00:00Herkese merhaba, bugünkü incelememize hoş geldiniz.
00:03Hiç vakit kaybetmeden hemen konuya dalalım çünkü bugün gerçekten çarpıcı bir hikayemiz var.
00:101552'deki Rus işgalinden bu yana kazan Tatarlarının nesiller boyu süren yerinden edilme serüvenini ve o akıl almaz dayanıklılıklarını konuşacağız.
00:19Bakın bu sadece sıradan bir tarih dersi değil, yurdundan edilmiş bir milletin kaderinin kişisel anılara nasıl ilmek ilmek işlendiğinin çok
00:28canlı bir haritası.
00:30Şöyle çok bilindik müthiş bir söz vardır.
00:33Tatarın toprağı yok, Tatarsız toprak yoktur.
00:36Ne kadar derin bir ifade değil mi?
00:38Yani düşünsenize ata toprakları fiziksel olarak hala orada bir yerlerde duruyor elbette.
00:43Ama yüzyıllar süren işgaller ve baskılar bu köklü insanları adeta rüzgarda savrulan yapraklar gibi dünyanın dört bir yanına dağıtmış durumda.
00:53Rakamlara dökecek olursak bu yerinden edilmenin devasa boyutu daha da iyi anlaşılıyor.
00:59Dünyada yaklaşık 7 milyon kazan Tatarı var.
01:02Peki ne kadarı kendi ana vatanında yaşıyor dersiniz?
01:04Sadece %25'i.
01:06Geriye kalan o devasa %75'lik kesim ise küresel diasporayı oluşturuyor.
01:11Hayatta kalabilmek için Avrupa'ya, uzak doğuya ve özellikle de sığınacak güvenli bir liman, bir baba ocağı olarak gördükleri Türkiye
01:19'ye akın etmişler.
01:20Peki bu kadar büyük bir kitlenin tarihi nasıl ayakta kaldı?
01:24Birinci bölümümüze geçelim.
01:26Anılarda gizli tarih yani mikrodaki makro.
01:29Şimdi anı deyince aklınıza ne geliyor?
01:32Şahsi, belki biraz nostaljik bir günlük mü?
01:34Bizim için öyle olabilir ama Türk diasporası için durum çok farklı.
01:38Onlar için anı yazmak, kültürel hayatta kalmanın, dili ve ulusal kimliği korumanın kelimenin tam anlamıyla en kritik aracı.
01:46O sayfalara dökülen her bir kelime, koca bir milletin kaderini gelecek nesillere taşıyan can simidi aslında.
01:52İkinci bölümümüz.
01:54Devlet adamı ve alim.
01:56Karşımızda İdil Ural bölgesinin sürgün yıllarını kayıt altına almış iki anıtsal ismi var.
02:02Solda Zeki Velidi Togan'ı görüyoruz.
02:04O bir devlet adamı.
02:05Sovyet rejimine karşı siyasi ve kültürel bağımsızlık mücadelelerine en ön saflarda liderlik etmiş biri.
02:11Sağda ise Ahmet Temir var.
02:12O ise bir bilim insanı.
02:14Kendine tamamen akademik yaşama, Türkolojiye ve ikinci vatanı olarak seçtiği Türkiye'ye adamış.
02:20Yani aynı kaderi paylaşmışlar ama biri siyaset sahnesinde, diğeri bilim dünyasında milletinin adını yaşatmış.
02:26Togan'ın dünyayı nasıl okuduğunu anlamak için şu sözüne bir kulak verin lütfen.
02:31Yıl 1969.
02:33İnsanoğlu aya ayak basmış.
02:34Togan diyor ki, Sovyetler 44 yıldır o gettodan çıkamadı.
02:39Oysa özgür dünyanın astronotları aya ayak bastı.
02:42İnanılmaz bir gözlem.
02:44Kendi sürgünlüğüne hapsalıp kalmamış, dönemin o keskin soğuk savaş gerçeklerini ve kapalı rejimlerin trajedisini çok net okuyan küresel bir bakış
02:53açısı sergilemiş.
02:54Tabi tarih sadece liderlerle yazılmaz.
02:57Üçüncü bölüm.
02:58İdiller ailesi ve zorlu mücadeleleri.
03:01Makrodan mikroya inelim.
03:03Düşünün Çin'in Harbin şehri gibi dünyanın öbür ucundasınız.
03:07O kültürü, o ana vatan hissini çocuklarınıza nasıl aktarırsınız?
03:11Anneler sağ olsun.
03:12Anneler o gurbet ellerinde çocuklarına ana vatan sevgisini aşılamak için Saksuk ve Tugantel gibi oldukça trajik şiirleri öğretiyorlar.
03:22Mesela o Saksuk şiiri okunurken evde herkesin bir araya gelip ağlaması.
03:27İşte vatanın yankısı o uzak evlerin duvarlarında böyle çınlıyor.
03:32Güvenli bir yuvaya ulaşmanın bedeli ne olabilir derseniz, şu rotaya bir bakın.
03:361940 öncesinde Çin'in Harbin şehrine başlıyorlar.
03:40Önce Japonya'ya geçiş, oradan uzun ve tehlikeli bir yolculuk, ardından 7 Mart 1940'da İstanbul ve en nihayetinde Temmuz'da Eskişehir.
03:49Bu sadece bir harita çizgisi değil, fiziksel bir tükenişin ama asla pes etmeyen bir hayatta kalma iradesinin ta kendisi.
03:57Peki Eskişehir'e gelince her şey çözülüyor mu?
04:01Maalesef hayır.
04:02Yıllarca oradan oraya savrulup kirada yaşadıktan sonra tam kendi evlerine alacakları o mutlu anda korkunç bir dolandırıcılığın kurbanı oluyorlar.
04:11Hem de güvenilir, aksakallı bir cami imamı kılığına girmiş biri tarafından hedef alınıyorlar.
04:17Ekranda gördüğünüz bu 200 lira, o günün şartlarında koca bir ailenin dişiyle tırnağıyla biriktirdiği bütün varlığıydı.
04:24Her şeyi, bütün o parayı bu adama veriyorlar.
04:28Sonuç, sadece kısa bir süre sonra ellerine bir mahkeme kağıdı ulaşıyor.
04:32Yeni aldıklarını sandıkları o evi bir hafta içinde boşaltmalara emrediliyor.
04:37Hukuk karşısında yapacak hiçbir şey yok, kelimenin tam anlamıyla sıfıra dönüyorlar.
04:42Şimdi, insan böyle bir olaydan sonra yıkılır değil mi?
04:46Ama onlar yıkılmıyor.
04:48Tatarların o inanılmaz onurlu duasını burada net bir şekilde görüyoruz.
04:52Kimseden sadaka ya da yardım kabul etmiyorlar.
04:55Söyledikleri tek bir şey var, anca beraber, kanca beraber.
04:59Küçük çocuklar dahim, hepsi toplanıp, geçici olarak küçük bir dükkana yerleşiyorlar.
05:04Bu felaket onları parçalayacağına, aile bağlarını adeta çelik gibi sağlamlaştırıyor.
05:10Dördüncü bölümümüz, İkinci Vatan ve Bayrak
05:13Ailenin Türkiye'ye duyduğu sevgi öyle böyle değil.
05:18Size çok çarpıcı bir anı anlatayım.
05:20Daha Moğolistan'ın Kalgan şehrindelerken, çocukların eline Japon bir dostundan, bir sigara paketinin içinden çıkan minicik kartondan bir Türk bayrağı
05:29geçiyor.
05:30O küçücük kağıt parçasını odalarının duvarına iğneleyip nasıl bir hasretle ona bakıyorlar biliyor musunuz?
05:36Vatan hasreti işte, o küçücük kağıda sığıyor.
05:39Ve o kağıt bayraktan yıllar sonrasına Eskişehir'e geliyoruz.
05:43Küçük Ravile, okulda nihayet o kocaman gerçek Türk bayrağını törende taşıma görevini kapıyor.
05:50Bayrağı tutmadan önce üç kez öpüp alnına koyuyor ve diyor ki,
05:54Kalbim yerinden fırlayacak gibiydi, dünyalar benim oldu sanki.
05:58Vatanın ve bayrağın değerini, onu yıllarca arayan bir çocuktan daha iyi kim anlatabilir ki?
06:03Beşinci bölüm, Seksen Yıl Sonra Dönüş
06:06Aileden Ravile Hanım, anne babasının kaçmak zorunda kaldığı o topraklara,
06:12Ural Dağları'na tam 80 koca yıl sonra geri dönüyor.
06:15Tabii zihninde babasının anlattığı masallar var.
06:18Elde sallanan tırpanlar, orak sesleri, dağlarda dolaşan vahşi aslanlar.
06:23Ama vardığında modern, soğuk tarım makinelerinden başka bir şey bulamıyor.
06:27Geçmiş gerçekten sadece anılarda kalmış.
06:30Yine de yanaklarından süzülen o gaz yaşlarıyla toprağa bakıp vatanını selamlaması,
06:35bir neslin yarım kalmış vedasını tamamlamaya yetiyor.
06:38Geldik 6. ve son bölümümüze, çıkarımlar.
06:42Bütün bunlardan ne öğreniyoruz?
06:44Bu insanların hikayelerine baktığımızda, İdil Ural Türklerinin çok net karakter özelliklerini görüyoruz.
06:50İnanılmaz çalışkanlar, sabırlılar, kanaatkarlar, fedakarlar ve aileye sonsuz bir bağlılıkları var.
06:56Bunlar sadece güzel sıfatlar değil arkadaşlar. Bunlar onların hayatta kalma reçetesi.
07:02Bu mikro düzeydeki özellikler olmasaydı, makro düzeyde yurdundan edilmiş bir milletin ayakta kalması kesinlikle mümkün olamazdı.
07:10İncelememizi bitirirken size sormak istediğim, üzerine düşünmenizi istediğim bir şey var.
07:14Bir ana vatan kaybedildiğinde, bir milletin hafızası sizin şahsi kimliğinizi nasıl şekillendirir?
07:20Gördük ki sınırlar yıkılıp, topraklar el değiştirse bile, o kültürel hafıza ve aidiyet sığınılacak en büyük vatan oluyor.
07:28Bu soru aklınızın bir köşesinde kalsın.
07:31Bu derin tarihi yolculukta benimle olduğunuz için çok teşekkür ederim.
07:35Her zaman merak edin, her zaman keşfetmeye devam edin.