00:00On one lap,
00:02Swoosh!
00:04They had their own food food.
00:07In the midst of their food,
00:08you can think that they're true.
00:11They're fighting against the stigma.
00:14But in this place,
00:16a lot of times,
00:18they can see their own food.
00:21It seems that they're not bothered
00:22by the noise of the six-wheeler trucks.
00:28So, these bee eaters are quite resilient.
00:38Sa loob ng lata,
00:40nakaupo ang coconut octopus sa isang kabibe.
00:44Nakalulungkot lang isipin
00:46na ang basura mula sa lupa
00:48ang siya lang tirahan para sa mga pugitang ito.
00:51Wala na ang mga bao na kanilang masisilungan.
00:55Every time na magda-document ng octopus,
00:58lagi ako na-excite
00:58because it's always,
01:00it's really fun to see them and observe them
01:02because they're highly intelligent creatures.
01:10Naririnig niyo ba sila?
01:12Sabay-sabay silang nagmamarcha
01:15at suot ang kanilang munting soldier caps.
01:20Handa na sila sa mission.
01:27Ilang saglit pa,
01:30isa-isa na silang pumesto.
01:38May nakabantay.
01:41Laging alerto at nakamasid sa paligid.
01:51Tahimik,
01:53steady,
01:54parang sniper sa itaas ng sanga
01:57at may nakandang umatake.
02:02Sa isang iglap,
02:04swoosh!
02:05Huli na ang kanyang paburitong pagkain.
02:09Sa angas nila,
02:12aakalain mong totoong sundalo silang lalaban sa digmaan.
02:19Mabilis lumipad.
02:24At eksperto sa air attack.
02:28Kaya bagay sa kanila ang bansag na
02:31Bee Eater Batalyon.
02:39Sa Esperanza, Agusan del Sur,
02:43nagmistulang hideout ang bundok na ito.
02:48Dahil sa dami ng tunnel holes
02:50na matatagpuan dito.
02:53Ang naninirahan,
02:55hindi ordinaryong hukbo.
03:04Sila ang ibong Rufous Crown Bee Eater
03:07o Pirik-pirik.
03:19Pero para sa beekeeper na si Arsulo Yang Dong,
03:23tila kalaban ang tingin sa kanila.
03:26Noong 2021,
03:28nagsimula siyang mag-alaga ng honeybees
03:31o Apis Serana.
03:33Isa itong uri ng honeybee
03:34na kilala sa paggawa ng matamis na pulot.
03:39Kilala ang mga Apis Serana
03:41sa organizadong colony.
03:45Pero sa kabila ng kailang patang,
03:48sensitibo sila sa stress
03:49at pagbabago ng kapaligiran.
03:52Kapag hindi naging maayos ang kapaligiran,
03:55posible nilang iwanan ang buong pugad
03:58upang mamuhay sa ibang lugar.
04:01Halos 50,000 piso ang itinuhunan
04:04ni Arsulo sa kanyang mga Apis Serana.
04:07Noong nakapagsimula na ako
04:09sa Mungo-Mungo, sa Biroy,
04:11nag-upgrade ako ng Apis Serana,
04:14yung Laiwan.
04:15Yung maesting na.
04:16Kasi nag-split-split ako
04:17hanggang sa naka-ano kami ng 32 colonies.
04:21Pero habang dumarami ang kanyang colonies,
04:24may ibang hukbo namang papalapit.
04:27Tila naharap daw siya sa kakaibang gera.
04:34Ang mga pirik-pirik,
04:37inaatake ang kanyang mga bubuyog.
04:40Talaga namang ubos ang lahi
04:42para bang natalo sa tagmaan ang mga alaga niyang bubuyog.
04:48Laging nag-dive sa mga colonies,
04:51yun, nagkukulaps.
04:52Kasi yung populasyon ng mga B,
04:55nauubos talaga.
04:57Matapos sa alagaan ng higit isang taon,
04:59ang dating 32 colonies ng mga bubuyog,
05:03isa na lang ang natira.
05:05Kasi pag naalaman ng mga pirik yun,
05:07maraming bees,
05:09naghahatak siya ng marami pang kasama.
05:12Labing dalawang kilometro mula sa bee farm ni Arsulo,
05:15natagpuan namin ang kampo ng mga pirik-pirik.
05:19So, it's so nice.
05:21Kasi itong subject natin, yung bee-eater,
05:24they're one of the most colorful birds.
05:26Gustong-gustong mga photographers.
05:28And ako naman,
05:29nakikita kong kakaiba sa kanya
05:31pag lumilipad sila,
05:32nakaspread lang yung wings nila
05:33tapos yung buntot nila may matulis.
05:36Tapos yung tuka nila matulis din.
05:38Mahilig manirahan ang mga pirik-pirik
05:40sa maluluwag at malalawak na lugar
05:43para mabilis siyang makita ang prey o kanilang pagkain.
05:48One of the most easiest thing bird to document is these bee-eaters
05:52kasi nga predictable yung kanilang behavior,
05:55malapit lang yung mga nests nila doon sa roosting site nila.
05:59Understanding these birds,
06:02makakatulong doon sa mga bee farmers
06:04na huwag sila mag-set up ng farm
06:08na malapit sa ganitong klaseng habitat.
06:12Kayang kumain naman ito
06:14ng mahigit tatlong daang insekto kada araw.
06:18Pero teka, paano nila nakakain ang bubuyog
06:21na hindi natutusok?
06:25May espesyal silang teknik.
06:27Bago nila lunukin ang mga bubuyog,
06:30kinatanggal muna ng mga pirik-pirik ang stinger
06:33ng mga bubuyog sa pamamagitan ng hammering
06:36o paghampas ng bubuyog sa sanga bago lunukin.
06:40Potentially, may mga times siyempre
06:42na hindi na natatanggal yung buong venom sac.
06:45At kung ganun nga, pwedeng magkaroon sila ng immunity
06:47dun sa mga compounds na nandoon sa bee sting.
06:53Napilitan ang beekeeper na si Arsulo
06:55na mag-alagan ng mga mas malilit na stingless bee.
06:59Hindi nila kinakain ito kasi sobrang liit.
07:01Hindi siguro nila makayang tukain.
07:04Yung mga stingless bees kasi,
07:06mas malilit sila, di ba?
07:08Nakakulay itim.
07:09So potentially, mas konti rin yung nakukuha nilang nutrition doon.
07:14Dahil sa diskarte ni Arsulo,
07:16nakawala siya at kanyang mga bubuyog
07:18sa pag-atake ng mga pirik-pirik
07:21at unti-unti nakabawi ng kanyang bee farm.
07:25It seems that they're not bothered by
07:28the noise of the six-wheeler trucks.
07:33Baliwala sa kanila yung mga usok na yan,
07:36yung lingay.
07:37Sa gilid ng lupang ito kasi sila gumagawa ng pugad.
07:42Mahabang tunnel holes
07:44na parang underground barracks ng kanyang kukbo.
07:48Pero sa lugar din ito,
07:50unti-unting tinitibag ang lupa kung saan makikita ang kanyang munting pugad.
07:56At iba't ibang klase ng ibon,
07:57iba't ibang klase rin silang mamugad.
07:59So dito sa mga bee eaters na ito,
08:02sila ay mga cavity nesters.
08:04Sila ay nag-nest sa loob ng mga holes or cavity.
08:07Yung anthropogenic factor o yung mga human activities
08:10ang naggagawa nitong mga cliff na gusto nila.
08:13So in this sense,
08:15tinitake advantage nitong mga bee eaters na ito,
08:18yung mga human activities ng pagtapyas ng lupa
08:22o kaya yun, in this case,
08:24yung pag-extract nitong mga buhangin
08:27o quarrying na area.
08:29Kung kailangan man nilang magtapyas pa ulit
08:32during the breeding season.
08:34Kasi kapag natapos naman yung breeding season,
08:36pwedeng hindi na nila gamitin itong earth wall na ito.
08:39Paliwanag ng Municipal Environment and Natural Resources Officer
08:43ng Esperanza na si Randy Ligsanan.
08:48Kasalukuyang isinasagawa roon
08:50ang phase 2 ng flood control project
08:52mahigit isandaang metro mula sa tahanan ng mga pirik-pirik.
08:57Siguro may permit yan yung flood control project
09:00at yung ekskabisyon ng lupa na ginagawang pang embankment
09:05based on our validation ay wala pong permit yan sa ngayon.
09:09Nangingan ang aming programa
09:11ng solusyon ng menro patungkol sa tinitibag na bundok.
09:15Ayon sa kanya, itutuloy ang nasabing proyekto sa lugar.
09:19Ngunit ipinatigil ang operasyon ng quarry sa nasabing lokasyon.
09:23Isang hakbang ito para mas maprotektahan ang kalikasan
09:28at posibleng efekto ng pagkakwari sa kapaligiran at mga nanirahan dito.
09:34We are already crafting a report to be addressed provincial inro
09:39to conduct toro investigation and possibly issue an stoppage order
09:42also directing the DPWH that their contractor should get embankment
09:48doon sa mga legitimate permiti.
09:50Expected yan na within this siguro next week
09:53ma-stop na yung operasyon ng quarry doon sa mismong area
09:56na naka-apekto sa ating mga birds dyan, parekular rin itong pirik-pirik.
10:00So these bee eaters are quite resilient.
10:05Ito mo, ang lapit natin, hindi naman sila lumalayo.
10:12Dahil malaga ang lupang ito para sa mga pirik-pirik,
10:16hindi raw nila gagalawin ang parte na may pugad na may mga ibon.
10:22Malaga ang mga ibong ito sa kalikasan
10:25dahil sila ang tumutulong kumontrol sa dami ng mga insekto sa paligid.
10:30Ibig sabihin, kahit minsan ay napagkakamalan silang istorbo,
10:35malaki rin ang papel nila para manatiling balanse ang kalikasan.
10:40Ang bee eater battalion may kanya-kanyang laban para mabuhay.
10:45Mga bubuyog, mga tao at mga ibon.
10:49Pero sa halip na itaboy sila, mas maiging humanap ng paraan
10:53para sabay-sabay silang mabuhay.
11:04Madilim at mukhang nakakatakot.
11:15Kapag sinisip ang dagat sa gabi,
11:26pero para sa mga pugita,
11:28ibang mukha at ganda pala nito ang posibleng magpakita.
11:37Tila dumudulas sa buhangin ang pugitang ito.
11:40Ang bawat galamay nito parang may sariling isip.
11:47Ito ang coconut octopus.
11:53Biglang napahinto ang pugita.
11:57Dahan-dahan nitong binungkal ang buhangin.
12:04At nang iangat nito ang kanyang mga galamay,
12:10ang kanyang kinuha,
12:14Lata!
12:29Sa araw,
12:31makulay ang lamang dagat sa Mabini, Batangas.
12:36Pagpatak ng dilim,
12:41higit pa itong nabubuhay.
12:49Isa na rito ang coconut octopus.
12:53I'm excited ako ngayong gabi
12:54kasi magna-night-dive tayo dito saan nila.
12:57Huling time ko na nag-night-dive dito
13:00was six years ago.
13:02And now,
13:02since ang target natin ay mga octopus,
13:05they're more active at night.
13:09Every time na mag-document ng ng octopus,
13:11lagi ako na-excite
13:12because it's always, yeah,
13:13it's really fun to see them and observe them
13:15because they're highly intelligent creatures.
13:25Sa aming paggubog sa dagat,
13:29iba ang pakaramdab na makita ito sa dilim.
13:38Sumalubong ka agad sa amin ang iba't ibang mga kakaibang nilalang
13:43na mas aktibo sa dagat tuwing gabi.
13:50May pares ng hairy frogfish na tila hindi mapaghiwalay.
14:01Ang sweet naman.
14:06Meron din cuttlefish na relax lang sa paglangoy.
14:13Fashionista naman kung tawagin itong decorator crab.
14:17Kung ano-ano kasing algae at sponges ang trip nitong idikit sa kanyang katawan.
14:25Ginagamit niya ito para makapagtago sa kanyang predators.
14:32Para may sariling bubong naman ang sponge crab na ito.
14:38Dahil sa pagtubo ng puting sponge sa kanyang likuran.
14:45Paldo rin ang carrier crab sa dalawang jellyfish na sipit-sipit nito.
14:55Ginagamit ng carrier crab ang jellyfish para makapagtago at maprotektahan ang sarili.
15:04Madami man kaming nakita ang mga hayop sa ilalim ng dagat.
15:13Nasaan na kaya ang hinahanap naming coconut octopus?
15:31Sa ilalim ng mga buhangin, isang lata ang kanyang nakuha.
15:38Ito ang gagamitin ng coconut octopus bilang pansamantala niyang masisidungan.
