- 21 saat önce
Ülke TV, Ramazan ayına özel hazırladığı “Endülüs’te Ramazan” programı ile izleyicilerini İslam medeniyetinin önemli merkezlerinden Endülüs’e taşıyor.
Ülke TV, Ramazan ayına özel hazırladığı “Endülüs’te Ramazan” programı ile izleyicilerini İslam medeniyetinin önemli merkezlerinden Endülüs’e taşıyor. Program, Ramazan ayı boyunca otuz gün süresince Endülüs’ten canlı yayınla ekranlara gelecek.
Granada, Kurtuba ve Medînetü’z-Zehrâ gibi İslam tarihinin simge şehirlerinden gerçekleştirilecek yayınlarda, Ramazan’ın manevi atmosferi tarihi mekânların eşliğinde ele alınacak. Elhamra Sarayı başta olmak üzere Endülüs medeniyetinin izlerini taşıyan önemli noktalarda yapılacak programda, iftar buluşmaları, kültürel değerlendirmeler ve medeniyet perspektifi üzerine sohbetler yer alacak.
Erkan Aydın’ın sunumuyla ekrana gelecek olan “Endülüs’te Ramazan”, yalnızca bir iftar programı olmanın ötesinde; İslam medeniyetinin ilim, ahlak ve adalet eksenindeki birikimini gündeme taşıyacak. Programda, geçmişten günümüze medeniyet tasavvuru, toplumsal değerler ve kültürel miras konuları da ele alınacak.
Ramazan ayı boyunca her gün canlı yayınlanacak olan “Endülüs’te Ramazan”, Ülke TV ekranlarında izleyiciyle buluşacak.
Ülke TV, Ramazan ayına özel hazırladığı “Endülüs’te Ramazan” programı ile izleyicilerini İslam medeniyetinin önemli merkezlerinden Endülüs’e taşıyor. Program, Ramazan ayı boyunca otuz gün süresince Endülüs’ten canlı yayınla ekranlara gelecek.
Granada, Kurtuba ve Medînetü’z-Zehrâ gibi İslam tarihinin simge şehirlerinden gerçekleştirilecek yayınlarda, Ramazan’ın manevi atmosferi tarihi mekânların eşliğinde ele alınacak. Elhamra Sarayı başta olmak üzere Endülüs medeniyetinin izlerini taşıyan önemli noktalarda yapılacak programda, iftar buluşmaları, kültürel değerlendirmeler ve medeniyet perspektifi üzerine sohbetler yer alacak.
Erkan Aydın’ın sunumuyla ekrana gelecek olan “Endülüs’te Ramazan”, yalnızca bir iftar programı olmanın ötesinde; İslam medeniyetinin ilim, ahlak ve adalet eksenindeki birikimini gündeme taşıyacak. Programda, geçmişten günümüze medeniyet tasavvuru, toplumsal değerler ve kültürel miras konuları da ele alınacak.
Ramazan ayı boyunca her gün canlı yayınlanacak olan “Endülüs’te Ramazan”, Ülke TV ekranlarında izleyiciyle buluşacak.
Kategori
📺
TV ve DiziDöküm
00:05:24Allah'ın
00:06:31M.K.
00:07:00M.K.
00:07:16M.K.
00:08:15M.K.
00:10:13M.K.
00:11:10Kur'an-ı Kerim vasıtasıyla ortaya koymuş ve peygamberi vasıtasıyla bizzat bil fiil uygulayarak insanlığa göstermiştir.
00:11:20Ve peygamberin varisleri olan dört halife ve daha sonraki Müslüman hükümdarlar 622'den 1922 tarihine kadar 13 asırlık uzun yıllar içerisinde
00:11:34bu İslam dini dediğimiz yasalar, değerler bütününü o zamanki dünyanın neredeyse 3'te 2'sini kaplayacak büyüklükte bir alanda uygulamışlardır.
00:11:46İşte Endülüs'e de bunun bir modeli ihraç edilerek uygulanmıştır 1. Abdurrahman tarafından.
00:11:56Şimdi buna bakalım bunun temelinde ne var? Bunun temelinde işte rahmet prensibi var.
00:12:03Yani rahmet prensibi ontolojik bir ilke.
00:12:07Yani İslam devletini toplumunu kurarken yönetirken başta insan olmak üzere tüm canlılara değer veren bir yaklaşım.
00:12:16Onları, onların yani değer vermek ne demek? Altını dolduralım.
00:12:21Yani onların şu dünya hayatının insan odaklı devam etmesi için işlevleri nelerdir?
00:12:29Yeryüzündeki her bir canlının yani insan toplulukları, hayvan toplulukları, tabiattaki bitki çeşitliliği.
00:12:36Bunların insan hayatının sağlıklı sürdürülmesinde fonksiyonları ve yeri, rolü nedir? Bunları incelemek.
00:12:50İslam devletinin kuruluşunda bütün bunların dikkate alındığını görüyorsunuz.
00:12:54Bunu fıkıh külliyatında gözlemleyebilirsiniz.
00:12:56Şimdi gelelim peygamberimizin şahsında hem peygamberin ama onun şahsında İslam'ın alemlere rahmet olması ilkesi ne demek?
00:13:05Bakın peygamberimizden önce hiçbir peygambere böyle bir ifade kullanıldığını ben duymadım Allah tarafından.
00:13:12Önceki mukartes kitaplarda böyle bir şey yok bildiğim kadarıyla.
00:13:16Yani alemlere diye gönderilen bir peygamber yok.
00:13:21Belli bir bölgeye, belli bir topluluğa gönderilmiştir tamamı.
00:13:24Oysa yalnızca son peygamber olması peygamberimizin de zaten bu sebepledir.
00:13:32Tüm alemler.
00:13:33Buradaki alem kavramına inmemiz gerekiyor, odaklanmamız gerekiyor.
00:13:37Alem en geniş manasıyla yerler ve gökleri kastediyor.
00:13:42Ama yeryüzüne inersek, bizi dünya ilgilendiriyor daha çok doğal olarak.
00:13:48Yeryüzünde alem tüm dünyadır, tüm yerküredir.
00:13:53Burada da insanlığı tek bir aile gibi görür, değerlendirir.
00:13:58Çünkü insanoğlu Hazreti Adem'den bu yana sürekli birbiriyle etkileşim ve iletişim halinde var olmuştur, varlığını sürdürebilmiştir.
00:14:09Her çeşit ilişkiyi kastediyorum.
00:14:10İster yapıcı barışçıl ilişkiler, ister yıkıcı savaş ilişkileri.
00:14:16Hepsi aslında insanı var eden ilişki türleridir, biçimleridir.
00:14:20Şimdi böyle olunca alemler, yani yeryüzünden ne varsa hepsini kapsayan bir kavram.
00:14:27Peki bunlara nasıl rahmet oluyor İslam ve onu uygulayıcısı olan Hazreti Peygamber?
00:14:35Hocam çok güzel bir soru.
00:14:37Bu soruyla kısa bir araya gideceğiz.
00:14:39Döndükten sonra bu kuvvetli sorunun altını doldurmaya gayret edeceğiz.
00:14:45Nasıl oluyor da İslam, Resulullah Aleyhisselam ve onun takipçisi olma iddiasında olanlar alemlere nasıl rahmet oluyorlar?
00:14:56Bu ayet nasıl tecelli ediyor?
00:14:57Kısa bir ara vereceğiz.
00:14:59Ardından bu sorunun altını Prof. Dr. Lütfi Şeyban Hocam dolduracak inşallah.
00:24:22Yeryüzünde neresinde olursa olsun ister 1200 yılında Amerika kıtasında olsun ister Afrika'da ister Hindistan'da ister Avustralya kıtasında aborjin denilen yerler
00:24:36olsun.
00:24:37Hepsi ayrı ayrı birer alemdir.
00:24:40Hepsinin yeryüzünde yaratıldığına göre bir işlevi bir yeri bir rolü bir değeri vardır İslam'a göre.
00:24:48Bu alemlerin tamamının korunması gerekir.
00:24:51Niçin? İnsanoğlunun dünyada sağlıklı bir düzen kurarak varlığını sürdürebilmesi için.
00:24:59Peki o zaman burada bunların korunması için gerekli düzen ya da nizam nedir?
00:25:07İşte İslam burada devreye giriyor.
00:25:09Hz. Muhammed Efendimiz 622'den itibaren Medine'de kurduğu devlet yapısıyla işte bu rahmet ilkesini, alemlere rahmet ilkesini devreye soktuğu en geniş
00:25:22anlamıyla.
00:25:23Yani önce Medine'den ve çevresinden başlayarak Arabi Aramadası'nda ve oradan başlayarak tüm insanlığa hitap edecek.
00:25:32Yani tüm insanlığı içine alacak bir sosyopolitik nizam tesis ederek Medine'de bunun çekirdeğini atarak işe başladı.
00:25:41Ve kendisinin vefatından sonra 632'den 732'ye bir asır içerisinde o çağdaki dünyanın büyük ekserisine yayılan bir sosyopolitik İslami devletten,
00:25:54düzenden bahsediyoruz.
00:25:55Yani alemler rahmet ilkesi burada nasıl devreye giriyor?
00:26:00İşte İslam'ın yasalarının ve ahlaki değerlerinin uygulanmasıyla İslam devletinin hakim olduğu coğrafyada o devleti yöneten asiller ya da elit
00:26:12ya da havas kesim yani ümera ve ulema sınıfına düşen
00:26:19İslam'ın bütün bu alemleri koruyucu nitelikteki yasalarını uygulamasıdır.
00:26:26İşte buradaki bu uygulayıcılara da Kur'an-ı Kerim'de halife kavramıyla yer veriliyor.
00:26:31Allah'ın yeryüzünde Allah'ın yasalarını uygulayan halife sıfatı veriliyor.
00:26:37Peki bunlar neyi uyguluyor? Bunların görevi, misyonu ne?
00:26:40Emanet kavramıyla ifade ediliyor bu da Kur'an-ı Kerim'de.
00:26:44Emaneti yükleniyorlar.
00:26:45Yani işte emanet burada yeryüzündeki bütün alemlerin varlığını tanımak, onların kendi habitatında yaşaması için gerekli her türlü önlemi almak, nizamı
00:27:00tesis etmek, hukuki güvenceye almak halife yani Allah adına bu sistemi Kur'an yöneten insanoğlunun yani Müslümanın görevi olarak çiziliyor.
00:27:09Endülüs'te nasıl tecelli etti hocam?
00:27:11İşte doğuda, maşrik dediğimiz İslam dünyasının merkezinde kurulan bu devlet düzeni, bu sosyopolitik alemleri garanti altına alan, onların yaşamasını,
00:27:22ilelebet belki varlığını garanti altına alan bu düzen, 1. Abdurrahman'ın eliyle Endülüs'te de uygulanmıştır.
00:27:29Endülüs'te kurulan devlet düzeni, buradaki insan çeşitliliğinin artı tabiat çeşitliliğinin varlığını, hayatiyetini sürdürmesini garanti altına alan bir nizamdır, bir düzendir.
00:27:45Bunu böyle okumak lazım.
00:27:47Peki 1. Abdurrahman bu düzeni burada nasıl inşa etti?
00:27:50Kısaca buraya girelim.
00:27:51Evet ve nasıl bir tebaa vardı?
00:27:53111'de İspanya fethedildi, İslam toprağına dönüştü.
00:27:57Fakat burada bir devlet, eyalet olarak veya vilayet olarak idare edildiği için 756 tarihine kadar bir nizam, bir düzen kuramadılar.
00:28:08Fakat 756'da doğudan canını kurtarmak için kaçan şehzade ya da emir, 1. Abdurrahman buraya geldiğinde, hani neye benzettik onun buraya
00:28:19gelişini?
00:28:20Bugün bir Türkiye'den üst düzey bir bürokrat, bir bakan, diyelim ki Kenya'ya gitse, yani Allah göstermesin ama kaçmak zorunda
00:28:31kalsa hani canını kurtarmak için.
00:28:32Orada da Türklerden bir varlık, hani devleti yok ama bir altyapı olsa, orada bizim bu bakan da bir orayı devlete
00:28:41dönüştürse.
00:28:42Mesela Kenya'yı veya Uganda'yı.
00:28:45Abdurrahman'ın buraya gelişi tam da buna benzer bir anlaşılsın diye hani teşbihli hata yoktur.
00:28:52Peki ne yaptı?
00:28:53Kısaca burada İslami bir devlet nizamı tesis etti.
00:28:58Yüzyıl sonrasına baktığımızda burada bir müesses nizam görüyoruz.
00:29:021. Abdurrahman'ın hatta vefatında, 30 yıl kadar iktidarda kaldı o.
00:29:07Nedir? Bakın bunun dört ayağı var.
00:29:10Burada şu devreye giriyor, siyaset biliminde.
00:29:13Yani sıfıra yakın bir devlet düzeninin dağınık, bozulmuş bir devlet düzeni toplumsal ortamda.
00:29:21Bunu nasıl ayağa kaldırırsınız?
00:29:23Nasıl yeni bir devlet düzenine dönüştürürsünüz?
00:29:26Ya nasıl yeni bir dünya çapında devlete dönüştürürsünüz?
00:29:29Bu sorunun cevabını 1. Abdurrahman şöyle verdi.
00:29:34Bir, sağlam bir ordu.
00:29:37Kendisinden önce kabilelerden toplanan gönüllü bir nevi ordu vardı.
00:29:44Paralı orduya geçerek, paralı askerliği getirerek ücretli muhafız alayını kurdu kendi.
00:29:50Bu şekilde aslında Endülüs'ün bir devletle dönüşmesine mani olacak olan kabilelerin,
00:29:56yani Arap kabileleri var.
00:29:58Onlar da Şamlılar ve Kayslılar, Yemen'le ayrılıyor.
00:30:02Yemenliler, Şamlılar, artı Berberiler var.
00:30:05Onlar da kendi içinde kabileler ayrılıyor.
00:30:07Yani bunların mesela kabilecilik, asebiyet dediğimiz,
00:30:10yani kan bağıyla hareket ediyor.
00:30:12Din, yani toplum sözleşmesi bağıyla hareket etmiyor bunlar.
00:30:16İşte bunların bu direncini, bu yapısını ortadan kaldırmak için,
00:30:20burada birliği, devleti tesis etmek için,
00:30:23aynen atası Peygamberimiz Hazreti Muhammed'in aleyhisselamın yaptığını yaptı.
00:30:29Yani burada kabile, yani kan bağı üzerine bir toplumsal birlik kurulamayacağı çok kesin, çok net.
00:30:37Bunun yerine din kardeşliği dediğimiz,
00:30:39yani toplumsal sözleşmeye dayalı,
00:30:41şehir merkezli bir kabileleri birleştiren bir toplum yapısı.
00:30:46Burada inşa etti.
00:30:47Burada Hristiyan bir halk vardı, Ariuslar, Vizigotlar.
00:30:51Evet.
00:30:52Onların entegrasyonu nasıl sağlandı?
00:30:55Evet, ama önce buraya kendisinden 40 küsur yıl önce çıkan Müslüman kabileleri birleştirmesi gerekiyordu.
00:31:02Çünkü onlar kendi içinde çatışıyorlardı ondan önce, düzelte altından önce.
00:31:05Onları din kardeşliği çerçevesinde birleştirdi.
00:31:08Evet, din kardeşliği ama yani bu söylemde maalesef bu etkin, dinamik gruplara dini değerler işlemiyor.
00:31:17Ne zaman illa başlarında bunu kaba güçle.
00:31:22Onları birleştirecek bir lider çıkmadığı sürece bunun uygulanması mümkün değil.
00:31:28Biliyorsunuz Peygamber Efendimiz Medine'de de uyguladı ama kendisi aynı zamanda sosyopolitik, askeri bir liderdir.
00:31:33Yani bir siyasi askeri gücü vardır yani.
00:31:37Böyle davet etti, dua etti, insanları birleştirdi.
00:31:42Sadece böyle bir şey yok yani.
00:31:45Rasyonel bir şey yapmak lazım.
00:31:47Mesela hocam affedersiniz, Uhus Savaşı sonrasında o ağır bir, tam yenilgi demeyeyim ama ağır bir imtihandan sonra Medine'ye dönüp
00:31:58o toplumu yeniden ayağa kaldırmak zor zamanlar liderliğinin belki de dünyada en önemli örnekliğinden bir tanesi.
00:32:06Biz tabii sünnet deyince biraz daha şekli şeylere daha fazla önem veriyoruz.
00:32:11Liderliği önemli.
00:32:12Yani Peygamberimizin toplum kurucu vasıflarına odaklanmamız gerekir.
00:32:17Şimdi yoksa hani kişisel dini ya da inancı kişisel yaşama pratiklerini ya da tavsiyelerini tabii ki önemsiyoruz.
00:32:28Ama millet olarak, toplum olarak var olmak istiyorsak mutlaka İslam'ın ve onun temsilcisi olan, mümessil olan Peygamber Efendimiz'in
00:32:37toplum kurucu, devlet kurucu vasıflarına odaklanmamız gerekiyor.
00:32:41Çok geç kaldık. Bunda tabii ki batılı bir nizamın, devlet düzeninin, toplum kültürünün Türkiye'de egemen olması bütün dünyada olduğu gibi.
00:32:51Bu çok büyük faktör etken.
00:32:52Peki hocam, 1. Abdurrahman farklılıkları inanç bağıyla bir araya getirdi.
00:32:58Peki burada yaşayanları nasıl entegre etti bu toplumu?
00:33:02Arap kabileleri burada tabii ki baskın durumdaydı Abdurrahman'dan önce. Onların askeriyede, orduda etkili olmalarını önledi.
00:33:12Muhafız birliklerini ücretli askerlerden oluşturarak. Bu bir.
00:33:17İkincisi, aynen Medine'de, Peygamber Efendimiz'in yaptığı Medine Sözleşmesi ya da vesikası misali, zimmi hukukunun daha önce tabii ki uygulanıyordu
00:33:28zaten fetihten itibaren.
00:33:30713 Tudmir Anlaşması'yla ve diğer buradaki yerel kabilelerle, topluluklarla yapılan zimmet akitleri geçerliydi tabii ki.
00:33:43Ama bunları yeniledi. Yani buradaki yerli Hristiyan kabilelerle, önde gelen topluluklarla anlaşmaları tazeleyerek, yenileyerek zimmi hukukunu,
00:33:56yani gayrimüslimlere, Hristiyan ve Yahudilere can güvenliği, mal güvenliği, kendi nesillerini sürdürme hakkını, güvenliğini,
00:34:04ondan sonra kendi aklını, kültürünü sürdürme ve inancını sürdürme, kendi iş hukukunu uygulama haklarını yenileyerek sürdürdü.
00:34:15Bunun dışında ne yaptı? Tabii ki hükümet oluşturdu. Yani devlet teşkilatı oluşturdu burada.
00:34:20Hani divanlar, haciplik, vezirlik bunların bir mekanı lazım. Bunlar biliyorsunuz Ulu Cami.
00:34:29Yani bugünkü Ulu Cami nedir? Sarayla birlikte. Bugünkü Beştepe Külliyesi tabii kompleks bir devlet teşkilatının kompleks yapısıdır, teşkilatıdır.
00:34:40Bunun daha yalın versiyonu, böyle anlamak lazım. Yani devlet kuruyorsunuz İspanya'da, devlet kurarken hükümet ve bunun organları lazım, teşkilatı lazım.
00:34:53İşte divanlar, ordu kayıt defterleri, işte maliye, vergi düzenini bir düzene sokuyor.
00:35:00Ondan sonra kabileler arası, yani güçlü dinamik topluluklar arasında bir denge siyaseti oluşturuyor.
00:35:07Daha önemlisi, ulema'yı yanına alarak bu devlet teşkilatı nasıl kurulur, nasıl yönetilir?
00:35:14Bu zimmet aktiyle bu halkların, gayrimüslimlerin özellikle ve Müslümanların hakları, hukukları nasıl korunur?
00:35:23İktisadi yapı, ekonomi yapı nasıl kurulur, nasıl yönetilir?
00:35:27Bütün bunları alimlerini, bilginlerini doğudan tabii transfer etti.
00:35:34Doğu'ya, yani İspanya'dan, Cebil Tarık'tan öbür yana geçtiğinizde, özellikle Kayravan'dan başlayarak,
00:35:43yani bugünkü Tunus'ta bulunan, oradan Mısır'a doğru ve dünyanın dev imparatorluğu olan İslam devleti,
00:35:52şimdi artık 756'dan, 750'den itibaren, Abbasilerin hakimiyetinde tabii ki.
00:35:58Birinci Abdurrahman buradan kendi adamlarını oraya salıyor, İslam dünyasının üzerine gönderiyor.
00:36:06Hangi amaçla?
00:36:07Ne amaçla? Oradan, bunlar hepsi ilim avcısı, teknik avcısı.
00:36:12Yani orada nerede işe yarar kitap var.
00:36:15Yani Endülüs'te bir şey yok daha.
00:36:17Yani burada bir devlet yapısı yok, toplum yok.
00:36:20Oradan burada bir devlet yapısı, bir toplum inşa etmek için, bir Endülüs milleti inşa etmek için gereken bütün ilimleri,
00:36:28başta İslami ilimleri, ikinci olarak tarım tekniklerine dair,
00:36:33mesela Filaha, Kitab-ül Filaha dediğimiz, tarım tekniklerini içeren kitapları,
00:36:37ondan sonra işte kimya, astronomi, matematik, cebir vesaire,
00:36:42yani bütün müsbet bilimlere dair bütün külliyatı buraya taşmaya başlıyor.
00:36:47Onun başlattığı bu gelenek...
00:36:50Bir şey diyeceğim, çok önemli bir tesvit yapıyorsunuz izleyicilerimizin dikkatini arz edelim de kaçırmasın diye.
00:36:55Şimdi bu bakış açısı Endülüs'e dair çok önemsiyorum bunu ben.
00:37:00Yani burada başlayan ve neşu nema bulan İslam dünyasından bağımsız bir medeniyetten söz etmiyoruz.
00:37:08Kesinlikle.
00:37:08Resulullah Aleyhisselam'la başlayan, Hazreti Ömer'le kurumsallaşan Emeviler de daha kurumsal bir hale gelmiş, şehirleşmiş.
00:37:16İslam devlet geleneğinin o birikimini birinci Abdurrahman Endülüs'e taşıyor, taşımakla da kalmıyor.
00:37:25Doğuda var olan birikimi, bilimi, sanatı, kültürü yapıyı buraya taşımaya çalışıyor.
00:37:30Evet, yani bugünden de basit yine bir benzetme yapabiliriz.
00:37:34Bugünün Afrika ülkelerinde çok basit, yalın hayat yaşayan bir ülke, ileri geri kavramlarını kullanmak istemiyorum batılı olduğu için.
00:37:43İşte Uganda, Kenya vs. bu ülkelere bugünün bir İngiliz prensini gönderseler veya Türkiye'den bir hakikaten...
00:37:54Türkiye'yi örnek olarak vermeyelim de hocam, başka bir yerden gönderelim.
00:37:57Yüksek iş adamı, bürokrat, devlet tecrübesine sahip, iş kurma tecrübesine sahip göndersek mesela orada Türkiye'den taşıyacak veya Avrupa'dan taşıyacak.
00:38:10Yani nerede bir medeni, devlet toplumu, devlet teşkilatı ve yapısına sahip ülke varsa oradan taşıyacak.
00:38:21Hem ilim adamlarını, bilim adamlarını artı teknolojiyi ve alet edevatını, kitaplarını.
00:38:28Abdurrahman'ın önünde Kuzey Afrika var ama Kuzey Afrika daha İslam'a geçeli 50 yıl anca olmuş olmamış.
00:38:34Dolayısıyla orada bir medeni yapı yok zaten Kuzey Afrika'da, Kayravan'da var.
00:38:40Kayravan'dan başlıyor, Mısır'a doğru, Doğu'ya doğru gidiyor.
00:38:44Dolayısıyla Kayravan'dan başlayarak Doğu dünyasından her türlü İspanya'da, Endülüs'te devlet, toplum, tarımı iyileştirecek,
00:38:55hukuk alanını, adliye teşkilatını kuracak, yönetecek bütün kitaplar, alimler, bilginler bunları transfer ediyor.
00:39:03Zaten kendisi Emevi şehzadesi olduğu için, Doğu'da da Abbasiler egemen olup, Emevi taraftarlarının baskı altına aldıkları için,
00:39:14Doğu'da yani İslam devletinin merkezinde, Abbasilere karşı ama Emevi taraftarı olan pek çok ulema,
00:39:22yani onlarca alim Endülüs'e göç ediyor kendi isteğiyle zaten.
00:39:27Öncelikle zaten bu alimlerden bir çekirdek kadro oluşturuyor.
00:39:33Bunlar içinde kim var?
00:39:34Matematikçiler var, astronomlar var, tarım bilgisi, ziraat alimleri var, ondan sonra o en önemlisi hukukçular var,
00:39:46Arapça alimleri var, İslami ilimlerin her dalında uzmanlar var, alimler var.
00:39:52Bu alimleri transfer ederek, bunlara yüklü miktarda ücret ödeyerek, ki yeri gelmez diye ekleyeyim, sıra gelmez belki,
00:40:03kendisinden sonraki oğulları, halefleri yerine geçen Endülüs Emevileri devletinde,
00:40:11özellikle 3. Abdurrahman ve oğlu 2. Hakem dönemlerinde mesela, doğudan gelen alimler devlet töreniyle karşılanmıştır.
00:40:19Başşehir Kurtuba'nın kapılarında, daha şehre girmeden önce, devlet başkanı tarafından, halife tarafından karşılanır
00:40:27ve bunlara yazdığı her eser için, kitabın ağırlığı kadar altın verilir, ödül olarak.
00:40:36Peki hocam.
00:40:36Teşvik, akademik teşvik.
00:40:38Bu ekonomik güce nasıl sahip oldular?
00:40:42Abbasilerin buradaki 1. Abdurrahman üzerinden kurulan yeni devlete bakış açıları nasıldı?
00:40:48Şimdi bu güce nasıl sahip oldular?
00:40:501. Abdurrahman Doğu'dan getirdiği bilginlerle birlikte, burada oluşturduğu üst düzey yönetici,
00:40:58yani onları yönetim kademelerine yerleştirdi, üst tabakalara, üst kademelere yerleştirerek,
00:41:05mesela şehirleşmeyi her bir şehre vali tayin ederek, bunların da çoğu hukukçulardır.
00:41:12Yani fakih, o günkü adıyla, İslam hukukçularını.
00:41:17Bunları aynı zamanda valilikte yapar yerine göre.
00:41:21Zamanla hani hem kadı, yani fakih, hem de vali aynı anda da görev yapmıştır şehirlerde.
00:41:28Ama küçük şehirlerde mesela sadece kadı, bugünkü manada hem kaymakamdır,
00:41:33hem oradaki savcıdır, oranın hakimidir, hem belediye başkanıdır.
00:41:40Bütün yetkiler onda toplanmıştır.
00:41:42Çünkü küçük bir yapıdır.
00:41:44Burada bakın, klasik yani geleneksel devletlerde, modern öncesi,
00:41:49bütün devletler tarım topluluğudur.
00:41:51Bunu unutmamak lazım.
00:41:52Bütün devletlerin ama özellikle büyük devletlerin gelir kaynakları temelde üç sınıftır.
00:42:01Bir tanesi tarım gelirleridir.
00:42:03Ki bu neredeyse yüzde altmış, yetmiş oranında bir kalem oluşturur.
00:42:07Büyük bir kalem.
00:42:08İkincisi ganimet gelirleridir.
00:42:11Yani yeryüzünde, eski çağlardan bugüne, büyük devletler ister ıslah gayesi, ister ifsat gayesiyle olsun, sömürü gayesiyle olsun,
00:42:24mutlaka yayılır ve kendine bir hinderlant oluşturur.
00:42:33O alanda ticareti organize eder.
00:42:36Bunun gelirini kendine aktarır.
00:42:39İslam Devleti de bunu yaptı.
00:42:41Hem tarımı organize etti, tarımsal gelirlerini artırdı.
00:42:45İkinci olarak ticareti organize etti.
00:42:47Endülüs'te mesela 1. Abdurrahman, Batı Akdeniz coğrafyasına yayılan bir ticaret ağı kurdu mesela.
00:42:55Ve kendisinden sonraki halefleri bunu iyice geliştirdiler.
00:42:5910. asra geldiğimizde torunları 1. Abdurrahman'ın Endülüs Emevileri dediğimiz, Endülüs Devleti'ni
00:43:09dünyanın 3. imparatorluğu hale dönüştürdüler.
00:43:13Yani bu muazzam bir gayret, muazzam bir süreçtir.
00:43:16Dünyanın 3. devleti oldu, Endülüs Emeviler.
00:43:19Evet, ama burada etkenleri saymak lazım, göz önüne almak lazım.
00:43:23Endülüs'ü var eden en büyük unsurlardan biridir bu.
00:43:26Yani burada 1. Abdurrahman'ın şahsında bakarsak, canını zor kurtarmış, kaçmış, buraya sığınmış.
00:43:34Ardından Abbasiler, dünyanın en büyük imparatorluğu o dönemde.
00:43:39Ordu gönderemiyor, çok uzak.
00:43:40Çünkü 4-5 bin kilometre mesafe var arada.
00:43:43Yani donanmaları da yok güçlü denizden gönderse.
00:43:48Osmanlı bile 16. asırda buraya donanma gönderemedi.
00:43:51Küçük filo gönderebildi Ayrıttın Paşa liderliğinde.
00:43:54Burada Endülüs Emevileri tehdit eden etrafında bir güç var mı o dönemde?
00:43:59Var tabii ki. Öncelikle Abbasiler ama ordu göndermediği için Kuzey Afrika'daki yerli güçlü kabileleri kullanarak kendine bağlı Abbasiler'e bağlı
00:44:09Kuzey Afrika.
00:44:10Yani Endülüs'ün dibinde.
00:44:11Müslümanlardan değil, daha çok görevi Fransa ve İspanya'nın kuzeyinden.
00:44:16Abbasiler buradaki Kuzey Afrika'daki kabileleri Endülüs'e karşı kışkırtıyor.
00:44:21Artı buradaki Berberi kabileler özellikle yani Endülüs'te Abdurrahman'a karşı kışkırtıyor.
00:44:28Dolayısıyla Abdurrahman'a karşı yerli isyanlar çok fazla oldu ama Müslüman kabilelerden geldi bu isyanlar.
00:44:35Bunların hepsini önce ikna sonra da şiddetle bastırmayı becerdi mesela bunun üstesinden gelebildi.
00:44:43Sonra burada İspanya çevresindeki en büyük tehdit Şarlman dediğimiz veya Carlo Magno yani Karolen Şahanedanı Frank İmparatorlu Devleti'nin başındaki
00:45:00adamdır.
00:45:02Barcelona'ya kadar bu Endülüs topraklarına yani Kuzey Doğu'dan Avrupa üzerinden saldırıyor ve onun saldırılarını püskürtmeyi de başarmıştır.
00:45:13Ayrıca Abbasi halifesi bu Şarlman'la bağlantı kurarak Şarlman'ı sürekli Endülüs üzerine Abdurrahman üzerine saldırmaya teşvik etmiştir.
00:45:25Hocam yeri gelmişken belki onun yeri gelmez diye bir sorayım.
00:45:30732'de Müslümanların Avrupa'da ilerleyişini durduran savaş diye Puatya'ya anlattılar ya.
00:45:35Evet Puatya Savaşı.
00:45:37Orada yenilen Emevilerin yani Müslümanların düzenli ordusu mu yoksa burayı fethetmeye gelmiş olan düzensiz birlikler mi?
00:45:47Yani biraz batıdaki makalelerde sanki İslam ordusu yani merkezi Şam'da olan İslam ordusunu yenmiş gibi sanki böyle lanse ediyor.
00:46:00O tarihteki Müslüman devlet yapısını, Müslüman devletin durumunu bilmeyenler hakikaten de dünyada Emevilerin temsil ettiği bir İslam devleti var.
00:46:10Koca İmparatorluk.
00:46:12Fransa topraklarını fethetmiş, Paris'e yakın, Akıncılar Paris'e kadar ilerlemiş ve Puatya veya Tur ile iki şehir arasındaki Luar
00:46:23Vadisi'nde yenilmiş.
00:46:24Böyle anlıyorlar ama bilerek bunu yapıyorlar.
00:46:27Yani Batılıların bize yani Batılıların dışına yönelik yazdığı tarih hitaplarında bu tür manipülasyon tekniklerini çok kullanırlar.
00:46:36Bunu erbabı fark edebilir. Bir de sadece erbabı değil bir de Batılıların bu hilelerine karşı yani müsteşriklerin, oryantalistlerin bu tür
00:46:45hilelerine karşı bir bilinç geliştiren Türk ya da doğulu ilim adamlarından ancak olabilir.
00:46:55Biraz geriye gidiyoruz tabii şimdi Abdurrahman'dan 756'dan 732'ye döndük.
00:47:01Tabii ki o zaman Endülüs kime bağlı? Emeviler dediğimiz dünyanın dev imparatorluğuna bağlı.
00:47:08O baş şehri tabii ki Şam değil mi aşkım?
00:47:11Endülüs nereye bağlı? Direkt oraya bağlı değil.
00:47:14Önce Kuzey Afrika'da yani bugünkü Tunus'ta merkezi bulunan İfrika Eyaleti.
00:47:20Yani o devletin Afrika Eyaleti.
00:47:23Oraya bağlı, oradaki valiye bağlı.
00:47:26Eyalete bağlı burası bir vilayet.
00:47:29Yani eyalet bile değil.
00:47:31Ve orada yenilen ordu da vilayetin ordusu.
00:47:35Hani bugünkü Türkiye'de örnek verirsek Erzurum 5. kol ordusu gibi bir şey yani.
00:47:41Bir zamanlar Osmanlı'nın Kudüs'ü işte Akka'ya bağlı diyelim burası vilayet.
00:47:49Ona bağlı bir yere, ona bağlı bir yere, bağlı bir yer olarak idare etmesi gibi bir şey.
00:47:54Evet yani tavşanın suyunun suyu aslında.
00:47:56Tabii geçmişte sahip olduğumuz güç ve devlet yapılarının ne kadar önemli olduğunu gösteriyor hocam.
00:48:01Endülüs Emeviler'de 3. Abdurrahman ve sonrası artık halife var değil mi?
00:48:07İstanbul'da 3 halife var.
00:48:08Kendisini 9-24 yılında halife ilan ediyor.
00:48:11Medine-tü Zehra 3. Abdurrahman'ın kurduğu bir şehir mi?
00:48:15İnşa ettiği bir külliye.
00:48:16Bugünkü Beştepe'nin buradaki küçük versiyonu.
00:48:18Likulli şeyin idâ mâ temm men uksânû.
00:48:22Rondalı, tabii Endülüs şair, Endülüs Mersiye'sini yazarken böyle başlıyor.
00:48:28Her şey kemale erince noksanlaşmaya başlar.
00:48:313. Abdurrahman ve sonrası artık değil mi Endülüs Emevi devleti ve medeniyeti biraz zirve yılları.
00:48:38Tabii tam zirve yılları.
00:48:39Medeniyeti ve sehra.
00:48:40Yani 3. Abdurrahman bizim kanuni çağı gibidir Osmanlı'da.
00:48:43Ne oldu da oradan itibaren bir çözülme başladı?
00:48:49Şimdi 1. Abdurrahman'la başlayan süreçte şunu belirtmemiz lazım.
00:48:56O Emevi siyasi idari genetiğini, mirasını, gene hafızasını taşıyan liderlik kabiliyeti, liderlik karizması çok yüksek insanlar bunlar.
00:49:07Burada hemen şunu ifade edelim.
00:49:08Geleneksel dünyada yani modern devletin ortaya çıkmasından önce ki modern devletin ortaya çıkması şurada en fazla 300 yıllık bir tarihi
00:49:17vardır dünyada.
00:49:18Bu arada ifade edelim izleyicilerimize modern devlet ile modern öncesi dünyadaki devletler arasında uçurum demeyeyim ama %60-70 oranında fark
00:49:28vardır.
00:49:29Yapısal olarak ve zihniyet olarak.
00:49:31Yani modern devlet çok sofistike bir yapıdır.
00:49:33Geleneksel devletlerin, imparatorlukların hatta yapıları bile daha hani İngilizce'de simple denilen, Türkçe'de yalın dediğimiz bir yapıdır.
00:49:45Yani geleneksel dünyada devletlerin hayatiyeti, varlığını sürdürmesi neredeyse tamamen kişilere bağımlıdır.
00:49:53Kişisel yani müesses nizam dediğimiz olgu daha çok modern bir olgudur.
00:50:00Ama tabi bu modern olgu da birden mantar gibi biten bir şey değildir.
00:50:05İslam tarihinde İslam devletlerinin oluşturduğu evrensel bir medeniyet yapısı vardır.
00:50:12Anlayışını oluşturmuşlardır.
00:50:13Dünyaya yayılan, yerleşen Atlas Okyanusu'ndan Çin sınırlarına, neredeyse Sibirya'ya kadar, Avrupa işlerine kadar uzanan bir medeniyet birliği.
00:50:25Yani aynı dinin var ettiği medeniyet aslında din tarafından inşa edilen bir ya da birkaç devlet yapısı olabilir içerisinde.
00:50:36Fakat aynı dinin mensuplarının çok benzer yaşam tarzlarını ifade eden bir kültür coğrafyasını ifade eder.
00:50:44Dolayısıyla Müslümanların inşa ettiği bu coğrafyada Endülüs'e uzanan yönü karizmatik liderler vasıtasıyla Endülüs Emevi Hanedanı burada İspanya'da Endülüs'te dünyanın
00:51:01üçüncü imparatorluğu denebilecek bir yapıyı inşa etti.
00:51:04Fakat dediğim gibi bu yapıyı bir müesses nizama dönüştürecek dünyada öyle bir anlayış yok zaten.
00:51:12Belki Çin'i biraz kısmen hariç tutabiliriz.
00:51:16Çünkü dünyanın merkez, orta dünya dediğimiz havzanın daima kenarında kalmıştır.
00:51:21Bu alana müdahil olmamıştır, çıkmamıştır.
00:51:24Birinci Abdurrahman'ın devamında genelde iyi gider.
00:51:29Mesela üç Abdurrahman çok önemlidir.
00:51:31Birinci, ikinci ve üçüncü Abdurrahman.
00:51:33Ondan sonra da iki isim çok mühimdir.
00:51:37Üçüncü Abdurrahman'ın oğlu, ikinci hakem.
00:51:40Ve ondan sonra onun yerini alan halife değil, hanedandan değil, haciptir.
00:51:46Yani bizim eski cumhurbaşkanlığı sistemindeki cumhurbaşkanın yanında başbakan icracı, etkin liderdir bilirsiniz, konumdur.
00:51:55Onun yerinde olan hacip Mansur.
00:51:58Bu liderler çok önemlidir.
00:51:59İşte Endülüs emevileri devletinin yıkılmasına sebep olan da işte o ikinci hakemin biraz pasif kişiliğidir.
00:52:08Yani çok alim kişidir, bilge kraldır, bilge halifedir.
00:52:13Ama kütüphanesine kapanıp kitap okur, ulema ile sohbet eder, istişare eder, münazaraları yönetir.
00:52:22Bunlar mükemmel.
00:52:24Endülüs'ü sofistike bir devlet yapısına dönüştüren.
00:52:28Yani bir devlet dört temel üzerinde, dört direk üzerinde yükselir.
00:52:32Nedir onlar?
00:52:33Bunun içerisinde yüksek kültür de vardır.
00:52:36Ama unutmayalım o zaman buraya geçiyorsak, ikinci hakemden, Mansur'dan çöküşü hemen ifade edelim ondan sonra.
00:52:43Çünkü birkaç dakika sonra bir ara da vereceksin, seninle biraz toparlamak istiyorum.
00:52:48O dört temeli tekrar bir...
00:52:49İlk çağlardan, antik çağlardan bugüne, modern devlete kadar.
00:52:54Büyük dünya çapında bağımsız bir devlet.
00:52:57Kurmak istiyorsunuz.
00:52:58Ne yapmanız gerekir?
00:53:00Size öncelikle iki şey lazım.
00:53:02Nedir o?
00:53:03İnsan ve toprak lazım.
00:53:06Bu insanı ve toprağı siz dört direk üzerinde, inşa edeceğiniz dört sütun üzerinde bir bina inşa eder gibi
00:53:14öyle bir dönüştürürsünüz ki bu dönüşüm sonundaki en az 100 yıllık bir süreç gerektirir bu.
00:53:20100 yıl ve daha fazla, 100 yıldan 300 yıla kadar.
00:53:22Bu süreç sonunda bu toprak vatana dönüşür.
00:53:26Sizin vatanınız olur.
00:53:28O insan da halk yığınlarından ya da kitleden neye dönüşür?
00:53:33Bir millete dönüşür.
00:53:34Millete dönüşür.
00:53:35Evet, bu kavramlar önemli ama yani bunlara girecek vaktimiz yok.
00:53:37Evet, evet.
00:53:38İşte nedir o dört sütun?
00:53:40Bir tanesi, siyasi, askeri, idari yapıdır birincisi.
00:53:44Yani siyasi ve askeri elitleriniz olması gerekir sizin.
00:53:49Karizmatik liderleriniz, askeri güçlü birlikleriniz ve askeri caydırıcı gücünüz olması gerekir.
00:53:57Endülüs bu kurumsallaşmayı yapamadı mı?
00:54:01Yaptı, birinci Abdurrahman'la yaptı.
00:54:04Biraz önce onu anlattık.
00:54:05Liderler zayıflayınca?
00:54:06Tabii.
00:54:07Bu liderler zayıflayınca işte bu önce askeri düzen, siyasi düzen dağılıyor.
00:54:14Saraylar yağmalandı mesela.
00:54:16İkinci sütun nedir?
00:54:18O da dini yapıdır.
00:54:20Yani bu insanları devlet kurmak için dağınık toplulukları, kabileleri, onların hepsi farklı çıkar grubudur.
00:54:28Bunları siz nasıl birleştireceksiniz?
00:54:30Ortak anayasa, ortak ahlaki değerler, insani ilişkileri belirleyen bir ilkeler, kurallar bütünü.
00:54:40İşte din tanımı tam da budur.
00:54:43Endülüs'te bir anayasa var mı?
00:54:44Tarihi olarak, özellikle İslam tarihinde din tanımı tam böyledir.
00:54:49Endülüs'te bir ara vereceğiz ama bunu soracağım.
00:54:52Niye?
00:54:53Şimdi Endülüs'te 711'den işte diyelim Granada'nın düşüşü 1492.
00:55:00Evet.
00:55:01780 yıllık bir tarihden bahsediyoruz.
00:55:03Ama Resulullah Aleyhisselam 622'de yani tarih olarak baktığımızda en az 100 sene daha önce.
00:55:10Medine'de sonuçta bir birlikte yaşamayı garanti altına alacak bir anayasa yapıyor.
00:55:16Devlet modeli kurduğu küçük.
00:55:17Endülüs'te farklı kültür ve grupların bir arada yaşamasının hukuki zeminini temin eden, teyit eden bir belge, bir anayasa var mıydı?
00:55:27Kısa bir aradan sonra onu soracağım inşallah hocam.
00:55:30Eyvallah.
00:55:30Teşekkür ederim.
00:55:31Kıymetli izleyicilerimiz, Lütfi Şeyban hocamla sohbete devam ediyoruz.
00:55:36Kaçırmayın.
00:55:37Endülüs'e dair böyle tatlı bir sohbeti, analizi bir yerde bulacağınızı düşünmüyorum.
00:55:42Kısa bir aradan sonra yeniden buradayız inşallah.
00:55:49Kıymetli izleyicilerimiz Endülüs'ten, Granada'dan yeniden merhaba.
00:55:54Lütfi Şeyban hocamla sohbet ediyoruz.
00:55:57Hocam, Türkiye'nin dört bir yanından Avrupa'dan dikkatle izliyorlar, bize mesajlar atıyorlar.
00:56:05Bir izleyicimiz demiş ki, hocam merak ediyorum demiş.
00:56:09Osmanlı İmparatorluğu, Endülüs'ün çöküş döneminde niye yardım etmedi, nasıl oldu öyle kıymetli izleyicilerimiz.
00:56:16Daha Endülüs'ü yükseltiyoruz, medeniyet konuşuyoruz.
00:56:18Hemen bizi çökertmeyin.
00:56:20Bir ay buradayız daha.
00:56:21Onları konuşacağız.
00:56:23Allah nasip ederse, 19 Ramazan'a kadar Granada'dayız.
00:56:27Son on günde Kurtuba'dayız inşallah.
00:56:30Türkiye'den daha çok konuklarımız gelecek.
00:56:32Ve onlarla o konuları da konuşacağız inşallah.
00:56:36Hocamdan almamız gereken çok önemli bilgiler var.
00:56:40Onun için onun peşine düşüyoruz.
00:56:41Notunuzu aldık.
00:56:43Bu arada bütün izleyicilerimize selamlarınızı gönderelim.
00:56:47Ben de bir ay buradayım hocam.
00:56:49Eşime, çocuklarıma da buradan bir selam göndermiş olayım.
00:56:52Eyvallah.
00:56:55Hocam, 3. Abdurrahman sonrasını konuşuyorduk ve araya bir soru sormuştum.
00:57:00Endülüs'te ki Müslüman olanların dışındakilerin de hukukunu garanti altına alan veya Müslüman olanların da bir anayasa benzeri bir metinleri var
00:57:12mıydı?
00:57:12Merak ettiğim için sordum.
00:57:14Evet, fetihten birkaç sene sonra, 713 tarihinde yani fetih tamamlandığında.
00:57:20Endülüs o zaman daha çok İspanya'nın doğu tarafında, bugünkü Valencia'ya, Mursiya bölgesinde, şeye doğru, yukarıya doğru, Barcelona taraflarına
00:57:29doğru egemen olan Teodomir.
00:57:33Teodomir yani Arapların söyleyişi Tudmir.
00:57:37Onunla yapılan anlaşma, onun dışında İspanya'da var olan diğer gayrimüslim yani Hristiyan ve Yahudi topluluklarla da akt ediliyor.
00:57:46Nedir bu anlaşma? Daha önce saydık birkaç kez, tekrar etmeyelim.
00:57:51Onların her türlü can, mal, inanç, özgürlüklerini garanti altına alan anlaşmalar bunlar.
00:57:56İslam hukukunun yani İslam'ın emrettiği yasadır bu.
00:58:00Yani her Fatih komutan fethettiği Müslüman olmayan coğrafyada bunu yapmak zorundadır.
00:58:05Hatırlarsanız dünkü hoşgörü kavramı yani burada o Fatih komutan onları bağışladığında onların canını, malını, ırzını, namusunu, ondan sonra inancını vs.
00:58:19bunları teminat altına alacak şekilde davrandığında bir hoşgörü göstermiyor İslam tarihinde.
00:58:27Buna dikkat edelim. Yani Batılılar, Orientalistler bunu bu şekilde ifade ederler. Bu doğru değil.
00:58:34Her Müslüman hükümdara, sultana, halife ya padişah ne derseniz deyin adına ve ya kendisi veya onun komutanına fetihten sonra fethedilen,
00:58:48Müslüman olmayan bir ülkede bu hukuku uygulama zorunluluğu vardır.
00:58:54Çünkü İslam devleti bir kabile devleti değildir. Bugünkü neredeyse modern manada bir hukuk devletidir.
00:59:02Yüzde yüz demiyorum. Tabii ki farkları var. Ama temelidir, aslıdır. Çok karmaşık olmasa da dünya tarihinde ilk kez karmaşık, bu
00:59:12kadar karmaşık, bu kadar büyük alanlarda uygulanan bir hukuki yapıdır.
00:59:18Fıkıh dediğimiz İslam fıkıh. Dolayısıyla Endülüs'te de bu uygulanmıştır. Her toplulukla anlaşmalar yapılmıştır.
00:59:25Onların canları, manları ve kendi içinde hukuklarını uygulama hakları, bunun karşılığında onlar vergi öderler. Cizli ve haraç öderler.
00:59:36Buradaki medeniyeti bu kadar farklı, düşükler, hukuki bir zeminin olması. Onun altını çizdik. Burayı Endülüs'ü bir hoşgörü medeniyeti değil,
00:59:47teyhit temelli bir adalet sisteminin İslam hukukunun uygulanmış olması ayrıcalıklı kılıyor.
00:59:543. Abdurrahman ve sonrasına birkaç şey söyleyeceğim demiştiniz hocam.
00:59:58Evet. Şimdi 1. Abdurrahman'ın kurduğu Endülüs Emevileri adıyla, biz ona kısaca Endülüs Devleti de diyebiliriz.
01:00:05Ama Endülüs Emevileri adıyla anılır.
01:00:11Hakikaten 150-200 yıllık bir süreçte, yani 756'dan 950'lere gelindiğinde, yani 2 asır ediyor.
01:00:21Değil mi? 2 asırda dünyanın hakikaten neredeyse 3. büyük devlet haline dönüşüyor.
01:00:27Fakat sonraki 50 yıl zarfında da, 50 yıl sonunda da hızla çöküyor. Yani 1010'a geldiğinde mesela birden çatır diyor.
01:00:33Bunun en büyük sebeplerinden birisi, en büyük etkenlerden birisi, söyledik az önce, modern öncesi dönemlerde müesses nizam çok zayıftır.
01:00:43Osmanlı da güçlüdür ama Osmanlı öncesi...
01:00:45Kübler'in gücü ve karizmasıyla ve birikimiyle sınırlı.
01:00:48Osmanlı 1600'lerden bu yana özellikle, yani büyük ölçüde, %50-60 oranlarında bir modern devlet sıfatı vardır.
01:00:57Oraya siyaset bilimine girmeyelim.
01:00:59Ama ondan önceki devletlerde bu müesses nizam oturmuş değildir.
01:01:04Karizmatik lidere bağlıdır.
01:01:06Lider karizmatik değil, sönük bir liderse, etkisiz bir liderse, bu sistem hatta o hanedan çöker.
01:01:14Yerine yeni haneden gelir. Hatta daha tehlikelisi, devlet bile kaybedilebilir.
01:01:19Rakip, düşman, farklı bir dinin, dine ait bir devlet tarafından işgal edilebilir.
01:01:26Hocam, Endülüs Emevilerden sonra, yıkılmasından sonra artık beylikler dönemiydi değil mi?
01:01:33Tavafür mülük.
01:01:34İsterseniz nasıl yıkıldığını da kısaca, bir iki cümleyle girelim.
01:01:38Tabii vaktimiz yavaş yavaş iftara ilerleyecek, başka soracaklarım da var.
01:01:42Eyvallah. Üçüncü Abdurrahman bu Endülüs Emeviler devletinin zirve lideridir.
01:01:47Zirve olduğu için kendisini halife ilan etti.
01:01:50Fakat halife ilan etmesinin altında birkaç etken var.
01:01:53En büyüğü, yeni başında Mağrip'te ortaya çıkan İdrisileri yenerek orada kurulan bir Alevi, Şii değil ama dikkat etmek lazım.
01:02:04Alevi ile Şii farklıdır.
01:02:06Şiiler Alevidir ama Aleviler Şii değildir.
01:02:09Alevi burada klasik manada.
01:02:11Bizim Türkiye'lik Alevilerle ilgili değil.
01:02:14Bunun altını çizmiş olalım.
01:02:15Bu farklı bir şey.
01:02:16Çok küçük.
01:02:17Bu Kuzey Afrika'ya özgü bir şey.
01:02:19İslam tarihindeki Sünni-Şii ayrışmasının temelinden bahsediyorum.
01:02:26Fatımiler kuruluyor yanı başında Kuzey Afrika'da.
01:02:29Hızla Kuzey Afrika'yı hakimiyet altına alarak Mısır'ı da alıyorlar ve dev bir devlete dönüşüyorlar.
01:02:35Kısa sürede Fatımiler.
01:02:36Ve Endülüs için tehlike arz ediyor.
01:02:38Hem Abbasiler için hem Endülüs için.
01:02:41Dolayısıyla ve Fatımilerin lideri kendisini halife ilan ediyor.
01:02:45Kime karşı?
01:02:46Bağdat'taki Abbasi halifesine karşı mümasil olarak.
01:02:51Bağdat'taki Abbasi halifesi önce kendi içinde yanı başında Büveyhiler.
01:02:56Onlar da Ali taraftarları, Alevi.
01:02:59Yani bugün Türkiye'deki manada Alevi değil.
01:03:02Ali oğullarını önceleyen yani Sünni Abbasilere karşı olan rakip bir siyasi unsur olarak ortaya çıkan.
01:03:10Büveyhiler doğudan, Fatımiler güneyden Abbasi'leri kuşatıyorlar.
01:03:16Buna karşı işte tam o çağda Endülüs Emevileri gücünün zirvesinde ve Abdurrahman diyor ki,
01:03:223. Abdurrahman ben diyor hem Endülüs'ün ama hem de bütün dünyadaki Sünnilerin yani Abbasi Hanedanı'nın artık güçten düştüğü
01:03:31için temsil edebediği, koruyamadığı bütün Sünni Müslümanların lideriyim diye ilan ediyor.
01:03:37929 tarihinde ve bu, bakın bu tür büyük iddiaların altı doldurulması gerekir.
01:03:44Bunu doldurmak için atalarından daha güçlü bir orduya dönüştürüyor orduyu.
01:03:50Kendisi devlet iç isyanlarla çalkalandığı bir dönemde iş başına geçiyor.
01:03:56İsyan eden bütün grupları, bunların çoğu müvellet gruplardır.
01:04:00En büyük İbni Hafsun'dur, Barbastro'da, bu Ronda taraflarından.
01:04:04İzleyicilerimiz için müvellet dediğimiz, burada Müslümanlaştıktan sonra Müslüman olan yerli halkı.
01:04:09Evet, yani Hristiyanken fetihten itibaren İslam'a giren, İslamlaşan ve devletin, bakın gayrimslimler Müslüman olduğu andan itibaren Müslümanlarla eşit haklara
01:04:19sahip olur.
01:04:20Bakın bu dünya tarihinde ve bugün modern dünyada eşi benzeri yoktur.
01:04:25Yani eşit haklara sahip olamazlar.
01:04:27Evet hocam, Fatıniler ciddi bir tehdit oluşturdu.
01:04:30O tehdidi bastırmak için iyice askeri yatırımlar yaptı.
01:04:34Evet ve bunun içini de dolduruyor.
01:04:38Kuzeydeki ortaya çıkmış olan o tarihe kadar Hristiyan krallıklara karşı da etkili seferler düzenliyor.
01:04:44Onların başını eziyor.
01:04:46Onların içinde hatta onlar krallıklar birbiriyle savaştığında, onların yenilen kralların sığınağı haline geliyor Endülüs.
01:04:56Endülüs o zamanın Avrupa'sında ve İslam dünyasında gücün zirvesinde adeta tek devlet haline dönüşüyor.
01:05:04Ama bu kısa sürüyor.
01:05:05Neden?
01:05:063. Abdurrahman'ın oğlu 2. Hakem bilge bir adam.
01:05:09İyi bir yönetici.
01:05:11Babasının döneminde 40 yıl kadar neredeyse yöneticilik yapmış.
01:05:14Yetişmiş çekirdekten.
01:05:16Fakat Halim Selim bir insan.
01:05:17Bizim biraz 2. Bayezid'e benzetilebilir.
01:05:21Kitaplığından çıkmıyor.
01:05:22O esnada sarayda darphanede görevli Muhammed İbni Ebi Amir var.
01:05:28Bu adam çok ayrıntılara girmeyelim.
01:05:31Sarayda hızla yükseliyor bir şekilde.
01:05:35Ve 2. Hakem öldükten sonra yerine geçecek 13 yaşında oğul var.
01:05:40Daha büyüğü yok.
01:05:42Ona da 3. Hişam.
01:05:44Özür dilerim 2. Hişam.
01:05:46Sembolik olarak o görünüyor ama idareci başkası.
01:05:50İdareci, arka planda annesi Subuh.
01:05:53Ve annesinin de artık kocası öldü.
01:05:57İyi geçindiği Muhammed İbni Ebi Amir.
01:05:59Bu adam çok zeki, iyi bir asker, çok uyanık bir adam.
01:06:04Hızla devlet kademelerinde yükselerek kısa sürede devletin içinde bütün ipleri ele geçiriyor.
01:06:11Hacip olan ondan önceki yani veziri bertaraf ediyor.
01:06:15Hatta kısa süre sonra devletin genelkurmay başkanı, başkomutanı Galip.
01:06:20Onu bile bertaraf ediyor.
01:06:21Hatta onun kızıyla evlendikten sonra yapıyor bunu.
01:06:24Yani biraz İslam tarihinin ilk dönemindeki Muhabiye'nin devleti ele geçirme tekniklerini andırıyor.
01:06:31Bir şey diyeceğim şimdi.
01:06:32Ve çok güçlü bir başbakan, Hacip.
01:06:36Devletin yani halife sembolik duruma düşüyor.
01:06:4230 yıl kadar devleti idare ediyor.
01:06:44Yanlış hatırlamıyorsam, 1967'lerden 1002 tarihine kadar, bakın 1002 tarihine kadar dünyanın en güçlü lideri adeta haline geliyor.
01:06:57Öldükten sonra oğlu 4 yıl kadar Abdülaziz yerine geçiyor.
01:07:01Babası gibi güçlü lider.
01:07:02Fakat ondan sonra o ölüyor.
01:07:04Bir çatışma da ölüyor sanırım.
01:07:06Yerine kardeşi geçiyor.
01:07:09Abdurrahman.
01:07:11Sancho, dedesi baskın kralıdır.
01:07:15Şancıl derler.
01:07:16Abdurrahman biraz basiretsiz.
01:07:17İşte bakın burada şey devreye girdi.
01:07:19Yani kifayetsiz, liyakatsiz lider.
01:07:22İşte tam orada şunu diyeceğim hocam.
01:07:23Sadece şeyden dolayı, kan bağından dolayı ve yaşat üsülüyle geçtiği zaman devlet çöküyor.
01:07:29Hocam 1000 sene öncesinden bahsediyoruz neredeyse değil mi?
01:07:34Yani 1000 yıl sonra yaşadığımız problemlerle 1000 sene önceki problemler ne kadar benziyor birbirine?
01:07:40Tabii ki toplum yapıları her zaman, her yerde benzer evet.
01:07:42Mesela Fatımiler burada Endülüsleri tehdit etti.
01:07:46Endülüs düşerken Osmanlı ve Memlükler birbirlerinin arkalarını gözetledikleri için, kuyularını kazdıkları için buraya yardım edemediler.
01:07:59Fatih Sultan Mehmet'in bir oğlu iktidar mücadelesi yüzünden Cem Sultan papalığın elinde olduğu için Osmanlı buraya yardım edemedi.
01:08:08Şimdi mesela Fatımiler, Selçuklarla olan Orta Doğu'daki kavgası yüzünden 1099'da Haçlılar Kudüs'ü ele geçirildiler.
01:08:181000 sene önceki problemlerle bugün yaşadığımız problemler birebir aynı.
01:08:22Bunlar neden ibret almayız Müslümanlar olarak?
01:08:25Yani şu anda mesela bugünlerde yaşayan olay aynı şey.
01:08:28Şii, Sünni öyleydi böyleydi.
01:08:31Kur'an-ı Kerim açıkça başta okuduğumuz ayette.
01:08:34Ve atasımu bihablillahi cemi'a Allah'ın ipine sarılmak bu kadar zor mu?
01:08:39Hocam ben sizden ve la galibe illallah dinlemeden bu programı bitiremem.
01:08:45Ama şunu açıklayalım önce.
01:08:47Açıklayalım ama program azalıyor.
01:08:50O hızlı şekilde alalım.
01:08:52Çünkü birazdan iftar olacak.
01:08:53İşte kifayetsiz liderler iş başına geçtiği zaman dünyanın en büyük devleti de olsa hızla çöküşe gidebilir.
01:09:00Bunu görüyoruz Endülüs tarihinde.
01:09:02Bu Abdurrahman ne yaptı iş başına geçince?
01:09:05Dedi ki ya babam, abim dönemlerinde bu halife sembolikti.
01:09:10Artık bunu niye başta tutuyoruz ki göstermelik de olsa kaldıralım biz hilafeti de üstlenelim dedi.
01:09:16Bu niyetini izhar etti.
01:09:18Tabi bu topluma yayılınca Arap emevi taraftarı liderler toplumun dinamik kesimleri bunlar.
01:09:26Ve artı berberilerin de dinamik kesimleri bundan hoşlanmadı.
01:09:29Yani bu aileye amiriler hanedanına düşman olanlar da var tabi rakip olanlar var.
01:09:35Bunlar hızla ayaklandılar.
01:09:37Bundan 19-2010 yıllarında o dünyanın efsane başşehri Kurtuba birden bir anarşi ortamına dönüştü.
01:09:48Saray basıldı.
01:09:50Yağmalandı.
01:09:52Hem Kurtuba içinde Medine-i Tehzehra yağmalandı.
01:09:57Yani ülke parçalandı.
01:09:59Küçük beylikler ayrıldı.
01:10:01Özür dilerim.
01:10:05İşte yani 20-30 civarı küçük beyliklere bölündü.
01:10:09Neden bölündü?
01:10:10Yani bunları birleştiren bir dinamik güç, bir güçlü el ortadan kalkınca dünyanın her yerinde bu doğaldır.
01:10:22Ülke parçalanır.
01:10:23Yerel beylikler, ağalıklar ortaya çıkar.
01:10:26Osmanlı'da da 1750'lerden sonra yaşanan bir gerçekliktir bu aslında.
01:10:31Osmanlı'nın İstanbul'dan gücünün yetmediği, erişmediği.
01:10:37Adapazarı bile öyleydi mesela 750'lerden itibaren.
01:10:41Abdübeyler, Mustafa Beyler bilmem ne beyler.
01:10:44Özür dilerim.
01:10:45Estağfurullah.
01:10:48İşte bu tavayifi mülük ya da mülükü tavayif dediğimiz Endülüs beylikleri kendi aralarında iktidar mücadelesi.
01:10:56Yani doğa kanunu, toplumda da asabiye dediğimiz insanların kendi mülkünü koruma derdi vardır, kaygısı vardır.
01:11:06Yani kardeşler arasında bile miras kavgaları olur.
01:11:09Türkiye'de ailelerin bildiğim kadarıyla yarıdan çoğu miras kavgalıdır.
01:11:13Ama hocam, şimdi mülk mücadelesinin küçük versiyonu, bu da devletteki versiyonudur.
01:11:18İşte kendi mülkünüzden tasarruf edebilirsiniz.
01:11:21Mülkü olmayanın hükmü olmaz.
01:11:23Nevzat Ağabey'in dediği ki Allah selametlik versin.
01:11:26Burada mülk vatan bir süre sonra yavaş yavaş bütün beylikler ortaya kalkmaya,
01:11:35Tuleytulak, Kurtuba, İşbiliye, Seviye'nin o zamanki adı elden çıktı.
01:11:42Elde bir burası kaldı.
01:11:44Hocam şimdi son olarak yani şunu istirham edeceğim sizden.
01:11:51Bugün bizi izleyenler, Endülüs dediğimizde, Endülüs'te ne ders çıkarsınlar, ne anlasınlar, neyin peşine düşsünler, mesaj ne olsun?
01:12:05Bununla beraber siz sabah yine Elhamra'yı gezdiniz.
01:12:09Elhamra'nın her yerinde herkesin Endülüs'e dair bildiği en önemli cümle,
01:12:14Vela galibe illallah.
01:12:17Bunun hikayesi, bunları ikisini beraber toparlayabilir miyiz?
01:12:21Evet, 1. Abdürolman'ın öncülüğünde Endülüs'te nasıl bir yeni devlet, güçlü bir devlet, toplum inşa edildiğini,
01:12:30200 yıl zarfında bunun başarıya ulaştığını kısaca da olsa anlattık.
01:12:36Şimdi bizim Türkiye'miz, bizim ülkemiz, can vatanımız,
01:12:41Osmanlı gibi bir dünya imparatorluğu, dünya devinden sonra,
01:12:451700'lerden, özellikle 1800'den bu tarafa hızla maalesef çöktü.
01:12:49Yitirdik, dünya devleti değiliz artık maalesef.
01:12:53Ama olmamız gerekiyor, bunun çabalarını veriyoruz.
01:12:57Özellikle 80'lerden bu tarafa, yoğun çaba var bu konuda.
01:13:03Dolayısıyla bizim milletimize bu konuda moral motivasyon aşılayacak tarihten çok etkili örnekler lazım.
01:13:12Yani biz tabii ki Endülüs dışında mesela Roma'nın kuruluş dönemini de kendimize örnek alabiliriz.
01:13:18Ne bileyim Cengiz Han'ı da örnek alabiliriz.
01:13:22O da mesela Türkistan coğrafyasında ya da Rusların tabiriyle Orta Asya coğrafyasında sıfırdan adlı bir devlet inşa etti mesela.
01:13:33Onun yerine gelenler koca koca imparatorluklara hükmettiler.
01:13:38Bunları da örnek alabiliriz.
01:13:39Ama biz Müslüman olduğumuz için öncelikle ne yapıyoruz?
01:13:42Ve Türk olduğumuz için kimlik olarak, Türkiye'yi kuran bir kurucu unsur, hakim unsur olarak Türk olduğumuz için ne yapıyoruz?
01:13:51Önce Türk devletlerine bakıyoruz.
01:13:53Yani kendi ailemize, kendimize bakıyoruz.
01:13:55Sonra inanç bağıyla bağlandığımız dindaşlarımıza bakıyoruz.
01:14:00O devletlere.
01:14:01Bunların içinde de en etkili iki örnek vardır.
01:14:06Roma İmparatorluğunun, Doğu Roma İmparatorluğunun Anadolu eyaletini fethederek orada sıfırdan adeta yeni bir devlet kuran Selçuklulardır.
01:14:16Selçuklulardır, atalarımızdır yani.
01:14:20Ondan önce de, yani Selçuklulardan önce de, değil mi?
01:14:23Yani dindaşlarımıza doğru çerçeveyi genişlettiğimizde Endülüs var önümüzde.
01:14:29Burada Endülüs'te sıfırdan devlet kuran Abdurrahman neler yapmış?
01:14:33Yani şu an Türkiye halkı olarak, Türk milleti olarak bizim bu örnekleri çok iyi incelememiz lazım.
01:14:41Yani Abdurrahman'ı ve onun yerine geçen liderleri motive eden, o milleti ortaya çıkaran, oluşturan unsurlar nelerdir?
01:14:49Biraz önce saydık bu dört unsur.
01:14:51Yani toprağı vatana dönüştüren, dağınık toplulukları, kitleleri bir anlamlı bütüne, organik bütüne dönüştüren, organik şahsiyete dönüştüren, yani millete dönüştüren hangi
01:15:05unsurlardır, hangi etkenlerdir, hangi çabalardır?
01:15:08Endülüs bize bunun muazzam, adeta böyle kompak, yoğunlaştırılmış bir örneğini sunar bize.
01:15:15Çok etkili örneği.
01:15:16Neden?
01:15:16Burada sıfırdan adeta bir devlet kuruyor.
01:15:19Ve dünyanın sayılı devletleri ligine giriyor.
01:15:22150-200 yıllık bir süreçte.
01:15:24Bu muhteşem bir başarıdır.
01:15:26Yani bunu yaparken mesela burada işte Ömer'a, Ulema ikilisi, halkla bütünleşerek, buradaki gayrimüslimleri bu şeye katarak, bu gelişme, bu
01:15:38trende ortak ederek bu gelişmeye,
01:15:41özellikle Hristiyan nüfus çoğunlukta olmasına rağmen, 150 yıllık süreçte fetihten itibaren bu halkın çoğunluğunun ya Müslümanlaştığını kendiliğinden biliyoruz,
01:15:55Müslümanlaşmayan, Hristiyan olarak hayatını devam eden Endülüs tebaası vatandaşlarına da müstarip denmiştir.
01:16:02Yani Arap gibi yaşayan, yani Arap tabiri orada şeydir yani, nasıl ki son bin yılda Türk, İslam, Müslüman kelimesiyle özdeş
01:16:13ise Türklerden önce de dünyada Arap kelimesi, Müslümanla özdeş bir kavramdır.
01:16:18Belki de bu coğrafyada.
01:16:19Evet, Arap dendiğinde Müslüman anlaşılır idi.
01:16:22Yani kendiliğinden Müslümanlaşan ama din olarak, inanç olarak yani hala Hristiyan fakat Müslümanlar gibi yaşıyor, giyiniyor vesaire.
01:16:32Bu insanları organize ederek, hakkaniyetle, adaletle, rahmet ilkesiyle yöneterek, rasyonel devlet kurallarının şartlarını burada inşa ederek, teşkilatlandırarak bunları özellikle tarımdaki
01:16:48muazzam yatırımlar, çok önemlidir reformlar Endülüs'ten.
01:16:52Bunları iyi takip etmek, incelemek lazım.
01:16:55Bu devleti dönüştürüyor.
01:16:56Bu devleti dönüştüremediğin yerde, bu sürdüremeyen liderler geldiğinde de bu yıkılış kaçınılmaz oluyor.
01:17:04Yani dolayısıyla bu yıkılış, tabii ki yıkılmadan önce biliyorsunuz, Kuzey Afrika'daki güçlü İslam devleti olan murabıtlardan, daha sonra onu yerine
01:17:14alan muvahitlerden yardım istiyorlar.
01:17:16Onlar çıkıyor Endülüs'ü kendi hakimiyeti altına alarak, devlete bağlı mümtaz eyalet gibi yönetiyorlar.
01:17:24Yani veliaht şehzadeyi buraya vali olarak tayin ediyorlar.
01:17:30Mağriplilerin, yani faslı dediğimiz kardeşlerimizin de Endülüs tarihinde muazzam emekleri, alın teri, kanları vardır.
01:17:37Yani icihat etmişlerdir burada, emekleri vardır.
01:17:41Ama aynı zamanda Endülüs'ün yıkılışında da büyük rolleri vardır.
01:17:44Bu çok doğaldır, insan halleridir.
01:17:46Yani burada suçlayıcı, yani yüceltici veya yerici, övücü veya yerici olmamak lazım.
01:17:55Yani methüzem, diyalektiğine, hatasına düşmemek lazım, ikilemine düşmemek lazım.
01:18:04Hocam zaten biz...
01:18:05Rasyonel analiz edersek bu insanların aslında kendi çıkarlarını, kendi mülklerini koruma derdinde olduğunu göreceğiz.
01:18:13Programın başında demiştik ki dün, Allah'ın toplumlarla ilgili yasaları var, sünnetullah.
01:18:20Biz sadece Endülüs'te sünnetullah nasıl tecelli etti, sizin gibi tarih konusunda belli yetkinliği olan hocalarımızla durum tespiti yapıyoruz aslında.
01:18:36Tarih aynı anlamda, aynı zamanda geleceği de inşa etmenin aracıdır.
01:18:41Bize de öğütler verir, yaşanmış modellerdir.
01:18:46Çok faydalandık hocam, çok teşekkür ediyorum.
01:18:48Allah razı olsun.
01:18:49Galiba illallah açıklayamadık.
01:18:51Ezan okunacak hocam.
01:18:52Eyvallah.
01:18:53Artık kısmet demek ki tekrar ağırlayacağız inşallah.
01:18:57Eyvallah.
01:18:57Bundan sonra gelecek bütün konuklarımızla siz belli bir noktaya kadar getirdiniz.
01:19:03Bundan sonra gelen konuklarımızla inşallah biraz daha Kurtuba'ya, Medine-i Zehra'ya, sizin o bahsettiğiniz muazzam devlet yapısına, içeriğine
01:19:14girmeye çalışacağız.
01:19:15Eyvallah.
01:19:15Yarın da Prof. Dr. Eşref Altaş gelecek.
01:19:18Onunla da o yüzyıllardaki filozofları konuşacağız inşallah.
01:19:22Eyvallah.
01:19:22Çok teşekkür ediyoruz.
01:19:23Ben teşekkür ederim.
01:19:24Ben de dinleyicilerimize, izleyicilerimize çok teşekkür ediyorum.
01:19:27Allah razı olsun.
01:19:28Muhabbetle selamlıyorum herkese.
01:19:30Kıymetli izleyicilerimiz, iftar öncesi duanın en makbul olduğu zaman isterseniz gönüllerinizi temsil eden ellerimizi açalım ve dua edelim.
01:19:42Limak Endülüs'e duayı sunar.
01:19:48Amin
01:19:52Euzubillahimineşşeytanirracim
01:19:53Bismillahirrahmanirrahim
01:19:55Elhamdülillahi Rabbil alemin
01:19:58Vel'akıbetülil mutteqin
01:20:00Vel'a udvane illa ala zalimin
01:20:03Ve salatu ve selamu ala rasulina Muhammedin
01:20:07Ve ala alihi ve sahbihi ecma'in
01:20:10Ya Rabbi senin şanının yüceliğini sana hamd ederek zikrederiz
01:20:15Adın kutsaldır Ya Rab
01:20:17Azametin yücedir Ya Rab
01:20:20Senden başka ilah yoktur Ya Rab
01:20:22Allah'ım
01:20:23Hz. Zekeriya Aleyhisselam'ın diliyle yalvarıyoruz
01:20:28Ve lem ekum biduaika Rabbi şakiyye
01:20:30Ya Rabbi sana yaptığımız hiçbir duada bedbaht olmadık
01:20:34Sen bizi hiç karşılıksız bırakmadın Ya Rabbi
01:20:37Bugün Ramazan ayına erişmek sana dua edebilmek bile senin lütfundur
01:20:42Hamdü senalar olsun Ya Rabbi
01:20:44Hamdimizi şükrümüzü daim eyle
01:20:46Allah'ım
01:20:47İslam'ı ve Müslümanları aziz eyle
01:20:50Senin dinine yardım edenlere yardım et Ya Rabbi
01:20:53Ümmeti Muhammed'i zalimlerin insafına ve merhametine bırakma Ya Rabbi
01:20:58Allah'ım dünyanın dört bir yanındaki Müslüman kardeşlerimizi
01:21:02Mansur ve muzaffer eyle Ya Rabbi
01:21:05Küffarın ve zalimlerin karşısında onları mahcup ve mağlup eyleme Ya Rabbi
01:21:11Allah'ım
01:21:12Vatanımıza milletimize devletimize birlik beraberlik huzur ver Ya Rabbi
01:21:16Allah'ım
01:21:18Üzerimizde dolaşan kara bulutları rahmetinle dağıt Ya Rabbi
01:21:21Ya Rabbi
01:21:23Dinimizin devletimizin vatanımızın ve milletimizin hayrına çalışan kim varsa
01:21:29En alt birimden Cumhurbaşkanımıza kadar hayırlı işlerinde başarıya ulaştır Ya Rabbi
01:21:35Doğru kararlar almaları nasip eyle
01:21:37Hayırlı işlerinde melake ordunla destekle Ya Rabbi
01:21:41Allah'ım
01:21:42Kahraman ordumuzu, Mehmetçiğimizi, güvenlik kuvvetlerimizi
01:21:46Havada, karada, denizde daima mansur ve muzaffer eyle Ya Rabbi
01:21:50Allah'ım meleke sumtu
01:21:53Ve bike amentu
01:21:54Ve aleyke tevekeltu
01:21:56Ve ala rizgike eftartu
01:21:58Ya Rabbi
01:21:59Senin rızan için oruç tuttuk
01:22:01Sana inandık, sana güvendik
01:22:03Senin verdiğin nimetlerle
01:22:06Verdiğin rızıkla
01:22:08Orucumuzu açacağız
01:22:09Hamdolsun verdiğin nimetlere
01:22:11Gafletimizden ve cehaletimizden
01:22:15Verdiğin nimetlere şükredemezsek
01:22:17Gazap edip elimizden alma Ya Rabbi
01:22:20Bizi gazabınla terbiye etme Ya Rabbi
01:22:22Allah'ım
01:22:23Unutur ya da yanılırsak bizi hesaba çekme
01:22:26Bizden öncekilere yüklediğin gibi
01:22:29Bize ağır yük yükleme Ya Rabbi
01:22:31Allah'ım
01:22:32Taşıyamayacağımız yükü zaten yüklemezsin
01:22:36Ama taşırken zorlanacağımız yükleri de bize taşıtma Ya Rabbi
01:22:40Bizi bağışla
01:22:41Bize merhamet et
01:22:42Bize affet Ya Rabbi
01:22:44Kafirlere, zalimlere, münafıklara, hainlere karşı
01:22:49Bize yardım et Ya Rabbi
01:22:50Allah'ım
01:22:51Üzüntüden ve sıkıntıdan
01:22:54Acizlikten ve tembellikten
01:22:56Cimrilikten ve korkaklıktan
01:22:59Borçlarımızın belimizi bükmesinden
01:23:01İnsanlar karşısında yenik düşmekten
01:23:04Emin ve muhafaza eyle
01:23:14Allah'ım
01:23:15Senin kolay kıldığından başka kolay yoktur
01:23:18Dilersen bütün zorlukları kolay kılarsın
01:23:21Ümmeti Muhammed'in
01:23:23Milletimizin içinde de duamıza amin diyenlerin
01:23:27Bizlerin bütün zorluklarını kolay kıl Ya Rabbi
01:23:30Hüzünlerimizi, kederlerimizi sevince dönüştür Ya Rabbi
01:23:34Bizi bize bırakma Ya Rabbi
01:23:36Nefsimizin ve şeytanın elinde oyuncak yapma Ya Rabbi
01:23:40Allah'ım
01:23:41Hazreti Yunus Aleyhisselam'ın diliyle yalvarıyoruz
01:23:44La ilahe illa ente sübhanek
01:23:47İnni kuntu minel zalimin
01:23:49Senden başka ilah yok Ya Rabbi
01:23:52Sen bütün noksanlıklardan münezzehsin
01:23:55Biz zalimlerden olduk
01:23:56Bizi bağışla, bizi affet
01:23:58Sevgini, himayeni, muhafazanı
01:24:01Üzerimizden esirgeme Ya Rabbi
01:24:03Amin
01:24:04Velhamdülillahi Rabbil Alemin
01:24:16Allah kabul etsin
01:24:18Kıymetli hocam çok teşekkür ediyoruz
01:24:20Tekrar ayağınıza sağlık
01:24:22Prof. Dr. Lütfi Şeyban hocamla
01:24:242 gün boyunca Endülüs'ü konuştuk, analiz ettik
01:24:28Arka planını Endülüs Emevi Devleti'nin konuştuk
01:24:31Kaçıranlar YouTube'dan Ülke TV'nin
01:24:34Erkan Aydın'la Endülüs'te Ramazan başlığı altında
01:24:38Tekrarlarını da izleyebilirler
01:24:40Allah'a emanet olun
01:24:41Hayırlı iftarlar diliyoruz
Yorumlar