00:00Ito rao ang tunog na inaawit ng Black Shama o Siloy.
00:14Nahigit sa isang dekadang halos hindi naririnig sa Alkoy.
00:18The Shama is one of the most beautiful birds that can sing in the forest.
00:25Mapakinggan pa kaya namin ang pagkanta ng Siloy?
00:30Ang tahimik na umaga ng mga lagsaw mukhang mabubulabog.
00:41Pero bakit sa halip na magtago, sinalubong pa nila ang papalapit na tao?
00:50Napakaamo ni Baby Kimigela.
00:52Pero nang napitan ko ito...
00:54Oh, look at that! Meron bisukat dito sa din-dib si Baby e.
01:00Nalusta ko na, oops!
01:01See?
01:02Biruin mo kung wala yung fence na yan o.
01:04May pinagkalagyan na tayo.
01:06Sigurado yan.
01:07Whoop!
01:16Sa kagubata ng Nugas sa bayan ng Alkoy sa Cebu,
01:19May humuhuni.
01:21May humuhuni.
01:26Maya-maya pa, ang kasama kong si Pedro, ginagaya na rin ito.
01:31Kaya pati ako, napahuni na rin.
01:44Ito raw ang tunog na inaawit ng Black Shama o Siloy,
01:48na higit sa isang dekadang halos hindi naririnig sa Alkoy.
01:52Grabe!
01:53Ang lapit lang o.
01:55Wow!
01:56Kaya-kaya akong kuha na ng video.
01:59And photo.
02:01Wow!
02:03Kitang-kita yung pagka...
02:05Itim niya tapos medyo blue dito sa leeg.
02:09Kaya nang masilain ito sa Alkoy.
02:14Ayun o.
02:15Ang kanilang bayan, idinaan sa selebrasyon ang muling pagbabalik nito.
02:38Ang natitirang gubad sa Nugas, Cebu, nasa 1.6 hektarya na lang.
02:43Sa pagliit nito, isa sa mga nanganib ng mawala ang ibon na siloy.
02:51Taong 2008 nang mapasama ito sa listahan ng mga endangered na hayop
02:56dahil ang bilang nito haabot na lang ng 3,300 sa wild.
03:01Gusto natin makita ng actual itong siloy or itong Cebu Black Shama.
03:06So, akit tayo ngayon kasi ito daw yung active na time na nagpapakita itong siloy.
03:14Between 3 to 4 o'clock.
03:15Pero ang kalaban natin baka umulan.
03:17So, tara na. Akit na tayo.
03:20Pag umulan, ang mga ibon nagtatago sa masukal na gubat.
03:26Kaya, bago pa bumuhos ang ulan,
03:28sasamahan tayo ng forest warden na si Pedro para subukang masilayan ang siloy.
03:33Parang hindi ko maalala na ganito kalayo yung pupuntahan.
03:39Nung tinanong ko si Kuya Pedro, sabi niya,
03:41gano'ng kalayo, hindi malapit.
03:47According to Kuya Pedro, we've reached the territory of the siloy or the Black Shama.
03:52Kuya Pedro, itong lugar na ito, paano nyo nalaman na ito yung territory ng Black Shama?
03:58So, may asisment kami.
04:00Kasama sa taga-DNR, every quarter, may lagi buhat dito.
04:07Ang dating hunter na si Pedro,
04:10pangalaga na sa kagubatan at mga hayop sa wild ang pinagkakaambalahan.
04:16Para makilala at mapag-aralan ang mga ibon na makikita sa kanilang lugar,
04:22inaral niya ang tunog ng mga ito.
04:24At si Pedro, kaya raw gayahin ang huni ng Black Shama o siloy.
04:38Matapos ang ilang huni,
04:40kila may sumisilip sa amin.
04:42O, nandunan!
04:43Bakit?
04:44Ayan, nandyan!
04:45Wow!
04:46Nandyan!
04:47Sige, tawagin mo!
04:48Ay!
04:49Ay!
04:50Ito!
04:51Kita mo, Dok?
04:52Yun, yung malaking puno.
04:54Yun, sa kabila.
04:55Yun, sa likod.
04:56Ginagayan niya lang yung sipon ng Black Shama.
04:58Wow!
04:59We still have this very little chance of luck.
05:02Akala ng siloy, kapwa ibon ang humuhuni.
05:05Ayun!
05:06Ayun!
05:07Ayun!
05:08Nasama pa!
05:10Yes!
05:11We have the Black Shama in action!
05:14Ayun!
05:15Wow!
05:16We only have this small window of trying to see it kasi itong panahon na ito, pag umulan, kinakaba na si Pedro na hindi natin makita.
05:29Pero nagpakita pa rin itong Black Shama.
05:32Hindi pa siya makanta pero pinapalibutan niya tayo.
05:36Ang ganda! Grabe!
05:56Kung ganitong panahon eh, nagpapakitang gila siya. Mas maganda kung may araw na.
06:01Ang ulan, pabagsak na.
06:03Bubuhos na yung ulan, kaya kailangan natin bumaba.
06:06Ah!
06:07Dumadating ng fog.
06:09Maliit ang itsura ng mga siloy.
06:15Pero higit itong nakilala dahil sa pagtantan nito.
06:21Muli naming susubukan na makita at maidokumento ito.
06:28Si Pedro muling humuni para tawagin ang siloy.
06:32Maya-maya pa, tila may sumagot sa hunin ni Pedro.
06:41Ang ganda ng hunin niya.
06:42The Shama is one of the most beautiful birds that can sing in the forest.
06:52Ang balahibo ng ibon, kapag nasinaga ng araw, lumalabas ang asul na kulay nito.
06:55Grabe!
06:56Ang lapit lang oh!
06:57Wow!
06:58Kaya kaya kaya kong kuha na ng video and photo.
06:59Wow!
07:00Kitang kita yung pagka itim niya tapos medyo blue dito sa leeg.
07:01Unlike yesterday, medyo madilim na yung ilaw.
07:32Naabutan namin naglilinis ng kanyang katawan ang siloy.
07:42Tapos yung tuka niya, napakaliit lang.
07:44This indicates that it feeds on insects.
07:48Unlike mga fruit eaters, medyo mahaba ang tuka niyan.
07:51At medyo mas malalaki ang tuka.
07:54Pero ito, it's designed to eat insects.
07:57Tila, nagpakitang gilas pa ito sa kanyang paglipad.
08:02At yung lipad niya, very smooth yung lipad niya.
08:08Pag ganon-ganon.
08:09Alam niya na protected na siya, kaya ganyan na ang behavior ng ibon na ito.
08:15Kinikilala bilang last forest patch ng Cebuang Alcoy.
08:20Maliban sa tulong ng DNR at mga pribadong sektor,
08:23ang pangalaga ng mga lokal ang siyang naging daan para mas lumago ang kagubatan.
08:30Matapos ang halos labing pitong taon,
08:34ibinaba na ng International Union for Conservation of Nature o IUCN ngayong taon
08:41ang estado ng siloy bilang least concern mula sa pagiging endangered nito.
08:46Ibig sabihin, muli itong dumami sa natitirang gubat ng Cebu.
08:51Dati, walang nagprotectar sa kanila.
08:55Hinahunt sila.
08:56Almost 20 years na ang mga lokal dito sa Alcoy is nagprotect na sa kanila.
09:02Dumadami na sila.
09:04Ang kanilang komunidad, nagtutulong-tulong din para mapangalagaan ang siloy.
09:09Naghanap kami ng mga tao para i-train namin sa Wildlife ID.
09:16Mag-lecture kami. May doon sa ngayon, youth volunteers pa kami noon.
09:20Nagising ang mga tao dito sa nuga sa Alcoy.
09:23Yun doon nang nalaman namin ang mga kamalian na ginagawa namin noon.
09:30Sa pagbabalik ng siloy, sinimulan din ang taonang pagdiriwang nito sa bahay ng Alcoy.
09:37Paraan nila ito para higit na makilala at maprotectahan ang natatangin ibon sa kanilang lugar.
09:48This is to celebrate our very own siloy or black shama bird.
09:52So ngayon, may mga forest wardens kami na nagbabantay.
09:55Sila yung nagpro-protecta at nag-e-educate ng aming mga tourists at mga Alcoyanos po about sa siloy dito sa aming lugar.
10:04Mahalaga yun. Itong mga klase, dito lang yung makita.
10:07Kailangan natin paramihin dito para ma-preserve natin sa mahaba ng panahon.
10:15Makikita pa sa mga bago lang na isinilang ngayon.
10:20Gubat ang pundasyon ng kanilang populasyon.
10:24Sa pagliit nito, maaaring hindi lang ibon ang posibleng maubos sa mundo.
10:30Kaya sa simpleng paraan, proteksyonan ang gubat at magtanim ng puno.
10:37Di piro ang kanilang pagkatago.
10:47Sa talas ng pagiramdam, isang kaluskus lang.
10:53Hindi mo na ito makikita.
10:56Ito ang mailap na bisayang sabagod niya olat sa umin.
11:01Ang tahimik na umaga ng mga lagsaw mukhang mabubunabo.
11:13Pero bakit sa kalip na magtago, sinalubong pa nila ang papalapit na tao?
11:22Hello, bae?
11:23Iyan sa saging, bae? Iyan sa saging?
11:24Iyan sa saging?
11:25Iyan sa saging?
11:26Aba!
11:27Friends pala sila!
11:28Iyan, baby!
11:29Biglang nabuhayan ang lagsaw na makita ang caretaker na si Miguel.
11:32Oras na ng kanilang almusan.
11:33Ang pagkain ng saging nasawa.
11:34Ang lagsaw na ito, nagpapasuupak kay Miguel na parang bata.
11:38Ang usang si baby, itinuturing daw niya na parang anak.
11:39Ang usang si baby, itinuturing daw niya na parang anak.
11:41Abang hihihima na at ng при tenho up na makipapBN
11:42Finan kami niya na makikin lang sa saging Peace你们.
11:43Ang bagfusul
12:05Sabi niya, ko bae?
12:09Mas, napapikit na si Baby.
12:13Aba, sarap buhay.
12:17Siyempre, meron din silang playtime.
12:21Paboritong laruan daw ni Baby ang lagay ng tubig.
12:25Gamit ang kanyang sumay, papagulungin niya ito.
12:30At ibabalik kay Miguelan.
12:36Si Baby hindi nag-iisa.
12:38He is the same as Jenny and I.
12:43This deer is one of the rarest.
12:46Baby is one of the female deer here.
12:49There are two female deer.
12:52And she is one of the female deer.
12:54They came from Silliman University.
12:56They took it and transferred it here.
12:59So they have an official permit for this kind of enclosure
13:05and for them to keep them here.
13:07Dinalaraw dito sa Loebo Hall
13:09ang mga laksaw para subukang paramihin.
13:15Itong si Baby was born in captivity.
13:18So hindi na siya pwedeng release back into the world.
13:20But they're here because gusto na magparami.
13:23Maparami sila ng mga usa.
13:25So when yung parents ni Baby namatay,
13:28umiram ulit sila ng loan ng dalawang female deer
13:32sa Silliman University.
13:33With their approval, they were given two
13:36para mabunti so they're waiting for them to get pregnant.
13:40Napaka-amo ni Baby kay Miguel.
13:42Pero nang napitan ko ito,
13:44hindi basta-bastang hayop ang piniling alagaan ni Miguel.
13:48Dahil ang Visayan spotted deer o laksaw,
13:54endangered o nanganganib ng maubo sa wild.
13:58Ayun yung distinct na karakteristik na itong mga laksaw na ito.
14:01Tignan mo yung spots dun sa katawa nila.
14:04May makikita ka mga spot-spot na ganyan.
14:06Sabi nila ng mga experts,
14:08they use that to blend in in their environment.
14:12Para makapagtago sila.
14:14Endemic sa Pilipinas ang laksaw.
14:16Matatagpuan ito sa Visayas tulad ng Negros at Panay Islands.
14:20Bakit kayo nahilig sa mga usa?
14:24At first time, pumunta kami ng Dumageti.
14:28Nag-research kami.
14:30Nakita namin yung laksaw sa Saliman.
14:34Doon nagsimula, nakita nyo lang.
14:36What about it that captured your interest?
14:39Iba talaga siya sa ibang usa, di ba?
14:41Iba malaki, sobrang laki.
14:43Iba yung tindig.
14:44At saka yung kulay.
14:47Gano'ng katagal ang nangyari bago nyo talaga naka-acquire at nai-uwi sila dito?
14:53Two years or three years before na-approve yung permit ko.
14:56So gano'ng katagal ang hinitay niyo?
14:57Yes, gano'ng katagal.
14:58Gusto niyo talaga?
14:59Gusto talaga.
15:01Una nilang nakuha ang magulang ni Baby sa isang tag-aalaga ng Usasa Dumageti.
15:06You have an agreement sa Sileman University?
15:08Yes, we have a papers agreement.
15:12Layunin ang Center for Tropical Conservation Studies ng Sileman University na
15:16paramihin ang lagsaw sa pamamagitan ng conservation breeding.
15:20Hirap talaga.
15:21Yung requirements pa lang ng DNR, sobrang hirap na.
15:24Hmm.