15:44Kaya siya tinawag na coconut octopus dahil may madalas na daladala niya yung bao ng nyob.
15:51As a means of protection nila sa possible na predation.
15:57Comparably doon sa ibang uri ng octopus,
16:00na mas madalas ang pinakaparaan nila ng protection ay pagka-camouflage.
16:06Ang world distribution naman niya ay karamihan na sa Indo-Pacific region.
16:12Pero dito sa Pilipinas, madalas itong nakikita sa buong bansa na rin.
16:18Hindi pa man nagtatagal,
16:20binuhat ng pugita ang lata.
16:26Saka lumakad palayo.
16:30Ang anim na galamay nito ang nakayakap sa lata,
16:34habang ang natitirang dalawang galamay ang nagsilbig paa ng pugita.
16:39Ang tawag sa ganitong paggalaw,
16:42stilt walking.
16:43Ang mobility kasi nila,
16:46madali compared doon or mas strategic
16:48kasi anytime na may predator,
16:51ibabagsak lang niya yung bao,
16:53makakapagtago na siya.
16:56Tatlo hanggang limang taon lang ang buhay ng coconut octopus.
17:00Gayun pa man,
17:02hinahangan ito dahil sa taglay itong talino.
17:06Kitang-kita ang abilidad niya sa paggamit ng mga bagay sa paligid.
17:12Natatangi ang mga coconut octopus,
17:14lalo pat iilan lang ang mga hayop na
17:18nagpapakita ng kakayahang gumamit ng tools
17:20o kasangkapan para mabuhay.
17:23Ang pugitang aming binabantayan,
17:26hindi mapakali.
17:30Tila naghahamon ang pugitang ito.
17:33Tinatansya kung may tala kaming mapanganib.
17:38Sa oras na iyon,
17:40nakahanap na ng komportabling pwesto ang coconut octopus sa lata.
17:46Ang pugita,
17:48hindi nag-iisa.
17:50Ang kanyang kapitbahay,
17:52nakasiksik naman sa isang basag na bote.
17:55At PVC pipe ang ginamit niyang pantakip sa lungga.
18:04Puting tasa naman ang naging taguan ng isa pang coconut octopus.
18:11Ayon sa eksperto,
18:13hindi mapili ang coconut octopus sa lugar kung saan siya makapagtatago.
18:18Kung wala silang makuhang bao ng niyog o kaya lata o kung iba pang any smooth surface para pagtaguan,
18:25madalas po nandun lang sila sa ilalim ng buhanginan na ang nakalabas lang ay ang kanilang mga mata.
18:31Yung sobrang bigat ang dala nilang bao,
18:35tapos pag may nakita sila na mas smooth and mas malaki, mas magaan,
18:41nagpapalit sila doon.
18:45Nakalulungkot lang isipin na ang basura mula sa lupa ang siya nang tirahan para sa mga pugitan ito.
18:53Wala na ang mga bao na kanilang masisilungan.
18:56Just only shows na mataas na yung anthropogenic effect
19:01or yung indiscriminate siguro na pagtatapo natin ng solid waste sa karagatan
19:08na nakaka-apekto somehow doon sa mga yamang dagat.
19:13Nakamamanghaman silang panuorin,
19:15hindi basura ang dapat nakakasama sa dagat ng mga pugita.
19:23Iba yung buhay ng dagat kapag kinuha naman siya sa umaga.
19:28Iba rin talaga yung sa gabi.
19:30For me, if you're gonna ask me, hindi na makumpare eh.
19:33Parang it's an appos to appos.
19:35Pero ang ganda na talagang ma-appreciate,
19:38mapita natin yung mga creatures that are alive at night
19:43and are active at night as well.
19:45It will give you a different perspective.
19:46Lalo na yung mga octopus.
19:49Ang mga coconut octopus,
19:51nagpakitang gila sa kanilang angking talino at galing.
19:56Ipinakita rin ito ang katotohanan
19:58na maging ang madilim na bahagi ng dagat.
20:03Inaabot na ng basura na tao ang may kasalanan.
20:10Ako si Doc Furtz Resyo.
20:12Ako si Doc Nielsen Donato.
20:14For the Wild!
20:16Maraming salamat sa panonood ng Born To Be Wild.
20:19Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:22mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
20:26Maraming salamat sa panonood ng Born To Be Wild.
20:29Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:33mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments