıları üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekilmektedir. Son olarak, Türkiye'nin yeniden güçlü bir konuma gelmesi durumunda bu ailelerin kökenleriyle gurur duyacağı ifade edilmektedir.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Herkese merhaba. Bugün tarih kitaplarında pek geçmeyen ama dünyayı nasıl şekillendirdiğine inanamayacağınız bir konuyu inceliyoruz.
00:07Odak noktamız Osmanlı pasaportunun El Turco etkisi.
00:11Sıradan bir seyahat belgesinin okyanus ötesi kıtalarda insanları nasıl tek bir isim etrafında birleştirdiğine ve nesiller boyu süren bir miras
00:20bıraktığına bakacağız.
00:21Hazırsanız tarihin tozlu sayfalarından modern siyasete uzanan bu harika yolculuğa hemen başlayalım.
00:27Şunu hiç düşündünüz mü? Amerika kıtasında aslında Suriye veya Lübnan kökenli hatta Hristiyan olan onca önemli siyasi ve kültürel figür
00:37var.
00:37Peki ama neden yerel halk onlara yıllarca hatta nesillerce sadece Türk yani El Turco dedi?
00:44Neden asıl etnik kökenleri veya inançları değil de sadece bu tek kelime onların kimliği oldu?
00:49İşte bugün tam da bu gizlemi çözüyoruz.
00:52Ekranda gördüğünüz şu isimlere bir bakın Carlos Menem, Naip Bukele, Amin Maluf, Halil Cibran hepsi dünyaca tanınan figürler.
01:02Tabloya baktığınızda bir tarafta onların gerçek yani Suriyeli, Filistinli, Lübnanlı veya Ortodoks gibi o çok çeşitli zengin kökenlerini görüyorsunuz.
01:11Ama diğer tarafa bir bakın hepsi tek bir lakapla El Turco olarak anılıyor.
01:16Bu kadar farklı insan nasıl oldu da tek bir şemsiye altında toplandı dersiniz?
01:21Bu keskin zıtlık, arka planda çok daha derin ve ilginç bir hikaye olduğunu bas bas bağırıyor aslında.
01:27Birinci bölüm Latin Amerika'daki El Turco etkisi.
01:30Gelin bu etkinin siyasete nasıl yansıdığına yakından bakalım.
01:35En çarpıcı örneklerden biriyle Carlos Menem ile başlayalım.
01:39Düşünün 1989'dan 1999'a kadar Arjantin'i yöneten devlet başkanından bahsediyoruz.
01:45Ailesi aslen Suriye'den göçmüş ama Arjantin'de öyle bir El Turco olarak tanınıyordu ki bu lakap kendi isminin hatta gerçek kökeninin
01:55bile önüne geçti.
01:56Yani düşünsenize bir ülkenin en tepesindeki isim ailesinin nereden geldiğiyle değil, taşıdıkları tarihi bir pasaportun onlara biçtiği kimlikle biliniyordu.
02:05İnanılmaz değil mi?
02:06Üstelik bu sadece geçmişte kalan bir olay falan da değil.
02:10Gelin bugüne El Salvador'a uzanalım.
02:13Mevcut devlet başkanı Naip Bukele.
02:16Bukele'nin gerçekten çok karmaşık, çok renkli bir soy ağacı var.
02:21Aile 1921'de Kudus ve Beytüllahim'den göç etmiş.
02:25İşin içine Hristiyan, Rum Ortodoks ve Roma Katoliği kökenler giriyor.
02:29Ama tüm bu zengin kültürel arka plana rağmen sonuç ne biliyor musunuz?
02:34Latin Amerika'da o da tamamen aynı lakabı miras alıyor.
02:37Evet bildiniz o da bir El Turco.
02:40İkinci Bölüm Osmanlı Pasaportunun Tarihi Gücü
02:44Şimdi işin aslına yani o tarihi belgeye geliyoruz.
02:49Peki bu nasıl oluyor?
02:50Birbirinden tamamen farklı bu insanlar nasıl aynı isimle çağrılıyor?
02:53Cevap çok basit aslında.
02:55Osmanlı Pasaportunun Tarihi Gücü.
02:56Birinci Dünya Savaşı dönemi ve sonrasında Amerika kıtasına ayak bastığınızda
03:01cebinizde Osmanlı tebaası olduğunuzu gösteren bir pasaport varsa
03:04yerel halk için etnik kökeniniz veya dininiz hiç önemli değildi.
03:08Onlar için siz dümdüz Türktünüz.
03:09Bu pasaport sınır ötesindeki bütün o etnik ve dini çizgileri tek kalemde silip atmış
03:14ve herkesi Osmanlı'nın o geniş şemsiyesi altında El Turco olarak tek bir kimlikle birleştirmişti.
03:21Tabii göçün haritasına baktığınızda olayın boyutu daha da netleşiyor.
03:24Lübnan'ın ufacık bir kasabası olan Zahle'den kalkıp Kuzey Amerika'ya gidenler,
03:29Kudüs'ten E-Salvador'a uzanan hayatlar, Filistin ve Ürdün bölgelerinden dalga dalga
03:33tüm dünyaya yayılan devasa bir göçten bahsediyoruz.
03:37Kaynağımız edebiyat dünyasından tutun da devletin zirvesindeki başkanlara kadar
03:41pek çok parlak ismin işte bu Osmanlı topraklarından çıkan göçmen dalgasının çocukları olduğunu vurguluyor.
03:47Etkinin ne kadar geniş bir coğrafyaya yayıldığını görmek gerçekten inanılmaz.
03:51Üçüncü Bölüm Eski ve Yeni Devşirme Sistemi
03:54Konuyu biraz daha derinleştirelim ve devletlerin yetenekli insanları nasıl kendi bünyelerine kattığına bakalım.
04:01Devletlerin küresel yetenekleri nasıl asimile ettiğini anlamak için
04:05Osmanlı'nın o meşhur tarihi devşirme sistemini hatırlamamız gerekiyor.
04:09Fatih Kanun namesinde bile açıkça yeri olan son derece sistemli ve kültürel olarak birleştirici bir devlet mekanizmasıydı bu.
04:17Sistem çok netti. Dışarıdan gelen yetenekli bireyleri alıyorsunuz, onlara dilinizi, kültürünüzü öğretiyorsunuz ve devlete hizmet etmelerini sağlıyorsunuz.
04:26Öyle güçlü bir yapı ki bu sisteme giren kişiler eski kimliklerini tamamen bir kenara bırakıp sadrazamlığa yani imparatorluğun en tepe
04:34noktalarına kadar yükselebiliyorlardı.
04:36Ama tabii günümüzde işin rengi biraz değişti.
04:40Bir yanda Osmanlı'nın o devlet destekli, güçlü kültürel entegrasyonu var.
04:45Yani kişi tam anlamıyla o kültürün bir parçası oluyor.
04:49Diğer yanda ise bugün bizim beyin göçü dediğimiz o modern devşirme sistemi var.
04:54Bu çok daha batı merkezli bir yapı.
04:57İnsanları kültürel bir idealle değil de daha ziyade gel sana daha iyi maddi imkanlar, daha konforlu bir hayat sunayım diyerek
05:04kendine çekiyor.
05:05Yani kuralları çok daha farklı işliyor.
05:07Şunu da atlamayalım, bugün haberlerde vekalet kelimesini duyunca aklımıza hep sahada savaşan silahlı gruplar geliyor değil mi?
05:15Ancak kaynağımız çok ince bir tespit yapıyor.
05:18Modern çağda vekalet savaşçıları sadece onlardan ibaret değil, büyük ve güçlü devletler, yüksek bürokratları, zeki iş insanlarını ya da az
05:27önce bahsettiğimiz o yetenekli göçmenleri de alıp kendi stratejileri ve çıkarları doğrultusunda kullanabiliyorlar.
05:33Bu da aslında gücün ve etkinin modern dünyada nasıl el değiştirdiğini gösteren, üzerine düşünülmesi gereken çok kritik bir nokta.
05:40Dördüncü bölüm, tombarak bir kimlik.
05:43Gelin bu asimilasyon hikayesini yaşanmış, somut bir örnek üzerinden inceleyelim.
05:50Bağrak ailesinin hikayesi tam da bu devşirme ve asimilasyonu sürecini özetliyor aslında.
05:55Ekranda o ilginç kronolojiyi görüyorsunuz, aile 1922 civarında Lübman'ın Zahle kasabasından kalkıp Amerika'ya göç ediyor.
06:03Ve sıkı durun, Amerika'ya yerleştikten sonraki tam 50 yıl boyunca çevreleri onlara hep Türk diyor.
06:10Ama bugüne, yani o ailenin torunu Tom Barrak'a baktığımızda ne görüyoruz?
06:14Tamamen Amerikanlaşmış, ABD siyasetinin göbeğinde projeler yürüten, Amerikan gücünün adeta bir parçası olmuş bir iş insanı.
06:22Peki bunun sadece kulaktan dolma bir söylenti olmadığını nereden biliyoruz?
06:28Doğrudan Tom Barrak'ın kendi sözlerinden.
06:319 Eylül'de Ankara'da yaptığı bir konuşmada aynen şöyle diyor.
06:35Büyükannem ve büyükbabam Amerika'ya geldiklerinde uyrukhanesinde Türk yazan pasaportlar taşıyorlardı.
06:41Her yerde bize böyle hitap edilirdi.
06:43Büyükbabam Türk lakabıyla anıldı ve bu 50 yıl daha devam etti.
06:47Bu sözler El Truco etkisinin bu ailelerin hayatlarının tam ortasında duran somut,
06:53bizzat yaşanmış bir deneyim olduğunu harika bir şekilde kanıtlıyor.
06:57Bu arada çok hoş, ufak bir kültürel detayı da araya sıkıştırayım.
07:00Barak ailesinin göç ettiği o Zahle kasabası var ya, aslında bizim klasik Türk edebiyatımıza hiç de yabancı değil.
07:06Yahya Kemal veya Arif Nihat Asya gibi büyük şairlerimiz,
07:09şiirlerinde bu tarihi Osmanlı kasabasının meşhur üzümünden, rakısından övgüyle bahsetmişlerdir.
07:15Dünyanın öbür ucunda Amerikan siyasetine yön veren bir ismin aile köklerinin,
07:20bizim edebiyatımızın en güzel mısralarına bu kadar derinden bağlı olması gerçekten harika bir detay.
07:25İşin siyasi boyutuna dönersek, kaynağımız Barak'ın modern siyasetteki konumunu gayet tarafsız bir şekilde ortaya koyuyor.
07:33Barak, çok parlak bir iş insanı olmasına rağmen,
07:36Arap kökeni, onun siyasi arenada zaman zaman hedef olmasına,
07:40hatta Birleşik Arap Emirlikleri adına etki ajanlığı yapmakla bile suçlanmasına yol açtı.
07:45Tabi daha sonraki davalardan beraat ederek kendini akladı ama işte tam da bu tür kimliksel zaaflar ve kendini ispatlama çabaları,
07:53onu ABD'nin yakın dönem siyasetinde oldukça kullanışlı ve etkili bir aktör haline getirdi.
08:00Beşinci ve son bölüm, güç, aidiyet ve gelecek.
08:04Tüm bu konuştuklarımızı toparlama vakti geldi.
08:06Şimdi asıl can alıcı soru şu,
08:09Barak ailesi gibi koca bir nesil neden o uzun süre taşıdıkları Türk lakabını günün sonunda bırakıp asimile olmayı,
08:15yani Amerikanlaşmayı seçti?
08:17İşin sırrı tamamen göçmen psikolojisinde gizli.
08:21Yepyeni bir kıtaya, yabancı bir süper gücün içine giriyorsunuz.
08:24Orada tutunabilmek, hayatta kalmak ve kendinizi kanıtlamak zorundasınız.
08:28Bunun için de çoğu zaman geçmiş kimliğinizi bir kenara bırakıp,
08:32bulunduğunuz kültüre tamamen entegre olmanız gerekir.
08:34Yani bu öylesine bir tercih değil, yeni bir dünyada hayatta kalma refleksidir diyebiliriz.
08:40İncelememizin sonuna gelirken,
08:42sizi kaynağımızdaki o, kışkırtıcı o üzerine düşünülmesi gereken soruyla baş başa bırakmak istiyorum.
08:47Bir ulusun küresel gücüyle pasaportunun değeri arasındaki o inanılmaz bağa bir bakın.
08:52Eğer bir devlet yeniden devasa ve cazip bir küresel güç merkezine dönüşürse,
08:57geçmişte o pasaportla yola çıkmış Diyaspora'nın bugünkü torunları,
09:00o ülkenin pasaportunu dünyanın dört bir yanında yeniden bir bayrak gibi gururla ve coşkuyla sallar mı dersiniz?
09:06Güç el değiştirdiğinde aidiyet duygusu da yön değiştirir mi?
09:10Bu soruya vereceğiniz cevap, aslında sadece tarihin değil, geleceğin de nasıl şekilleneceğini gösteriyor.
09:16Vakit ayırdığınız için çok teşekkürler.
09:18Bir sonraki incelememizde görüşmek üzere.