15:25Kasi ano, first requirements is kailangan.
15:27You have a capacity.
15:28Hmm.
15:29Of course.
15:30And you have a facility.
15:31Yes.
15:32And then next, you have a own vet.
15:36Taong 2019, namatay ang magulang ni Baby dahil sa katandaan at stress.
15:42Anim na taon na si Baby sa kanyang pangalaga.
15:45Lalaki kusa lang ang tinutubuan ng antler.
15:50Kada taon, napuputol ito kapag tapos na ang mating season.
15:56Pero makalipas ang tatlo hanggang limang buwan, muli itong tumutubuo.
16:01You would notice itong si Baby.
16:03Lalapit dito.
16:04You would say hi, would investigate, and would try to observe us.
16:09But every time na parang manunuwag, no?
16:11Kito mo yung horns na yan, they can actually hurt us.
16:14Kung sakaling mag-attempt tayo pumasok sa loob.
16:18Whoop!
16:19Biruin mo kung wala yung fence na yan, no?
16:21May pinagkalagyan na tayo.
16:23Sugurado yan.
16:24Tinatayang nasa pitong daang individual na lang ang natitirang lagsaw sa wild.
16:29Itong lagsaw is one of the rarest species of deer in the whole world.
16:34Kasi kakaunti na lang sila sa ang population nila sa wild, no?
16:40Because of habitat loss and extreme poaching.
16:44Kaya isa sa mga project ng Silliman University ay paramihin yung kanilang lahi.
16:49So that we can repopulate the forest back again with this deer.
16:55Ang lagsaw na si Shai mukhang butis na raw.
16:58Pero dahil kasama niya si baby sa enclosure, hindi ko masuri ang babaeng lagsaw.
17:07Kailangan munang antayin kasi na matanggal ang sungay ni baby para makapasok sa enclosure.
17:14Ang lagsaw naman na si Jenny, hiniwalay muna.
17:17Posible kasing mag-away ang dalawang babaeng lagsaw kapag nasa isang enclosure lang.
17:22Pero si baby, kahit may bakod, tuloy pa rin ang pandiligaw kay Jenny.
17:41Ang centrop ang may pinakamaraming captive population ng Visayan spotted deer sa Pilipinas.
17:46Mula sa 7 individual, na parami nila hanggat mahigit na 40 lagsaw ang nasa kanilang pasilidad sa loob lamang ng tatlong dekada.
17:57Napansin ko na may sugat sa tibdib si baby.
18:01May nakita akong sugat dito kay baby doon sa leig niya.
18:06Mampapansin niyo dito, parang may mapulat, tapos it's round.
18:10Yung nilalangaw.
18:12Karaniwan yan, siguro nakuha niya sugat dito sa enclosure o kaya kagat ng mga insekto.
18:18Or sa viral infection na usually results on its own.
18:22But since it's a wound, treat na rin natin kasi yun yung sayang yun.
18:29Try lang natin na humingi ng tulong dito kay ma'am.
18:33Kasi kay ma'am lang siya lumalapit eh.
18:35Kakawa ka lang yung sungay.
18:37And then, dilinisin lang natin, bibigyan natin ang gamot.
18:44Okay.
18:45Okay na.
18:46Okay na!
18:47Okay na!
18:48Okay na be!
18:49Okay na be!
18:50Nakita ko ang dedikasyon at pasensya ni Miguel para sa mga lagsaw.
18:55If you want to really take care of wildlife, you have to go through the right process.
19:00May permits, meron kayong infrastructure, meron kayong capability.
19:06Hindi yung kukuha lang tayo sa wild, lalagay mo siya sa kulungan, tapos bahala na.
19:11Diba? Ganun na nangyayari doon sa iyo na eh.
19:14But this is how you do it properly.
19:15You go through the right venues, you secure the right permits, and you make sure that you have the capability to provide for them.
19:24In goal kasi, endangered na talaga.
19:26Okay.
19:27I think kung marami na hindi nakakasya sa facility, why not?
19:31Need to return it in Negros.
19:33Return it in Negros.
19:34So ibabalik sa siliman?
19:36O, o, o.
19:37Kasi ano, sila may protected area talaga sila sa mga breeding nila na doon nila i-release a one.
19:44Yes, yes.
19:45Mahirapan, pero handa si Miguel at ang ilang nating eksperto na tulungang makapagparami ang mga leksaw.
19:54Magsisilbi itong pag-asa para sa paubos na lahi ng ating mga buhay ilang.
19:59Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
20:05Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments