00:01He will be a true hero, huh?
00:24So, pakita mo na may pag-asa pa ang Philippine Miguel.
00:37Sa loob ng mahabang panahon, si Abad Lang ang nakukunan ng malapitan.
00:44Hanggang sa dumating si Pingas.
00:468 years after, nabalitahan namin may isa palang dugong dit na mas mabait pa kay Abad.
00:54Mas nagpapalabit pa kahit sa bubabaw ng pati na tubig.
00:58At siya ngayon yung pupundahan na rin.
01:10Sino ba'y bayan ng publiko si Chick No. 32?
01:15O mas kilala bilang si Bayani?
01:19Sunod sa kanyang pangalan ang pag-asa na maging Bayani para sa kanyang life.
01:29Ngayon, ang Philippine Eagle na si Bayani, mukhang matikas at kung makatingin, matalas.
01:40Pero ang agilang ito, baby pa.
01:45Smarto, Bayani.
01:47Yung tunog niya, yung huni niya.
01:49He's still a chick.
01:51Yes, he's still a chick.
02:01Ang pag-aalaga sa mga iglet,
02:05animoy mga bata.
02:09Marahan itong hinahawakan
02:11at tinutruan ng kapwa nila Agila.
02:16Pero iba ang sitwasyon ni Bayani.
02:19Nakatutok sa kanya ang mundo.
02:21Sa loob ng labing tatlong taon,
02:25siya ang ikasampung matagumpay na ipinanganak sa tulong ng cooperative artificial insemination
02:32ng Philippine Eagle Foundation.
02:34Siya yung ating pang-32nd na captive-bred Philippine Eagle, produced through artificial breeding.
02:42Yung parents naman niya, yung male parent na tinatawag natin na semi-donor ay si Sinag.
02:49It's also a captive-bred bird.
02:51Yung nanay naman niya, si Dakila, from artificial, from natural breeding.
02:55Kahit maliit pa, tagumpay na maituturing ang kanyang pagkabuhay.
03:00Yung pag-produce natin kay Bayani, medyo critical siya.
03:05In a sense, na based dun sa experience namin,
03:08from Riley, masilan yung pag-angalaga ng mga ating igles kasi sensitive sila.
03:15Lalo na't mababa ang birth rate ng Philippine Eagle.
03:20Ang kadapares nito, nangingitlog lang ng isa kada taon kung nasa wild.
03:28At isa hanggang dalawa naman ang mga captive eagle.
03:35Sa mga kuha mula sa CCTV, maamo itong tumitingin sa kamera.
03:41Ang sisiw, masusing inaalagaan sa isang isolation area.
03:47Kailangan na sanitize masyado yung kanilang environment
03:51when they hatch and grow up, like up until two months.
03:56Pero kailangan natin siguruduhin muna yung kanilang kalusugan.
04:04Ang limang buwan na si Bayani, ready to go to school.
04:09Kahit ma-imprinted ito o masanay kasama ang tao,
04:14agila pa rin ang kanyang unang guro.
04:18Sa mentoring cage ni Bayani, makakasama niya si Marikit.
04:23So si Marikit naman, isang ibo na galing sa buwangga.
04:26Siya po ay nabarel.
04:29So kaya niriscue natin siya doon.
04:31Hindi siya aggressive bird eh.
04:33So madali siyang mag-accept ng iglet.
04:38Part of the screening, nandun yung acceptance.
04:42Hindi aggressive, hindi territorial.
04:44So yan yung gusto natin ipakita.
04:47Mistulang nanay at guro si Marikit sa munti nilang paaralan.
04:52Sa loob ng limang buwan hanggang isang taon,
04:56siya ang gagayahin ni Bayani kung paano maging isang agila.
05:02Ang unang lesson ni Bayani,
05:05palakasin ang kanyang eagle instinct.
05:09Sina-side by side natin siya ng inuntudus natin siya ng kahit sinong agila.
05:14Tsaka tinitrain natin sila na magkain sila side by side.
05:20Yung iba kasi pag may pagkain, yun yung isang source ng agresyon.
05:24Aba, mukhang fast learner itong si Bayani ah.
05:29Unti-unti na raw nitong natutunan
05:32ang pagiging territorial at pagkilala ng pagkain.
05:35Ang isa sa pinaka-importante doon ay yung self-recognition or self-identity.
05:43Kasi ang gusto natin mangyari doon ay alam ng ibon kung anong klaseng species siya.
05:49By the time na i-release natin siya sa wild,
05:52alam niya when they get mature,
05:54alam niya kung sino yung paris ang gusto niyang dapat makasama.
06:01Kaya si Bayani accelerated
06:04at kailangan niyang ilipat sa mas malaking espasyo para matuto.
06:12Para akong proud daddy kay Bayani
06:15dahil sa pambihirang pagkakataon,
06:17masasamahan ko siya sa kanyang moving up.
06:21You are such a handsome bird or beautiful bird.
06:27Hindi pa natin alam kasi yung gender niya.
06:29Pero ang laki niya.
06:32Relax na, relax siya sa kanyang nest.
06:36Ilinipat namin sa bagong imprinting cage si Bayani.
06:40Pero dahil sensitibo ang mga agila,
06:43gabi ang tamang oras para gawin ito.
06:48Mula sa kanyang mentoring cage,
06:51kailangan namin balutin si Bayani ng tela na parang baby.
06:58At takpan ang mga mata nito para mabawasan ang kanyang stress.
07:05Ang kanilang paningin,
07:08kayang-kayang makakita ng walong beses sa kakayaan ng mga tao.
07:13Oh, nice to meet you, Bayani.
07:16Bata pa lang, pero...
07:18Nako, wag ka magkakamali dyan.
07:20Magkindi na yan.
07:23Okay.
07:25Wow, with a hoodie.
07:28It's okay, it's okay.
07:30Sinuri muna namin si Bayani
07:32para masigurong maayos ang kanyang kalagayan
07:35bago ilipat ng kulungan.
07:46Bayani,
07:48you will be a true hero, ha?
07:52So, pakita mo na
07:55may pag-asa pa ang Philippine Eagle, ha?
07:59Okay, Bayani.
08:01Alright, yes.
08:02We'll move you now to the imprinting cage, ha?
08:05Welcome to your new...
08:08Dahang-dahang nilapag si Bayani
08:09sa kanyang imprinting cage.
08:12Kahit wala na ang takip sa kanyang mata,
08:16kalmadong nakikiramdam si Bayani.
08:18Face to face with Bayani, ha?
08:20Tinitingnan niya kung sino ako.
08:22First time niya nakita yung
08:24sinong taong to, eh.
08:26So, this is Bayani.
08:31Pitong araw matapos namin ilipat si Bayani,
08:37mas nakita ko ang kanyang tikas at ganda.
08:45Kitang-kita ang malambot nitong balahibo
08:48at maamong mukha.
08:50Pero tila sinuswerte kami.
08:54Dahil sa unang pagkakataon,
08:57nasaksihan namin
08:58ang inaabang unang mahabang paglipad ni Bayani.
09:02Sa kanyang imprinting cage,
09:05nakalipad ito
09:06ng nasa 20 feet.
09:08Go, go, go, Bayani!
09:13Since seventh day niya na nandito,
09:16first time niya na lang
09:18lumipad from this branch
09:20to that branch.
09:22Kung baga sa wild,
09:23yun yung inaabangan lahat ng mga
09:27birders.
09:28Look at this, ano?
09:29Yung leg niya,
09:31yung right leg niya,
09:32naka-rest na ganyan.
09:34And sabi sa akin ni Sir Dom,
09:37very relaxed daw si Bayani
09:39in spite of us
09:40documenting him.
09:42Sa kanyang paglaki,
09:44posible siyang makasama
09:46sa proyekto ng PEF
09:48na Cooperative Artificial Insemination
09:50para sa mga Philippine Eagle.
09:54Ang milestone na ito ni Bayani,
09:56patunay na kahit abutin
09:58ng ilang dekada
09:59ang pag-aaral sa kanila,
10:02posibleng magkaroon ng pag-asa.
10:05At ang mga gaya ni Bayani,
10:07maging matagumpay sana
10:09ang pagpapalaki
10:10para maranasan ito
10:13kung paano maging
10:14totoong Bayani
10:15sa pagpaparami
10:17ng kanilang lahi.
10:20Aim high, Bayani!
10:30Sa dagat ng Kalawit?
10:42May isang dugong
10:43na madalas magpakita.
10:45Di tulad ng ibang dugong,
10:47hindi raw ito mailap
10:49kahit pa
10:50may bangka?
10:56Siya si Pingas.
10:58Ang dambuhalang dugong
11:00o sikaw
11:00na may pingas
11:01o tapya
11:02sa kanyang buntot.
11:05Ang dugong
11:07unbothered
11:08o di maabala
11:09sa kanyang pagkain.
11:12Lalo na kapag
11:13nilalanta ka nito
11:14ang paborito niyang
11:15seagrass.
11:21Itinuturing ito
11:22na sagrado
11:23ng mga katutubong
11:24tagbanwa.
11:26Paniniwala nila
11:27kasa kasama na
11:29ng kanilang mga
11:30ninuno
11:30ang dugong
11:31noon pa man.
11:33Kaya isa itong
11:34kayamanan.
11:49Namina namin si
11:51Yaban
11:51isang
11:52napakaamong
11:53dugong.
11:54Kakaiba siya
11:54sa mga dugong
11:55na nakingina natin
11:56si Filipinas
11:57kasi
11:58nagpapalakit siya.
12:00And then
12:00during that time
12:03nagwawander kami
12:04kung in the future
12:05meron pa bang
12:06magiging
12:07isa pang
12:07Abad.
12:08Because
12:09Abad
12:09nasa ula
12:10ni-change
12:10yung community.
12:11Nakapag-dek-dek
12:12ng umuayan,
12:13increase of tourists.
12:14Puris eh
12:15may new
12:16trabaho dito
12:16sa dugan.
12:18Sa loob
12:19ng mahabang panahon
12:21si Abad lang
12:22ang nakukuna
12:23ng malapitan.
12:25Hanggang
12:25sa dumating
12:26si Pingas.
12:27Eight years
12:28after,
12:29nabalitahan namin
12:30may isa palang
12:31dugong din.
12:33Mas mabait pa
12:34kay Abad.
12:35Mas nagpapalabit pa
12:36kahit sa kubabaw
12:36ng pati na tubig.
12:38At siya ngayon
12:39yung bubundahan
12:40natin.
12:41Kasama
12:41ang mga
12:42bantay dugong
12:42mula sa isla
12:43ng Kalawit,
12:45susubukan kong
12:46puntahan
12:46at kunan
12:48ang sikat
12:49ng si Pingas.
12:50Mga nauna
12:51sa ating baka
12:52kailangan pa
12:52maglamoy
12:53siguro around
12:5410 minutes.
12:55Mapunta
12:56doon sa lugar
12:57kung nasan
12:57na si Anok
12:58nasa
12:58na na
12:59Pinas.
13:11Sa ibabaw
13:12ng karagatan,
13:14tanong na agad
13:15ang kanyang
13:15presensya.
13:22Nakikisabay
13:22sa kanya
13:23ang mga
13:23talakitok
13:24na isda.
13:27Sabay-sabay
13:29na lamalangoy
13:29at tila
13:30naghahatap
13:31ng pagkain.
13:33Pero
13:34nang matanaw
13:35nito
13:35ang mga
13:36damong dagat,
13:38napahinto
13:39si Pingas
13:40at kumain.
13:46Gaya
13:47na ibang
13:47na ibang
13:47mga
13:47mga
13:48mga
13:48na nakater
13:49sa dagat,
13:50mayroon
13:51itong
13:51baga
13:53kaya
13:54kailangan
13:54itong
13:54umangat
13:55para
13:55huminga.
14:00Dugong
14:01din
14:01ang
14:01nagpapanatili
14:02na magandang
14:03seagrass
14:03ekosistem.
14:06Sa ilang
14:07lugar,
14:08pinaminiwalaan
14:09din na
14:10sa dugong
14:10nagsimula
14:11ang kwento
14:12ng mga
14:12sirena
14:13dahil sa
14:14langoy
14:14at
14:15buntot
14:15nito.
14:22Sa isla
14:23ng Kalawit,
14:25kilalani
14:25natin
14:26ang sikat
14:26na dugong
14:27na si Pingas.
14:29Mula
14:30sa aming
14:30bangka,
14:33lumangoy
14:34kami ng
14:34higit
14:34sampung
14:35minuto
14:38hanggang
14:39sa natunto
14:39namin
14:40ang
14:40paboritong
14:41tambaya
14:41ni Pingas.
14:44Ang
14:45mga
14:45damon
14:46mong
14:46dagat.
14:49Si Pingas,
14:50hindi
14:51maabala.
14:53Busy
14:54siya
14:54sa kanyang
14:54pagkain.
14:58Nakailang
14:59ahon ito
15:00para
15:00kumuha
15:00ng hangin.
15:06Pero
15:07bumabalik
15:08ito
15:09kaagad
15:09sa kanyang
15:10pagkain.
15:11Lalo
15:12na't
15:12aabot
15:13ng
15:13apat
15:13napong
15:14kilo
15:14na
15:14seagrass
15:15ang
15:15kaya
15:16nitong
15:16kubusin
15:16sa loob
15:17ng isang
15:17araw.
15:20Habang
15:21umakain,
15:23makikita
15:23ang maliit
15:24na
15:25pingas
15:25o
15:26tapyas
15:26sa kanyang
15:27buntot.
15:29Hinala
15:30ng mga
15:30bantay
15:30dugo.
15:31Maaring
15:32tumamang ito
15:33sa
15:33propeler
15:33o
15:33bangka.
15:35Nang
15:36mabusok
15:36naglinis
15:38si
15:38pingas.
15:39Ikinaskas
15:40nito
15:40ang kanyang
15:41katawan
15:41sa
15:41batuhan.
15:46Kilalang
15:47magsasaka
15:48na karagata
15:48ng mga
15:49dugong
15:49dahil
15:50sa
15:50pagkain
15:50nito
15:51ng
15:51seagrass.
15:53Tila
15:54inaararo
15:55kasi nito
15:56ang ilalim
15:56ng dagat
15:57na
15:57mahalaga
15:58para
15:58muling
15:59tumubo
15:59ang mga
16:00damo.
16:03Sa
16:04Pilipinas,
16:05dugong
16:06ang
16:06kauna-unahang
16:07marine mamal
16:08na binigyan
16:09ng proteksyon
16:09noong
16:101991
16:10sa ilalim
16:12ng
16:12batas.
16:13Pero
16:14nananatili
16:15pa rin
16:15itong
16:15nasa
16:16listahan
16:17ng
16:17critically
16:17endangered
16:18species
16:18sa
16:19bansa
16:19hanggang
16:20sa
16:20ngayon.
16:23Ayon
16:23sa
16:23Department
16:23of
16:24Environment
16:24and
16:25Natural
16:25Resources,
16:27ilan
16:27sa
16:27mga
16:27posibleng
16:28dahilan
16:28ang
16:28pagkasira
16:29ng
16:29tirahan.
16:30at
16:30pulisyon
16:31sa
16:31dagat.
16:35Kinatayang
16:36na sa
16:36dalawampung
16:37dugong
16:37ang
16:38naobserbahan
16:39ng mga
16:39bantay dugong
16:40sa
16:40Kalawit.
16:41Mayroon
16:41po kaming
16:42nakikita
16:42pa
16:42isa,
16:43dalawa,
16:43tatlo
16:43ganyan
16:44po
16:44ng mga
16:44dugong
16:45dito
16:45sa
16:46isla
16:46ng
16:46Kalawit.
16:47Pero
16:47ngayon,
16:48parang
16:48medyo
16:49umunti
16:50yung
16:50dugong
16:50natin
16:51dahil
16:51sa
16:53maraming
16:53namamatay
16:54din.
16:55Sa
16:56tulong
16:56ng
16:57Balik-Kalawit
16:57movement,
16:58naging
16:59bantay dagat
17:00ang grupo
17:01ng mga
17:01katutubong
17:02tagbanwa.
17:29Nakatutok sila
17:32ng karagatan
17:33at kapakanan
17:34ng mga
17:35dugong
17:36sa
17:36Kalawit.
17:36Mga
17:36bantay dugong
17:37po natin,
17:38nagsimula
17:38lang po sila
17:39noong
17:392017 po.
17:41Nagsimula
17:41na po yung
17:42dugong
17:42watching
17:42natin.
17:44Yun po
17:44kaya
17:44nakapag
17:45kami
17:45ng mga
17:46bantay
17:47dugong
17:47para sila
17:48yung
17:48magprotecta
17:49sa dugong,
17:49sila
17:49yung
17:49mag-implement
17:50ng guidelines
17:51kung paano
17:52lumangoy
17:53kasama
17:53ng dugong.
17:54Yung
17:55ginawa
17:56naming
17:56dugong
17:56conservation
17:57area,
17:57ito
17:58po ay
17:58may mga
17:59dos
18:00na
18:01ginawa
18:02yung
18:02community
18:03at
18:04regulated
18:05na
18:05bilis
18:06ng
18:06takbo
18:06ng
18:06bangka.
18:08Pero hindi
18:09lang daw
18:09si
18:09naaban
18:10at
18:10pingas
18:11ang
18:11dapat
18:11abangan.
18:13Kung dalawa
18:13na silang
18:14binupunta
18:14dito,
18:14mas
18:15padabi
18:15ba yung
18:15tao
18:15na
18:16sa
18:16bangka?
18:17Mas
18:17para.
18:19Parehas
18:19lang po
18:19kasi
18:20hindi
18:21po
18:21doon
18:21po
18:21noong
18:22panahon
18:22ni
18:22aban
18:23ang
18:23maximum
18:25capacity
18:25po
18:26ay
18:2660
18:26people.
18:2760
18:28people
18:28sa
18:28isang
18:29araw?
18:29kaya
18:30po
18:30ay
18:30kitik.
18:31So
18:31ibig sabihin
18:32kung
18:32from
18:33aban
18:33nagkaroon
18:34ng
18:34pingas
18:35in
18:36the
18:36future
18:36pwede
18:37pa
18:37ring
18:37magkaroon
18:37tayo
18:38ng
18:38iba
18:38pang
18:38mga
18:38gugong
18:39na
18:40pwede
18:40din
18:40na
18:40po
18:40dahan.
18:41pwede
18:42pwede
18:42dito
18:43sa
18:44aban
18:44naman
18:45may
18:46santotanto
18:46iudok
18:47na
18:47makita
18:48si
18:48green
18:48nas
18:48si
18:49aban
18:49at
18:50tangis
18:50po
18:50yung
18:50pinanganan
18:51ng
18:51rawis
18:52rawis
18:53sa
18:53akin
18:54rawis
18:54My name is Sarawis.
18:56It's the one that I saw on the island.
19:00What did you do?
19:01I saw the steaks fish.
19:03It's the one that I saw on the island.
19:07What's it?
19:08Is it propeller?
19:10The peck?
19:11The peck?
19:12For the peck,
19:13the other one is showing other cuckers
19:19at the way they can be protected for the protection of their lives for the living.
19:29The mga dugong,
19:31para ring tao,
19:35marunong mag-ramdam
19:38at mananatili silang mailap
19:41kung pakaramdam nila ay wala silang ligtas na tirahan.
19:46Kaya nasa ating mga kamay ang pagtitiwala nila
19:50at ang kinabukasan ng kanilang karagatan.
19:56Ako si Doc Fertz Resyo.
19:58Ako si Doc Nielsen Donato.
20:01Born to be Wild.
20:02Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
20:05Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:08mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
20:12Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
20:15Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:19mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments