00:00It's like smoking over there.
00:03Bandang alauna ng tanghali noong Januari 12, 2020.
00:08Nagsimula ang Phreatic Eruption
00:09o yung singaw na tinutulak na mainit na tubig
00:12sa loob ng main crater ng Taal.
00:16Dahil sa sulud-sulud na pagyanig
00:17at pagtaas na makapal na usok,
00:20mabilis na itinaas ang alerto mula sa Level 2
00:22hanggang sa Alert Level 4.
00:25Ang Phreatic Eruption
00:27mabilis na umakyat sa Phreatic Magmatic Stage
00:30na may lakas na BEI-4.
00:33Ang taal ay nagsimulang maglabas
00:34ng napakataas na asp room
00:36na may kasamang volcanic lightning.
00:39Ang asp wall ay umabot sa buong Batangas,
00:41Cavite, Laguna, Rizal, Metro Manila
00:44at ilang bahagi ng Central Zone.
00:4639 katao ang naiulat na namatay.
00:49Kung gayo nito,
00:50higit 500,000 katao pa
00:51ang napilitang mag-evaculate
00:53mula sa 14-kilometer danger zone.
01:00Ang pagsabog na ito
01:01ay nagdulot ng malawakang
01:03cancellation of flights
01:03sa Ninoy Aquino International Airport
01:05maging ang pagsasara ng mga paaralan
01:07sa buong Metro Manila at Calabarsoon.
01:11Pero hindi ito
01:12ang unang mapaminsalang pagputok
01:14ng Taal Volcano.
01:16Ayon sa FIVOX,
01:18sa pagitan ng taong 1572
01:19at taong 1977,
01:2233 times nang pumutok
01:23ang Taal Volcano.
01:24Pero mga pagputok nito
01:26noong 1754,
01:281911,
01:29at 1965
01:30ang naging pinakakilalang pagsabog nito.
01:33Ang pagsabog ng vulkan Taal
01:35noong 1754
01:36ay tinuturing na pinakamatindi
01:38at pinakamatagal na pagputok
01:40sa naitalang kasaysayan ng vulkan.
01:42At umabot ito
01:43ng halos 7 buwan
01:44mula May 15
01:45at ng December 5,
01:471754.
01:50Ayon sa mga historical records,
01:52sa sobrang lakas na pagsabog,
01:54nalubog sa abo at putik
01:55ang bayan ng Lipa,
01:56Tanawan,
01:57Taal at Sala
01:58na nasa paligid ng vulkan.
02:02Kalauna ng mga bayan ng Lipa,
02:03Tanawan at Taal
02:04ay nirelocate sa mas mataas na lugar
02:06malayo sa lawa.
02:08Habang ang sala
02:09ay hindi namuling pinayo
02:10at permanenteng sinama
02:11bilang bahagi ng Tanawan.
02:14Ang pagsabog naman
02:15ng vulkan Taal
02:16noong 1911
02:17ang tinuturing na isa
02:18sa pinakamabilis
02:19at pinakadedling trahedya
02:21sa kasaysayan ng Pilipinas.
02:24Nang pumutok ang vulkan Taal,
02:26nagpakawala ito
02:27ng base surges
02:28o yung mabilis
02:29pahalang na pagragasa
02:30ng mainit na uso,
02:31abo,
02:32steam
02:32at mga pirapirasong
02:33bato at putik
02:34na lumalabas mula
02:36sa bungangan
02:36ng isang vulkan
02:37na may bilis
02:38na tulad sa bagyo.
02:39Mabilis na kumalat
02:41ang mainit na gas
02:41at volcanic material
02:42sa paligid ng vulkan,
02:44maraming bahay
02:45at pamayaran
02:46sa vulkino island
02:47ang nawasak.
02:48Tinatayang umabot
02:49ang 1,300 katao
02:51ang nasawi
02:51sa trahedya.
02:52Pero ang base surge
02:54na identify pa lamang
02:55ng mga scientist
02:56sa pagputok din
02:57ang Taal
02:58noong 1965 lang.
03:00Ang 1965 eruption
03:01ng Taal
03:02ay isang uri
03:03ng freato magmatic eruption
03:04o pagtatagpo
03:05ng napakainit na magma
03:07at tubig ng lawa.
03:09Dahil sa tindi ng pressure,
03:11naitalam pagkabuo
03:12ng isang bagong bunganga
03:13na may habang 1.5 kilometers
03:15sa timog kandurang bahagi
03:16ng Volcano Island
03:17na tinawag
03:18na Mount Tamaro.
03:21Dalawang daak residente
03:21ng lugar
03:22ang namatay
03:22dahil sa pagsabog na ito.
03:25Pero hindi lang sa Taal
03:26naranasan
03:27ang mapanirang
03:28puwersa ng kalikasan.
03:30Sa Mindarao,
03:31may dalawa pang vulkan
03:32na nag-iwan
03:32ang malalim na bakas
03:33sa kasaysayan.
03:34Sa ista ng Kamigin,
03:37ang second smallest province
03:38sa Pilipinas,
03:39naganap na ba
03:39ng pagsabog ng vulkan
03:40na ating babalikan?
03:41Dito merong pitong vulkan
03:43na makikita
03:44at isa nito
03:45minsan ang sumabog
03:46at kumitil
03:46ng maraming buhay.
03:47Ito ang pagputok
03:48ng Mount Hibok-hibok
03:50noong 1951.
03:5275 years na ang nakalipas
03:54na maganap
03:55ang pinakapatinding pagsabog
03:56ng Mount Hibok-hibok
03:57sa Kamigin Island.
03:59Mula sa taong 1948,
04:01ang Hibok-hibok
04:02ay pabalik-balik na
04:03sa pagbuga ng usok
04:04at paglikha
04:04ng maliliit na pagyanig.
04:07Pero noong umaga
04:08ng December 4, 1951,
04:10habang marami pang residente
04:11ang natutulog,
04:12ang Mount Hibok-hibok
04:13biglang sumabog.
04:16Nagpakawala ito
04:17ng naglalaki
04:18ang nagbabagang bato,
04:19kumukulong lava
04:20at ang nakamamatay
04:21na pyroclastic flow.
04:24Sa loob lamang
04:25ng ilang minuto,
04:26hinupok nito
04:26ang lahat ng madaanan
04:27sa loob ng 5-kilometrong radius.
04:30Partikular sa bayan
04:32ng Mambahaw
04:32na siyang kabisera ng isla.
04:35Pumigit-kumulang
04:36na 500
04:37na gan-3,000 tao
04:38ang nasawi sa trahedya.
04:41Noong Junyo,
04:4120, 1952,
04:43sa visa ng
04:44Republic Act No. 766,
04:46opisyal na tinatag
04:47ang COMVOL
04:48o Commission on Volcanology
04:50na mas kilala natin ngayon
04:51sa tawag
04:52na FIVOX.
04:53Taong 1641,
04:55nang maulat
04:55na nagdidilimdi-umano
04:56ang kalangitan
04:57ng ilang bahagi
04:58ng Mindanao.
04:59Ang dahilan,
05:00ang pagputok
05:01ng Vulcan Parker
05:01o Melibingoy
05:02na naganap sa
05:03South Cotabato
05:04noong 1641.
05:06Ayon sa pag-aaral
05:07na na-publish
05:08sa Journal
05:09of the Geological Society
05:10of the Philippines
05:11noong 1997,
05:12ang January 4,
05:141641,
05:15eruption
05:15ng Mount Melibingoy
05:16ay kasimpagsik
05:17ng pagsabog
05:18ng Mount Tinatubo.
05:20Ayon sa ilang record,
05:22sobrang kapal
05:22ng abo
05:23na binugan nito
05:23kaya naulat
05:24na nagdilim
05:25ang kalangitan
05:25sa ilang bahagi
05:26ng Mindanao.
05:27Ang pagsabog
05:29ng Vulcan Parker
05:29ang nagbigay daan
05:31sa pagbuo
05:31ng malaking bungangan
05:32ng vulkan
05:32na kalaunan
05:34ay napuno ng tubig
05:35at naging isang lawa
05:36na ngayon
05:36ay tinatawag
05:37na Lake Poron.
05:38Hindi lang sa Pilipinas
05:40naramdaman
05:40ang epekto
05:40ng pagputok
05:41ng Mount Melibingoy.
05:43Ang abo
05:43at volcanic aerosol
05:44nito
05:45ay nagdulot
05:45ng pagbabago
05:46sa klima
05:47na iniuog
05:48na isang matinding
05:48tagtuyot,
05:49tagutom
05:50at pagbagsak
05:51ng Ming Dynasty
05:51sa China
05:52noong 1644.
05:55Sa likod
05:56ng kahanga-hangang
05:56anyo nito,
05:57meron palang tasaysayan
05:58ng mapanirang
05:59pagputok
06:00ang susunod
06:01nating vulkan.
06:02Hindi lang sa ganda
06:02at hugis nito
06:03kinilang vulkan Mayon.
06:04Noong 1897,
06:06nagkaroon ito
06:06ng malakas na pagputok.
06:07Maraming mga pamayan
06:09ang napektuhan.
06:10Ang pagputok
06:11ng Mayon Volcano
06:12noong Hunyo
06:13hanggang Hulyo
06:131897.
06:43Outro
07:04Transcription by CastingWords