00:00Bu incelememize hoş geldiniz.
00:02Bugün sıradan bir karakteri konuşmayacağız.
00:04Yazar Mehmut Galeyü'nün Muhacirler romanındaki unutulmaz kahraman,
00:09Sacide'nin o derin ve sarsıcı tarihi yolculuğuna odaklanacağız.
00:12Bu sadece bir roman karakterinin değil,
00:15koskoca bir halkın kaderini omuzlarında taşıyan
00:17ve kelimenin tam anlamıyla bir millet anası mertebesine yükselen bir figürün hikayesi.
00:22Gerçekten şaşırtıcı ve bir o kadar da ilham verici.
00:26Peki, en başa dönelim ve kendimize şu kritik soruyu soralım.
00:30Bütün o imkansızlıklara, o ağır baskılara rağmen bir kültürü, bir halkı hayatta tutmak,
00:35yani bir millet anası olmak gerçekten neyi gerektirir?
00:39Sizce sadece kendi çocuklarınızı büyütmek midir mesele,
00:42yoksa koca bir toplumun, bir halkın yeniden doğuşuna liderlik etmek mi?
00:47Bu sorunun cevabını tam olarak kavramak için önce o dönemin karanlık atmosferini bir anlamamız lazım.
00:53Kaynağımız, Tatar halkının Rus asimilasyonuna karşı gösterdiği inanılmaz direncin
00:58tam 474 yıl sürdüğünün altını çiziyor.
01:01Dile kolay, 474 yıl.
01:04Özellikle 19. yüzyılın sonlarına doğru,
01:07oday atılan din değiştirme baskılarını, isyanları,
01:10kırbaçlanan köylüleri ve zorunlu sürgünleri bir düşünün.
01:14Gerçekten acımasız bir sahne var karşımızda.
01:16Ve Tatar aydını, Minahmet Sahapoğ'un aktardığı şu rakam,
01:20aslında durumun ne kadar devasa boyutta olduğunu özetliyor.
01:2320 milyon.
01:24Düşünsenize, o dönemde Rusya'da yaşayan 20 milyon Müslüman,
01:29hayatta kalabilmek ve kendi kültürlerini koruyabilmek için,
01:32bütün umutlarını doğrudan Osmanlı Devleti'ne bağlamış durumda.
01:36Yani ortada sadece birkaç ailenin değil,
01:38milyonların var olma mücadelesi var.
01:40Birinci bölümümüz, Sacide'nin büyük fedakarlığı.
01:44Sacide'nin hikayesindeki o kırılma noktası,
01:47onun akıl almaz fedakarlığında gizli.
01:50Eşi Safa'yı deliler gibi seviyor,
01:52ama kendi biyolojik sınırlarını kabullenip,
01:55sırf Safa'nın soyu devam etsin diye,
01:57onu hetire adında başka bir kadınla evlenmeye ikna ediyor.
02:00Yani kendi mutluluğunu, kıskançlığını falan tamamen bir kenara bırakıyor
02:04ve eşinin geleceğini her şeyin üstünde tutuyor.
02:07Gerçekten müthiş bir irade.
02:09Tabii köydeki o zulüm giderek artıp,
02:12eşi Safa kırbaçlanarak yatağa düşünce,
02:15Sacide her şeyi satıp Anadolu'ya göç etmeleri gerektiğine karar veriyor.
02:19Ama tam yola çıkacakları sırada,
02:21hetirenin babası kirpis elim dikiliyor karşılarına.
02:24Güneşte açlık da her yerde aynıdır diyor
02:27ve kızının o bilinmezliğe gitmesine engel oluyor.
02:30İnanılmaz yürek burkan, çaresiz bir ayrılık anı.
02:34Buradan ikinci bölümümüze geçiyoruz,
02:36Anadolu'ya uzanan umut yolu.
02:38Sacide ve Safa,
02:40hetireyi geride bırakmak zorunda kalıyorlar ama,
02:43ona mutlaka geri dönüp alacaklarına dair kesin bir söz vererek yola çıkıyorlar.
02:48Sınırda Rus jandarmaları tarafından resmen son kuruşlarına kadar soyuluyorlar.
02:52O zorlu yolu akla karayı seçerek aşıp,
02:55İstanbul üzerinden Eskişehir yakınlarındaki boş bir araziye ulaşıyorlar.
02:59Başlangıçta ellerinde hiçbir şey kalmamış olsa da içlerindeki o küçücük umut ışığı,
03:05hayatta kalmış olmanın ve sonunda kendi topraklarına sahip olabilme ihtimalinin o müthiş coşkusu onlara yetiyor.
03:12Fakat bu sevinçleri maalesef çok kısa sürüyor,
03:15etrafı keşfetmek için yakındaki bir komşu köye gittiklerinde gördükleri manzara karşısında adeta buz kesiyorlar.
03:22Bir kurtuluş, bir cennet beklerken evleri yıkık dökük,
03:26kıyafetleri lim elime olmuş ve ağır vergiler altında tamamen ezilmiş yerel halkı görüyorlar.
03:31Yani o büyük umut bir onda korkunç bir hayal kırıklığına dönüşüyor.
03:36İşte tam bu noktada kaynağımızın da belirttiği gibi,
03:39o ezici hayal kırıklığının ortasında Tatar topluluğu üçe bölünüyor.
03:44Birinci grup, hemen derhal geri dönelim diyor.
03:47İkinci grup, burada kalalım ama başkalarının yanılı gündelikçi olarak çalışıp hayatta kalalım fikrini savunuyor.
03:53Üçüncü grupsa, hayır ne olursa olsun buraya yerleşeceğiz ve yepyeni bir köyü sıfırdan biz kuracağız diyerek rüne çıkıyor.
04:00Üçüncü bölümümüz, Kadınköy'ün Kuruluşu
04:03Tahmin edebileceğiniz gibi, Sacide ve Safa bu üçüncü seçeneğin,
04:07yani yeni bir ev kurma hayalinin en ateşli savunucuları oluyorlar.
04:11Ve Sacide'nin o sadık, fedakar eş rolünden çıkıp,
04:15koca bir topluluğa önderlik eden gerçek bir lidere dönüştüğü an tam olarak burada yaşanıyor.
04:20Bir sabah erkenden kalkıp çit yapmak için o ilk kazığı toprağa çakıyor ya,
04:25işte o tek bir fiziksel hareket,
04:27şaşkınlık ve umutsuzluk içindeki koca kampın ruhunu ateşlemeye yetiyor.
04:31Herkes kolları sıvıyor ve sırf onun anısına bu yeni yere Kadınköy adı veriliyor.
04:36Sacide'nin bitmek bilmeyen enerjisiyle muhacir kadınlar sadece ev yapıp tarla sürmekle kalmıyorlar.
04:42Aynı zamanda kaz yetiştirip, sonbahar geldiğinde o meşhur geleneksel kaz yolma imecelerini düzenliyorlar.
04:48Düşünsenize, bu sadece karın doyurmak değil,
04:51bu kendi kültürlerinin bu tamamen yabancı topraklarda nasıl kök salıp yeşerebileceğinin en somut, en canlı kanıtı.
04:58Şöyle bir geriye çekilip bu iki köy arasındaki görsel zıtlığa bir bakın.
05:03Tatarlar kelimenin tam anlamıyla imkansızı başarıyor.
05:06O boş, verimsiz arazi, kısa bir süre içinde herkesin ev ve bahçe sahibi olduğu adeta çiçek açan bir cennete dönüşüyor.
05:14Başlangıçta gördükleri o yoksul köyün halkı bile ortaya çıkan bu mucizeyi kendi gözleriyle görmek için gelip onlara büyük bir hayranlıkla
05:21bakıyorlar.
05:21Dördüncü ve son bölümümüz, Sacide'nin vasiyeti ve mirası.
05:26Ama hayatın gerçekten çok acımasız bir ironisi var.
05:30Tam her şey yoluna girdi derken, kışa bolluk içinde girdikleri o anda yoktan bir köy var etmenin o ağır fiziksel
05:37bedeli karşılarına çıkıyor.
05:39Bütün yaz durup dünlenmeden çalışan topluluğun bağışıklığı çöküyor ve dondurucu kışla beraber o korkunç tifo salgını kapıyı çalıyor.
05:47O güçlüğü yıkılmaz dediğimiz liderleri Sacide'de maalesef bu salgından kaçamıyor ve 13 gün boyunca ateşler içinde yatağa düşüyor.
05:55B. O yürek yakan son an.
05:58Gözlerini son kez açtığı o saniyede kendi hayatının bitişine üzülmek yerine son nefesini ne için kullanıyor biliyor musunuz?
06:06Eşine verdiği emri hatırlatmak için.
06:09Hetirene diyor.
06:10Yani git ve hetirene alıp gel.
06:13Ölüm döşeğinde bile kendi canını değil ta en başta verdiği o sözü ve eşinin neslini düşünüyor.
06:20İnanılmaz bir ruh hali bu.
06:22Safa da tifoya yakalanmış ama bir şekilde hayatta kalmayı başarmış.
06:27İyileştiğinde ise tüm o kadın köy halkı kurucularının bu son arzusunu yerine getirmek için tek yürek oluyor.
06:33Sacide'nin vasiyetini kesin bir emir kabul edip aralarında para ve erzak topluyorlar.
06:38Ve Safa onların bu vefası sayesinde o tehlikeli dönüş yolculuğunu başarıyla tamamlayıp hetire ve kızı Galiye'ye kavuşuyor.
06:46Söz tutulmuş oluyor.
06:47Burada yazar Sacide'yi edebiyattaki bir başka fedakar figürle Segiye'de ile karşılaştırıyor.
06:54İkisi de neslin devamı için devasa fedakarlıklar yapan kadınlar.
06:58Ancak Sacide'nin farkı çok net.
07:01O sadece kocasının soyunu kurtarmakla kalmıyor.
07:04O sürgündeki bir halkı anıp sıfırdan bir köy kuran, onları umut olan ve rehberlik eden mutlak bir millet anası.
07:11Onu bu denli eşsiz yapan da tam olarak bu liderlik ruhu.
07:16İncelediğimiz bu kaynak tarihteki o muazzam direnişi aslında günümüze de bağlıyor.
07:21Yazar Rosa Kurban'ın perspektifinden aktarılanlara göre, Tatar kimliğinin karşılaştığı bu tehditler maalesef sadece geçmişte kalmış değil.
07:30Yazar, modern Rusya'da Tatar dilinin yasaklanması, okulların kapatılması ve hak savunucularının yargılanması gibi güncel asimilasyon politikalarının bu varoluş mücadelesinin bugün
07:42bile devam ettiğini gösterdiğini belirtiyor.
07:44Bu incelememizi noktalarken Atatürk'ün o çok iyi bildiğimiz ama her duyduğumuzda tüylerimizi diken diken eden bu sözünü hatırlatmak istiyoruz.
07:53Sacide'nin o ilk kazığı toprağa çakışı ve son nefesindeki o sarsılmaz iradesi tam da bunu kanıtlamıyor mu?
08:00Bir milletin gücü, zorluklar karşısında asla pes etmeyen kadınların omuzlarında yükseliyor.
08:06Peki sizce bugün biz bu eşsiz mirasa, o dik duruşa ne kadar sahip çıkabiliyoruz?
08:12İzlediğiniz için teşekkürler.
08:13Bir sonraki incelemede görüşmek üzere.
Yorumlar