00:00HALA KINABAHAN AT TATAKOT
00:02ANG MARAMI SA VIDEO NGITO
00:03KALA KINABAHAN
00:04KILALAY!
00:04KILALAY!
00:05KILALAY!
00:05KILALAY!
00:06KILALAY!
00:06KILALAY!
00:07KILALAY!
00:07KILALAY!
00:08KILALAY!
00:08OKAY LANG KAYA SILOLO!
00:15MGA TINATAWAG NA ALIEN
00:17LUMUTANG DAW SA LAGUNA DIGAY
00:19MGA NAGLALAKAY ANG ISDA
00:23NA LUMUTANG DIN SA MARIKINA RIVER
00:25At sa tarlak,
00:32naglitawan din ng mga etsektong ito
00:33na kinakain ng mga lokal.
00:39Bakit kayo naglabasan ng mga ito?
00:43Teka, pwede bang kayo din yan?
00:46Tignan niyo po yan. Wala pong kukurap.
00:55Oh my God!
00:58Bago tayo magkainan ang misteryosong merienda na yan,
01:02palikan muna natin ang Laguna Dibay.
01:06Kung saan lumutang ang mga di-umanoy alien na mga isda.
01:12Alien fish o dayuhang isda
01:14ay mga isdang hindi likas sa isang lugar
01:16at kadalasan ay pinakakawalan ng mga tao
01:18sa mga lawa, ilog at iba pang mga ekosistem.
01:21Kapag ito ay nakalabas na sa kanilang natural na tirahan,
01:24nagiging banta at invasive sila
01:26sa mga lokal na species.
01:28Ang partikular ng alien fish,
01:30kinilala ng Bureau of Fisheries and Aquatic Resources
01:32o BIFAR,
01:33bilang mga tinfoil barb.
01:35Hindi sila likas sa Pilipinas
01:36at popular sila bilang ornamental fish
01:38o yung mga isda na nabibili
01:39sa mga aquarium shop.
01:41Sa kasalukuyan,
01:42tinututukan pa ito ng BIFAR.
01:44Ang BIFAR naman ay patuloy
01:45na nagbabantay.
01:47Ang ginagawa namin ay
01:49meron kaming massive retrieval.
01:52Kinukolekta po namin ito.
01:54Dito naman sa Marikina River,
01:58inabangan ng mga tao
01:59ang mga lumutang na isda sa ilog.
02:01Napakagaling nila nga mga kahuli.
02:04Ang mga isda ang lumulutang,
02:05mga cream dory.
02:08Ang cream dory ay isang market name lamang.
02:11Ang totoong pakanan ng isda ay panggassus,
02:13tinatawag din itong iridescent shark catfish,
02:16kahit hindi naman talaga ito pating.
02:18Nagado ang mom, Kuya Kim.
02:20Pwedeng galing sa Laguna de Bay
02:22ang mga cream dory na ito.
02:24At ang dalawang factors na tinitignan
02:25kung bakit sila napagpad sa Marikina River
02:27ay dahil sa polusyon at ulan.
02:30Kamanghamangha at kahangahanga.
02:32Pinusuan si rin at community
02:34sa interes ng online universe.
02:36Pero bakit ka ba nag-viral ang mga video nito?
02:38Sabahin niyo akong himahin at alamin
02:39ang mga kwento sa likod ng mga viral video
02:41at trending topic?
02:43Dito lang sa
02:44Alamin!
02:45Alamin!
02:45Alamin!
02:45Alamin!
02:45Alamin!
02:45Alamin!
02:46At dapat kayo rin.
02:49Sinong may sabing aso lang ang sakalam
02:51pagdating sa tricks?
02:52Para sa animal lover na nakilala namin,
02:54kahit hayop na eksotik pa yan,
02:56pwede pa rin maging walla stick.
02:58Push the ball!
02:59Nice!
02:59Jump!
03:01Sa lahat ng naging alaga ako,
03:03isa talaga yung nagpasakit ng ulo kong turuan.
03:06Sakit ng ulo?
03:07Bakit naman?
03:08Isang lolo,
03:11nag-alatarsan sa taas ng puno
03:12at ay,
03:13nahulog!
03:14Okay lang kaya si lolo?
03:22Paano kung dumagsas sa inyo
03:23ang insektong ararawan?
03:25Huwag matako
03:26dahil pwede nyo silang lutuin
03:27at ibukbang.
03:30Tingnan niyo po yan.
03:31Wala pong kukurap.
03:38Oh my God!
03:42Dito naman sa tarlak,
03:45natagpuhan ng mga insektong gumulat sa ilan.
03:50Pero para sa mga taga roon,
03:52ay yummy miryenda naman.
03:54Ang mga ararawan.
03:55Kaya ba namin kainin yan?
03:58Lumalabas sa mga ararawan tuwing tagulan,
04:00lalo na kapag bagong araro ang lupa.
04:03Karaniwan itong nakikita sa mga probinsya
04:04tulad ng Ilocos
04:05at sa pampanga kung saan tinatawag naman silang
04:08kamaru.
04:09Sabi mo nga lang, Kuya Kim!
04:11From that, kamaru o ararawan.
04:13Sa isang viral video,
04:14kinakita ng uploader
04:15kung paano ito iluto sa kamatis.
04:17Nakinamatisan na so for sarong.
04:20Nakagisnan namin kumain ng ararawan
04:22kasi deli kasi dito sa probinsya namin
04:24ang pagkain ng ararawan.
04:26Usually lumalabas po siya ng April to May
04:29pag mag-i-start ng magsabog
04:31ng mga pananim sa bukiran.
04:33Ang katukayo ko na si Kim
04:34dito na lumaki sa bukiran
04:35at kinakapalang daw nila
04:38ang mga ararawan sa lupa.
04:39Para kang nagsasayaw,
04:41masaya ka kapang kumukuha
04:43ng kamaro.
04:45Yung ararawan kasi pwedeng pang-ulam,
04:47pang-pulutan,
04:48pwedeng papakinlang.
04:50Malutong, malinamnam,
04:52masarap.
04:53Ang ararawan ay isang uri ng kuliglig
04:55na karaniwan tinatawag ni
04:56mole cricket sa English.
04:57Beste silang matuturing
04:59ng mga magsasakada
04:59naguhukay sila ng mga lungga sa lupa
05:01at kinakain nila
05:02ang ugat ng mga alaman.
05:04Kaya sa pagkain ito,
05:05nakakatulong na rin sila
05:06sa mga magsasaka.
05:08Nakatulong ko yakin!
05:10Kung sanay ang mga taga-probinsya
05:12na kumain ng ararawan o kamaro,
05:14mga taga-Maynila kaya,
05:15kakain kaya ng insekto?
05:17Nakakain po.
05:18May mahanap kaya
05:19akong kakasa sa ating challenge?
05:21Ang pagkain ng exotic food
05:37tulad ng ararawan,
05:38may binibisyo raw.
05:39Sa totoo lang,
05:40ito isang neurobic
05:41or mindfulness exercise
05:42kung saan
05:43na tutulungan natin
05:44ang brain natin
05:45to try something new
05:46and create new memories.
05:47Pero siyempre,
05:49lahat ng pinapasok natin
05:50sa katawan,
05:51maaari tayo mag-react.
05:52Ito tawag natin yung allergy.
05:55Pwede bang hindi ko subukan
05:56ang misteryosong merendang ito?
05:59Tignan niyo po yan.
06:00Wala pong kukurang.
06:06Oh my God!
06:08Push the ball.
06:18Push.
06:19Push the ball.
06:20Nice.
06:21Jump.
06:22Push the ball.
06:24Push.
06:24Nice.
06:25Jump.
06:27Sa bahay na ito,
06:28magkakaroon daw
06:29na isang friendly circus
06:30kung saan
06:31na mga magpe-perform.
06:37Come.
06:37Come to papa.
06:38Nice one,
06:39hammer.
06:40Pawang mga exotic tip.
06:43Up.
06:44Walk.
06:45Walk.
06:46Walk.
06:47Good girl.
06:48Play dead.
06:48Bang, bang, bang.
06:49Roll over.
06:49Good girl.
06:52At ang bibida raw sa tricks,
06:53isang sugar glider.
06:55Sa akin,
06:56sa lahat
06:56ng naging alaga ako
06:57ng mga exotic na hayop,
06:59isa talaga yung
07:00nagpasakit ng ulo
07:01kong turuan
07:02itong sugar glider.
07:04Sakit ng ulo?
07:06Bakit naman?
07:06Warm up, warm up.
07:09Jump.
07:09Cha-cha.
07:10Jump.
07:11Jump.
07:12Cha-cha.
07:13Jump.
07:21Meet Dan,
07:22a 42-year-old animal lover
07:24ng Albay.
07:25Pero hindi lang basta
07:26animals sa trip niya,
07:27kundi exotic animals.
07:28Ito nga po pala
07:30yung mga alaga
07:31kong seabet cat
07:32o musang.
07:33Ito naman po yung mga
07:34breeder kong alaga
07:35kong igwana.
07:37Ito si hammer.
07:38Ito yung alaga
07:39kong si hammer
07:40na kapag nakakawala
07:41ay marunong umuwi.
07:43Ito si piyang
07:44ay medyo
07:46mahihiyain.
07:47Yan.
07:49Mula pagkabata,
07:51mahiling daw talaga
07:51sa hayop si Dan.
07:52At tuwing nagkakaroon
07:55ng alaga,
07:56tinutuluan niya raw
07:56ito ng tricks.
07:58Pero ang pambato niya raw
08:00sa paggawa ng tricks,
08:01ang newest addition
08:02sa kanyang mga alaga
08:03na dalawang sugar glider,
08:05si Nacha-cha
08:05at Boogie.
08:09Push the ball.
08:10Sa viral video ni Dan,
08:12makikita si Nacha
08:12na kilaban
08:13ng obstacle course.
08:14Push the ball.
08:16Push.
08:17Nice.
08:17Jump.
08:19Jump.
08:20Nice one,
08:21Nacha.
08:22Good girl.
08:25Ano pong alaga niyo pong hayop?
08:27Aso.
08:28Aso?
08:28Ang aso ko
08:29marunong ng mga special tricks.
08:30Marunong tumayo yun
08:31tapos nalakad pa gano'n.
08:32Ano kaya ang gawin
08:33ng aso mo?
08:34Tumahul lang.
08:37Ang sugar glider
08:38isang marsupial
08:39o yung uri ng mamal
08:40na pinabanganap
08:41na undeveloped
08:42at kinukumpleto
08:43ang kanilang development
08:44habang nakadikit
08:45o nasa pouch
08:46ng kanilang ina.
08:48Perfect example diyan
08:49ang kangaroo.
08:51No wonder,
08:51karaniwan din
08:52itong matatagpuan
08:52sa Australia
08:53at New Guinea.
08:54Docturnal ang mga sugar glider.
08:56Ibig sabihin,
08:56gising sila pag gabi.
08:58Nagtataka ba kayo
08:59kung bakit sugar glider
09:00ang tawag sa kanila
09:01baka mas sweet pa sila
09:02sa jowa mo?
09:03Joke lang po.
09:04Ang mga sugar glider
09:05mahilig kumain
09:06ng matatamis
09:07tulad ng prutas at nectar.
09:08Bahusay din silang
09:09mag-glide
09:10sa hangin
09:10na animo'y lumitipat.
09:15Ang dami mong alam,
09:16Kuya Kim!
09:17Ang nakikita niyong yan
09:21hindi pakpa
09:21kundi patadyum.
09:23Natulad ng sa paniki,
09:24ito ang nagagamit
09:25ng sugar glider
09:26para makapag-glide
09:27ng hanggang 45 meters.
09:29Pero aminado si Dan
09:30ang pagtuturo
09:31daw sa kanyang mga sugar glider
09:32bittersweet din.
09:34Push the ball,
09:34push the ball.
09:40Ang dumating sa akin
09:41ay talagang
09:42kumbaga sa ano
09:43may isip na sila.
09:45Yun,
09:45nahirapan ako
09:46kasi kahit tawagin ko
09:47walang,
09:48hindi sila nag-react,
09:49wala lang.
09:51Kaya,
09:51ang nangyari nun,
09:52lumipas yung isang buwan,
09:53dalawang buwan
09:54na wala yung gun ako.
09:56Isang araw,
09:57sabi ko,
09:57bakit di ko subukan?
09:59Pero nang nakuha na raw niya
10:00ang loob ng dalawa.
10:02Na-discovery ni Dan
10:03na madali lang naman daw
10:03silang matuto.
10:05Push the ball.
10:06Nice.
10:07Jump.
10:08Push the ball.
10:10Push.
10:10Ang pinakasikreto
10:12para mapaamo mo
10:13ang isang exotic na hayop
10:15ay observation.
10:16Observe mo lang
10:17yung tamang kilos
10:19at galaw nila
10:20para makuha mo.
10:22Tapos tayo mag-a-adjust.
10:23Nakita ko yung mga sugar glider
10:25ay sadyang matalino talaga.
10:27Kailangan lang talagang
10:28pag-aralan yung ugali nila.
10:31Alam niya ba
10:32nakakapag-communicate
10:32ng mga sugar glider?
10:33May iba't ibang tunog sila
10:35tulad ng mga chirp,
10:36ises at tunog
10:37na parang tumatahon na aso.
10:39Si Dan dati raw talagang
10:40nasa industriya ng sining
10:42bilang isang skulptor.
10:44Ilang national competitions na rin
10:45ang naipanalo niya.
10:47At sa karerang ito,
10:48na itaguyod niya
10:49ang kanyang pamilya.
10:51Pero nang magsimulang
10:51lumabong isa niyang mata,
10:53napinitan daw siyang huminto.
10:55Nang mawalan siya
10:56ng pag-asa sa buhay,
10:58dito siya kumapit
10:58sa kanyang first love,
10:59ang pag-aalaga
11:00ng mga hayop.
11:01Nakikita ko yung
11:02ibang hayop ko.
11:04Kaya inisip ko,
11:04bakit hindi ko
11:05tingnan yung
11:06positive side?
11:08Yun yung pinaka
11:08dahilan kung bakit
11:10ako nakabangon.
11:12Sino mag-aakala
11:13na mula sa libangan
11:14na pagkakakitaan na rin niya ito?
11:17Matapos makakuha
11:18ng lisensya
11:18at certification,
11:20si Dan ay nagsimulang
11:21mag-breed
11:21ng exotic animals
11:22na kakatulong
11:23sa kanyang
11:24makapagpundar ng lupa.
11:25Para sa akin,
11:26di naman talaga
11:27importante
11:27yung turuan ng tricks
11:28ang mga exotic
11:30na hayop
11:30ng mga alaga natin.
11:32Ayun,
11:33kaya ako ginagawa
11:34ay ibang klase
11:35kasing nararamdaman
11:37kong saya.
11:38Bilang pasasalamat niya
11:39sa nahanap
11:40na bagong purpose
11:41sa buhay,
11:42si Dan kasama
11:42ang kanyang mga alaga,
11:44magpapakitang gilas
11:45na ako
11:45sa paggawa ng tricks
11:46sa isang munting circus.
11:52Balina,
11:53kaya ako.
11:54Good.
11:56One more.
11:58Good girl.
11:59Petch and dunk.
12:01Dunk, baby.
12:03Bang.
12:04Jump.
12:05Bang.
12:06Cha-cha, jump.
12:08Jump.
12:09Push the ball.
12:10Push the ball, baby.
12:11Yan.
12:12Jump.
12:13Jump.
12:13Baby.
12:14Jump.
12:16Good girl.
12:17Galing.
12:18Nagpasikat.
12:20Bravo, everyone.
12:21Very poor kasi
12:23yung understanding
12:25about sugar gliders
12:26as pets, no?
12:28But highly social sila
12:30at yung interaction nila,
12:31kailangan nila yan
12:32in order to survive.
12:35Positive reinforcement,
12:36meaning,
12:37binibigyan mo na siya
12:38ng appropriate reward
12:40o yung incentive
12:41every time na
12:43sumunod siya doon
12:44sa target.
12:45Nakailang kagat,
12:46kalmut at pasaman daw si Dan
12:48sa passion niyang
12:49pagtuturo ng tricks
12:50sa mga alagang eksotik.
12:52Dadayet ka na,
12:53laki mo na.
12:54Tiyak daw siya
12:55na ito pa rin
12:56ang kanyang calling.
12:58May responsibilidad tayong
13:00alagaan sila.
13:01Ang pag-aalaga ko
13:02ng mga eksotik na hayop
13:04ay isa rin yan
13:04sa bumubuo ng buhay ko.
13:08Dami mong alam,
13:09Kuya Kim.
13:15Kinabahan at natakot
13:16ang marami sa binyong ito.
13:17Ang lolo kasi
13:19nakamuha ng video
13:20na nga libang buhay
13:21matapos mahulog sa puno.
13:30Ano nga ba
13:31ang ginagawa ng lolo
13:32sa video?
13:34At kumusta na kaya siya ngayon?
13:39Ano kayang gawin
13:40ng lolo mo?
13:41Patayin ng lolo ko eh.
13:43Hindi, nung buhay pa siya
13:43siya, siyempre.
13:44Mag-aararo kami lagi.
13:45May mga special skills,
13:46yung mga kakaibang
13:47anong kayang gawin.
13:48Ang lolo ko,
13:49marunong kumanta
13:49ng nakabaligtad.
13:52Ang lolo mo,
13:52anong kayang gawin?
13:54Magka pinatulog.
13:56Magka pinatulog?
13:56Ang video ay kuha sa Davao Occidental.
14:03At ang matandang lalaki
14:04na nasa video
14:04ay si Lolo Orlando,
14:0665 years old,
14:08at lolo daw ni Janeka,
14:10ang uploader ng video.
14:12Sa video,
14:13makikita na patuloy sa pag-akyat
14:14sa taas ng puno
14:15sa may sapa si Lolo.
14:17Hala,
14:17naa si lalay!
14:18Pero ilang sandali pa.
14:21Ay bigla na lang
14:22nadulas daw ang kamay
14:23ni Lolo
14:23sa pagkakahawak
14:24kaya bigla itong
14:25nahulog sa puno.
14:26Pagbagsak,
14:27nawala ng malay
14:28si Lolo.
14:29Noon din ay sumaklolo
14:30agad ang mga kamag-anak niya.
14:32Natakot po kami
14:33sa pagbagsak
14:33ni Lolo sa puno.
14:35Wala na po siya
14:36ng malay agad.
14:37Kaya,
14:39yung iba kong pinsan,
14:40nagsiyahan na po sila.
14:42Natulala po talaga.
14:43Ayon kay Janneka,
14:46may konting salu-salo
14:47doon ang pamilya nila
14:48noong araw na yun
14:49dahil umuwi mula sa Italy
14:50ang isa nilang kamag-anak.
14:52Gusto niya magpa-video
14:54kasi naglalaro po sila
14:55ng mga pinsan
14:56at pamangkin ko.
14:57Tinawag ako ni Tita
14:58sabi niya,
14:59Janneka,
15:00videoan mo nga yung Lolo mo
15:01kasi gusto doon niya mag-shooting.
15:02Hindi naman namin
15:03niyasahan na
15:04ganun yung mayayari.
15:05Mahulong po si Lolo.
15:06Siya po yung tipong Lolo
15:08na masayahin,
15:09mabait.
15:10Alam mo sa kanyang mga apo.
15:15Ang pagkakalaglag sa puno
15:16pwede magdurot ng sakit
15:18sa ating katawan.
15:19Pwede magkaroon ng pasa,
15:20fractures o baling buto,
15:21pati na head injuries.
15:23Ang severity ng head injury
15:25ay nababase sa
15:26taas ng kanyang milaglagan
15:29o kaya yung impact
15:32na natamo
15:33nung area ng kanyang katawan.
15:37Isa sa mga malalapang injury
15:38na pwedeng matamo
15:39ay spinal cord injury.
15:41Kung likod naman ang tinamaan,
15:43pwedeng magtamo
15:44ng spinal cord injury
15:45na maaaring magdulot
15:47ng paralysis
15:47o pagkawala ng kontrol
15:49sa mga bahagi ng katawan.
15:51Pero ang tanong,
15:54kumusta na kaya
15:55si Lolo Orlando?
15:55Ang magandang balita
16:01ay hindi naman daw
16:01napuruhan si Lolo.
16:04Sa katunayan,
16:05pagkagising ay sumayaw sa'yo
16:06parawito.
16:09May ilang sugat lang daw
16:09siyang nakuha
16:10mula sa aksidente.
16:14No, rumang gabon.
16:15Kaluyan sa ginuod.
16:17May mga natamo po ba
16:18kayong sugat o pasa?
16:19Di kayo nagkubod, mayro.
16:22Kuminsan, gagawin natin
16:23ang lahat
16:24para mapasayang ating kapwa.
16:25Pero ano pa man ito?
16:28Safety first pa rin lagi.
16:31Parang moments together natin
16:32kasamang pamilya
16:33ay mapanulang
16:34ng saya
16:35at hindi
16:36ng pangamba.
16:38Ang dami mong alam,
16:39Kuya Kim.
16:40May mga kwento rin ba
16:41kayong viral worthy?
16:42Just follow our Facebook page.
16:43Dami mong alam,
16:44Kuya Kim.
16:45At ishine nyo doon
16:45ang inyong video.
16:46Anong malay nyo?
16:47Next week,
16:47kayo naman ang isasalat
16:48at pang-usapan.
16:50Hanggang sa muli,
16:50sama-sama nating alamin
16:51ng mga kwento at aral
16:52sa likod mga video
16:53nag-viral
16:54dito lang sa
16:55Dami mong alam,
16:56Kuya Kim.
16:57At dapat,
16:57kayo rin.
Comments