00:01What is this?
00:03What is this?
00:04It's like this.
00:05It's like this.
00:07What is this?
00:09What is this?
00:12Kamangha-mangha
00:13at kahanga-hanga.
00:15They're interested in the online universe
00:17but why is this viral video?
00:20You can see the stories
00:22on the viral videos
00:23at trending topics
00:24at the Path Theory.
00:28Bakang napaluha nang malamang
00:30siya'y binenta ng amo niya.
00:36So may damdamin nga bang mga baka?
00:39Masakit, syempre, may puso
00:40at nakita mo, umiyak ang aking baka.
00:45Hala, huwag pa dalos-dalo
00:46sa pagpitas na bunga.
00:47Dahil hindi yan orange na pinya.
00:49Ito'y pambihirang putas na kung tawagin ay hala.
00:52Parang langka daw.
00:55Ano kaya ang lasa?
01:01Sa unang tingin,
01:02mukha itong mabigat na tipak ng bato.
01:04Eh ba't kaya lumulutang ito
01:05at hindi lumulubog sa tubig?
01:08Mistulang bato na palutang-lutang.
01:10Iniikutan ang mga pating.
01:13Ginakao nila, ginakao nila.
01:15Ang laki.
01:16Tanglapitan, hindi naman pala daw bato
01:18kung di isang specimen na pinaghinala
01:20ang sukarang balena o ambergris.
01:25Kung mapapatunayan,
01:26pwede raw maging paldo at instant milyonaryo
01:28ang nakakita nito.
01:38Dito sa barangay Timpuan,
01:39sa bayan ng Lebak sa Sultan Kudarat,
01:41pangingisda ang isa sa pangunahing pamunguhay
01:43ng mga residente.
01:44Araw-araw, pare-pareho lang ang nangyayari
01:46tuwing sila'y pumapalaot.
01:48Pero isang araw, may plot twist.
01:53Nagulantang ang mga lokal ng Marin League
01:55na may nakita diumanong sukan
01:56ng balena sa dagat.
01:58Nakapag pinenta,
02:00may gitisang milimpiso raw ang halaga.
02:02Nakakita ko sa Facebook,
02:04naka-live, naka-video.
02:06Na-research namin sa Google
02:07yung ambergris na tinatawag.
02:09Kamuka talaga sila.
02:11Malansa at saka sticky,
02:14waksi masyado.
02:15Sinabi doon sa mga balita-balita
02:17na yun ang sukan ng balena po.
02:22Ang unang nakakita nito
02:24ang mga ngisdala si Gabriel.
02:26Ang unang isip ko,
02:27payaw na steel.
02:29Pagkakuha na,
02:30marag iba man.
02:31Parang dili man ni payaw,
02:33marag pum!
02:34Kaya langsama kayo,
02:35tapos karoon,
02:36kinin kababaho,
02:37baka nang di ba?
02:38Ang tindihan mo,
02:40basig mo na niyang gingong nila nga
02:42sukas ng balena.
02:46Ang ambergris ay isang rare substance
02:48mula sa sperm whale
02:49na high value sa perfume industry.
02:52Tinatawag din itong whale vomit.
02:53May kakayahan ang ambergris
02:54na patagalin at palakasin
02:56ng scent of perfume
02:56kaya naging paborito ito
02:58ng perfumer sa Middle East
02:59at sa Europe.
03:00Noong medieval times,
03:01ang gumagamit ng pabangon
03:02na may ambergris
03:03ay mga hari at rey na lang,
03:04bilang simbolo
03:05na kanilang status at kayamanan.
03:09Ang nakuha ang tipak sa lebak.
03:11Ang pinakamalaking yaman
03:13ng history ng barangay Tipuan,
03:15Sultan Kudarat.
03:15Tinaghina lang
03:16isang araw ambergris
03:17na pwedeng makapagbago
03:18ng buhay.
03:20Mga 200 plus.
03:22Kung magiging ambergris ito,
03:23pinakapaldo
03:24ang Sultan Kudarat.
03:27May mga national law
03:28na kung saan,
03:29kung ano man uri
03:30na makita po natin
03:31dito sa dagat,
03:32una, ipagpaalam po natin
03:33sa ating mga
03:35naukulang
03:36mga ahensya
03:37ng goberno.
03:39Nakipag-ugnayan na rin
03:40ang iba't ibang ahensya
03:41sa mga residente.
03:42Nagsagawa
03:43ng morphological sampling.
03:45Ito po ay may length
03:47na 5 feet
03:48at may height
03:49na 3 feet.
03:51And then,
03:51may tansyang timbang
03:53na 200 kilos.
03:55Maging ang lokal na gobyerno
03:57ng Sultan Kudarat,
03:58nakisali na rin
03:59sa usapin ng Tico Manoy
04:00Ambergris.
04:01Yung letter ni Mayor
04:02is requesting us
04:04to take custody
04:05and safeguard
04:07the suspected
04:10ambergris.
04:11Yung ambergris
04:12nasa
04:13Provincial Soils Laboratory.
04:16Wala pang sapat na kagamitan
04:17ang probinsya ng Sultan Kudarat
04:18para i-verify
04:19kung ambergris nga
04:20ang specimen.
04:21Kaya nakipag-ugdayan
04:22ng aming team
04:23sa isang eksperto
04:24mula sa Bureau of Fisheries
04:25and Aquatic Resources
04:26sa National Capital Region
04:27o BFAR-NCR.
04:29Marami na akong nakita
04:30ng mga pictures
04:31and video
04:34parang pinaghahatian nila.
04:36And may mga fibrous
04:37na,
04:38nakikita din ako
04:39na fibrous
04:40na materials
04:41na nakikita din
04:42tayo doon
04:43suggesting na.
04:45Mistulang pato
04:46na palutang-luta.
04:47Tinaghinala
04:48ang sukarambalyena
04:49o ambergris.
04:50Kung mapapatunayan,
04:52pwede raw maging paldo
04:53at instant-milyonaryo
04:54ang nakakita nito.
04:59Ang isang kilo
05:00ng ambergris,
05:00sumaabot sa milyong-milyong piso
05:02ang halaga
05:02dahil sa sobrang rare nito.
05:04Nabubuo ang ambergris
05:05sa digestive system
05:06ng sperm whale.
05:07Kapag nailabas
05:08ang ambergris
05:08sa katawan ng sperm whale
05:10at naanod sa dagat,
05:11dito nagsisimula
05:12ang mahabang proseso
05:14ng aging nito.
05:15Habang nubulutang ito sa dagat
05:16at naaarawan
05:17sa loob ng maraming taon,
05:18unti-unting nagbabago
05:19ang kulay
05:20at amoy.
05:21Mura sa pagiging maitim
05:22at sobrang baho
05:23nagiging kunay gray,
05:24silver,
05:25o minsan puti.
05:29Ayon din sa BFAR,
05:30ilika lang sa apilitang
05:31pagkuhan ng ambergris
05:32sa bitukan ng mga balyena.
05:33Pero kung sinuka naman daw ito,
05:35walang problema.
05:36Sa CITES,
05:38resolution number 9.6
05:41sa section 3B,
05:43it states that urine,
05:45yung feces,
05:46and ambergris
05:47that had been naturally excreted
05:50are waste products.
05:52Hindi naman totally
05:53pinagbabawal
05:54yung pagkukolektas.
05:55Kung mapapatunay nga
05:57ang ambergris ng specimen,
05:58tiyak na instant millenario
06:00si Gabriel.
06:00Kung positive yun naman ito siya
06:02nga sukasang balina,
06:04napasalamat ako sa ginogay.
06:06Ako sa kapastor,
06:07so ang amung simbahan,
06:09guba,
06:10tulo kayo,
06:11tapos ang mga kahoy,
06:12bulok na tanang,
06:14panggit siya,
06:14i-repergit siya.
06:15Ang hatol na eksperto.
06:17May mga fibrous na materials
06:20na nakikita din na
06:21kayo doon suggesting na
06:28ay hindi ito ambergris.
06:30Hindi ito ambergris.
06:32Matapos ang aming panayam
06:33sa eksperto.
06:35Personal din siya nagpunta
06:37sa Sultan Kudrat
06:37para magsagawa ng
06:38confirmatory tests.
06:40At dito na patunayan
06:41na hindi nga ambergris
06:43ang specimen.
06:46Hindi man ambergris
06:48ang nakuang tipak
06:48sa Sultan Kudrat.
06:49Paalala ito
06:50ng swerte,
06:51posibleng lumutang
06:52kahit saan.
07:01Ang bakang ito
07:02hindi raw mapigilang maluha
07:04nung ibigay na siya
07:05ng kanyang amo
07:06sa taong pinagbentahan
07:07sa kanya.
07:12Ang kawawang baka,
07:14eto at parang natulala pa.
07:16Luha nga ba ng kalungkutan
07:17ang nadarama ng baka?
07:20Kumusta na kaya ang baka?
07:22Napatahan na kaya siya?
07:29Ang baka sa video ay si Brownie,
07:32isang taon at apat na buwang gulang na.
07:34Si Brownie tila nalabkot daw
07:36nang tinurnover siya
07:38ng kanyang amo
07:38sa bagong mag-aalaga sa kanya.
07:40Bigla raw itong naging emosyonali
07:42at napaluha pa.
07:48Nakita niyo po yung baka umiiyak?
07:51Ano po ang mensahe niyo
07:52sa baka umiiyak?
07:54Ano po ang mensahe niyo
07:55sa baka umiiyak?
07:56Para sa akin,
07:57mensahe ko sa mga baka.
07:58Sana hindi na pinapatay
07:59mga baka.
08:00Kasi kawawa naman sila,
08:02may buhay sila.
08:08Kuharaw ang video
08:09ng dating amo ni Brownie
08:10na si Jaymar
08:11nung oras ng pamamaalam niya
08:12sa alaga.
08:14Maging siya raw ay nagulat
08:15sa nasaksihan niya
08:16ang reaksyon ni Brownie.
08:18Malungkos siya
08:18pagpinta ko sa kanya
08:20dahil siguro sabi sa isip niya,
08:22kaya siya siguro umiiyak.
08:24Nakita niyo talaga
08:25ang luha niya.
08:26Masakit,
08:26siyempre may puso
08:27at nakita mo,
08:28umiiyak ang aking baka.
08:30Si Brownie raw
08:31ang pinakamaamo
08:31at pinakabayit
08:32sa mga alaga niya.
08:34Kinakausap ko siya
08:36pinasabihan
08:37na uminom ka
08:37na marami,
08:38humain ka na marami
08:39para lumaki ka
08:40at lumakas.
08:41Si Brownie talaga
08:42ay parang
08:43parte na siya
08:44ng aming pamilya.
08:45Kaya hindi rin naman daw
08:47madali
08:47ang naging desisyon
08:48ni Jaymar
08:48na ibenta si Brownie.
08:50Ang pakiramdam ko
08:51nung pag-alis niya
08:52ay
08:53para ding
08:54tutulo ang aking luha
08:56pero pinigilan ko lang
08:57dahil
08:57maraming tao.
08:59Kinailangan daw
09:00ibenta si Brownie
09:01para sa pagsisimula
09:02ng paribagong kabuhayan
09:03ni Jaymar.
09:05Ang mga luha ni Brownie
09:07lapis daw
09:07na nagmarka
09:08kay Jaymar.
09:10Naniniwala talaga ako
09:11siyempre
09:12na malungkot
09:13si Brownie
09:13dahil
09:14kung hindi siya malungkot
09:16hindi ka iiyak.
09:18Kaya biglang
09:19nagpago ang isip niya
09:20at gusto na niyang bawiin
09:21ang alaga.
09:21Namamiss ko na
09:22ang baka ko
09:23tuwing pagtulog ko
09:25ay iniisip ko siya.
09:26Makakabalik pa nga
09:27kaya si Brownie
09:28sa pinig ni Jaymar?
09:31Alam niyo bang
09:32hindi lang pa na aso
09:33may kakayang ma-attach
09:34o maging close sa tao
09:35pati baka rin.
09:36Kapag madaras ito
09:37kasama
09:37at inaalaga ng isang tao
09:38ang baka
09:39nasasanay
09:40at nakakabuli
09:40ng familiarity
09:41at attachment.
09:42Kaya kapag nahihiwalay sila
09:44sa nakasanayang amo
09:45o paligid
09:45posibili rin silang
09:46ma-stress
09:47at mag-iba ng kilos.
09:50Matalas daw kasi
09:50ang memorya
09:51ng mga baka.
09:52Kaya hindi na makilala
09:53at maalala
09:54ang mga taong
09:55madalas nila nakakasama
09:56lalo na kung mabuti
09:57ang trato sa kanila.
09:59Dahil sa viral video
10:00marami nagsabing tila
10:01nalulungkot
10:02o napapaiyak
10:03ang baka.
10:03Pero posibli nga ba
10:05itong mangyari?
10:05So it's very highly likely
10:07that because of the
10:09social bonds
10:10and friendship
10:11na nabuo niya
10:12dito sa kanyang human
10:13ay pwede
10:14na dahil doon
10:16kaya siya
10:16parang lumuha
10:17o naka-feel
10:19siya
10:19ng sadness
10:20or ng fear
10:22or ng separation
10:23anxiety.
10:24Nakaka-remember sila
10:25ng positive
10:26and negative
10:27na experiences.
10:27may ability sila
10:30na mag-express
10:31or maka-feel
10:32ng joy
10:33ng fear
10:35ng anxiety
10:36ng mga ganun
10:37emotions.
10:39Matapos makipag-usap
10:40ni Jaymar sa kaibing
10:41ang pinagbentahan
10:43pumayag din itong
10:44ibalik sa kanya
10:44si Brownie.
10:46At ang araw
10:47ng interview namin
10:48ang siyang araw din
10:49ng pag-uwi ni Brownie
10:50kay Jaymar.
10:55Hindi ko na po ito ibibenta.
10:57Aalagaan ko po ito,
10:58babalakin.
10:59Lila pagkabait po talaga
11:01ng baka na ito po.
11:02Naku Brownie,
11:03baka naman may tears
11:04of joy ka ba dyan ha?
11:06Patunay na kapag may
11:07pinagsamahan,
11:08mapatao man o hayop,
11:09mahirap talagang
11:10magkalimutan.
11:11Nasiyahan talaga ako
11:15sa pagbabalik
11:16ni Brownie.
11:17Awww!
11:18Namin mo'n alam,
11:19Kuya Kim!
11:21Hala!
11:22Nakakita ba kayo
11:22ng ganitong bunga?
11:24Hala!
11:25Anong prutas kaya yan?
11:28Ewan kung anong prutas to.
11:30Nagnakao ng prutas
11:31na hindi namin
11:32alam kung ano.
11:33Parang langka daw.
11:35Manungan natin
11:36kung anong lasa?
11:37Ito mga kaibulang halapot, ha?
11:38Manungan natin.
11:39Ayan.
11:40Anong lasa?
11:43Ang sarap pala niya.
11:48Dahil painit na painit
11:49ang panahon,
11:50pupunta tayo sa beach.
11:51Pero hindi tayo lalangoy.
11:52Meron tayo hahanapin
11:53na isang prutas.
11:55Once upon a time,
11:56sa taming dagat na ito,
11:58isang puno rawan tumubo
11:59na ang bunga
12:01kilabang maraming mga mata.
12:03Teka, yung ba si Pina
12:04sa alamat ng pinya?
12:06Nakikita niyo ba itong
12:07malapin niya sa likod ko?
12:08Pero bakit ito
12:09namumunga sa taas ng puno
12:11at bakit ito
12:11nakatanin sa tabing dagat?
12:15Welcome to Diet Camarines Norte.
12:17Isa sa mga pubinsya
12:18kung saan daw makikita
12:19ang nasabing bunga
12:20at kung tawagin nila,
12:22hala.
12:22At para masagot
12:23ang mga haka-haka,
12:25ating investigahan.
12:26Hindi familiar sa akin
12:28yung prutas na yun.
12:28Alam niyo po ba yung hala?
12:30May laka maipi eh.
12:32Alam niyo po ba yung hala?
12:34Ha?
12:34Ano yun?
12:36Hala.
12:38Sabi nga ng nanay ni Pina sa alamat,
12:40hindi kasi bibigang pinanghahanap
12:41kundi mata.
12:44Ang hala fruit
12:45ay isang tropical fruit
12:46mula sa puno ng pandanus.
12:47Tinatawag din itong screw pine
12:49o kaya naman
12:50na exploding planet.
12:51Tama!
12:52Dahil mukha raw itong planeta
12:53kapag nabiyak sa gitna.
12:55Pero dito sa Pilipinas,
12:56ang karamiwang tawag dito
12:57ng mga lokal ay
12:58pandan dagat.
12:59Ang dami mong alam,
13:00Kuya Kim!
13:02Kadalas ang nakikitang
13:03pandan dagat
13:04sa mga tropical region
13:05at island
13:06balapit sa Pacific.
13:07Ang kuwarintayang si Altrin
13:08na isang lokal
13:09dito sa Camarines Norte.
13:11Matagal na raw hawak
13:12ang hala.
13:13Matagal na po kami
13:14nakatala dito sa
13:15dilig po ng dagat
13:16o tabing dagat.
13:17Meron siyang bunga
13:18na kapag overripe na
13:19usually talaga noon
13:21yun yung kinakain namin
13:22yung nuts sa loob.
13:24Datalin niya ro tayo noon.
13:26Ako siya.
13:26Ako yung buno niya.
13:29Dahon po niya
13:31papasipunin yun
13:31para po siya nilang hari.
13:33Kaya ikatan din po
13:34yung paghahawak dito.
13:36Tama po,
13:36kamag-aanak to
13:37ng kilala nating pandan.
13:38Pero ang pagkakaiba nila
13:39mas mahaba,
13:40matigas
13:41at matilik ang mga dahon
13:42ng pandan dagat.
13:43Hindi rin nagagamit
13:44ang pampabangon
13:45ng pagkain
13:45ang dahon ng hala.
13:47Mas ginagamit
13:48to kasi ito
13:48sa panggawa ng mga kagamitan
13:50sa bahay.
13:50Dami ko nga lang,
13:52Kuya King.
13:52Iikutin lang po lahat din yan.
13:53Ang gawin.
13:54Ang gawin,
13:54sama po ito po yung sanganya.
13:56Kung gaano
13:57kadaling pitasin,
13:59ganun naman kahirap buksan
14:01ng hala
14:01na kailangan pang ihampas
14:03sa bato.
14:03Mahirap mang buksan
14:04may sweet treat naman sa huli
14:06dahil ang laman
14:07ng kada segment
14:07o key
14:08ng hala fruit
14:09pwedeng nguyain.
14:10Pero nguyain lang,
14:11kapag nakuha ng katas,
14:13iluluwa din
14:13ang natitirang hibla
14:14na parang sugar cane lamang.
14:16Yung dulong part na po niya,
14:18yung pwede pong sip-sipin.
14:23Tamis.
14:27Parang siyang
14:28palit na tubo
14:29na may pagkamanga
14:30na may pagkapin niya.
14:32Dahil malay mo sa sentro,
14:33hindi raw naging madali
14:34ang pamumuhay ni Aldrin
14:35lalo pa't binumuhay niyang
14:36asawa
14:37at dalawang anak.
14:38Isang araw sa hiling ni Aldrin
14:39ang pagluluto
14:40ng kung ano nung putahe.
14:42Kaya nang mausong vlogging.
14:44Sa pagluluto ng laing ugat.
14:46Naingganyo rin siyang gamitin to
14:47para may pakita
14:48ang kanyang talento.
14:49Ito na po yung naprito ko
14:50na meatlo.
14:52Marami naman kasi ako
14:53alam na recipe.
14:54So gusto kong i-share yun.
14:56And then,
14:56gusto ko rin kasing i-picture
14:58kung anong meron
14:59yung probinsya namin,
15:00yung mga kakibang prutas,
15:02yung mga bibihirang halaman.
15:03Ang magandang konti,
15:04dito nga niya
15:05nahanap sa prutas na hala.
15:07Ang dami na naman
15:08bunga ng hala fruit
15:10na pumatok naman
15:11sa kanyang followers.
15:12Why not?
15:13Gawin kong
15:13fruit soda
15:14kasi
15:15tinikpa namin yung
15:17flesh niya.
15:18May tamis siya.
15:19Superment
15:20ng mga prutas.
15:21Sinubukan kong gawin yun
15:23hala fruit wine
15:24yung tawag ko nun.
15:25And turns out na
15:26okay siya.
15:28Sinubukan namin
15:29ihalo siya sa pagluluto.
15:30And pwede pwede rin pala.
15:31Tinikpan ko na
15:32yung ating hala fruit wine.
15:34Nang unang beses
15:35niya raw itong ipakita
15:35bilang content.
15:37Nagdagsaan ng
15:37curious at gustong pumili sa kanya.
15:40Si Aldrin,
15:41papakitaan daw tayo
15:42ng pangmalakasan
15:43niyang cooking.
15:43Our menu for today,
15:45kumba sa hala.
15:47Hala bira.
15:48Siniwala niya hiwain
15:49ang malambot
15:50at kinakain parte
15:51ng hala.
15:54Ginisa ang karne.
15:57Sikaside po muna natin to.
16:00Isinahan lang sa kawali
16:02ang sibuyas at bawang.
16:04Ibalik na natin yung karne
16:05na naprito natin.
16:10Tinimplahan ng boyo at suka.
16:13Pampafruti tamis na halafruit.
16:15Soda at pineapple juice
16:17pandagdag lasa.
16:19Simmer muna natin.
16:22Nilagyan din ang asukal,
16:24black beans at bulaklak
16:25mang saging.
16:28Pwede na tikman ng pamilya.
16:32Mmm, ang lambot niya.
16:34Sarap na sarap ang mag-anak.
16:36Pero ang tanong,
16:37digtas bang kainin niya
16:38gaya ng pinya?
16:40Safe naman po siyang kainin.
16:42Actually, pag tinignan niyo nga po siya
16:44para langit po siyang kimya,
16:45may matigas po siyang balat
16:47na kailangan niyo lang pong tanggalin.
16:49May mga sustansya rin daw
16:50na makukuha sa halafruit.
16:51Mayaman po ito sa vitamin C
16:53o sa mga antioxidants.
16:55Meron rin po itong fiber
16:57na nakakatulong po
16:58sa ating pagtunaw.
17:00Nakakalinis daw lang kidney
17:01ang herbal extract
17:02mula sa ugat ng hala.
17:03Habang mainam naman daw
17:04sa headache, arthritis
17:05at stomach paspasam
17:06ang dahon nito.
17:08Tinuturing din aphrodisiak
17:09ang hala o mapagana
17:10sa loving-loving.
17:11Hala.
17:12Gusto niyo yun?
17:13Hindi natin kailangan
17:14ng maraming mga mata
17:17para makita ang ilang mga biyaya
17:19ng lupa
17:21na libre na,
17:22masustansya
17:23at masarap pa.
17:24Dami mong alam, Puyakim!
17:25May mga kwento rin ba kayong
17:27Viral Worthy?
17:27Just follow our Facebook page
17:28Dami mong alam, Puyakim!
17:30At is-share nyo doon
17:31ang inyong video
17:31Anong alay nyo?
17:32Next week,
17:33kayo naman ang isasalan
17:34at pag-uusapan.
17:35Hanggang sa muli,
17:36saman-sama nating alamin
17:36ng mga kwento at aral
17:38sa likod ng mga video
17:39nag-viral
17:39dito lang sa...
17:40Dami mong alam, Puyakim!
17:42At Dapat Fairy!
17:43Para sa mas mahabang kwento rin
17:44at nagdag kaalaman,
17:45panoorin ang dami mong alam,
17:46Puyakim!
17:47Extended episodes
17:48sa GMA Public Affairs YouTube channel.
17:50Outro
Comments