00:00Türkiye'nin yüksek öğretim sisteminde sessiz sedasız ama devasa bir kriz yaşanıyor.
00:06Rakamlar bize yüz binlerce gencin bir zamanlar hayalini kurduğu o diplomaya artık sırtını döndüğünü gösteriyor.
00:12Peki bu büyük umutsuzluğun arkasında yatan gerçek ne?
00:16Gelin diplomanın neden parlak bir vaattan büyük bir hayal kırıklığına dönüştüğünü birlikte mercek altına alalım.
00:22İşte krizin ilk ve en sarsıcı rakamı tam 560 bin genç.
00:28Sadece bir yıl içinde üniversite sınavına girmekten vazgeçti.
00:32Düşünün bu sayı Türkiye'deki pek çok şehrin nüfusundan bile fazla.
00:36Bu sadece bir istatistik değil.
00:38Sistemin verdiği ilk büyük alarm.
00:41Ve bu daha hiçbir şey.
00:43Sınavı kazanıp tercih yapma hakkı elde edenler arasında bile durum vahim.
00:47Bu veriye bakar mısınız? İnanılmaz.
00:50Her üç öğrenciden biri onca emeğin sonunda önüne gelen fırsatı elinin tersiyle itmiş ve tercih bile yapmamış.
00:57Bu basit bir kararsızlık değil.
00:59Bu gençlerin sisteme olan inancının ne kadar derinden sarsıldığının acı bir kanıtı.
01:04Sistem bir şekilde elekten geçip bir üniversiteye yerleşme hakkı kazananları bile elinde tutamıyor.
01:10Tam 336 bin öğrenci kazandığı halde kayıt yaptırmamış.
01:15Bu neredeyse 10 tane orta büyüklükte üniversiteyi hayalet kampüslere çevirecek kadar büyük bir rakam.
01:21Peki gençleri kazandıkları bir zaferden vazgeçiren şey ne olabilir ki?
01:25Şimdi bu ilk şok dargasını atlattıysak gelin biraz daha derine inelim.
01:30Çünkü bu boş kalan sıralar buzdağının sadece görünen yüzü.
01:35Bu grafik umudun nasıl yavaş yavaş eridiğini o kadar net gösteriyor ki liseden üniversiteye giden o yol var ya.
01:42İşte o yol her geçen yıl daha da tenhalaşıyor.
01:45Bakın sadece birkaç yıl önce öğrencilerin yarısından fazlası üniversiteyi hedeflerken bu oran artık yarının bile altına düşmüş durumda.
01:54Yani gençler üniversite hayalini bir gelecek planı olarak görmekten vazgeçiyor.
01:59Sorun sadece kapıdan girmemekle bitmiyor.
02:02Giren de kalmıyor.
02:04Sadece bir eğitim yılında 157 bin 530 öğrenci başladığı üniversiteyi terk etmiş.
02:10Bu sistemin sadece çekiciliğini değil, öğrencileri içinde tutma kapasitesini de kaybettiğini gösteriyor.
02:18Ve şimdi resmin tamamına bakalım.
02:20Son 5 yılda tam 2 milyon öğrenci üniversite eğitimini yarıda bırakmış.
02:252 milyon.
02:27Bu tek tek kişisel başarısızlıklar falan değil.
02:29Bu milyonlarca hayalin, onca potansiylin, yapılan yatırımın resmen heba olduğu devasa bir sistemik çöküşün fotoğrafı.
02:37İyi de bütün bu sarsıcı rakamlar bizi tek bir soruya getiriyor.
02:42Gençleri bu kadar kitlesel bir umutsuzluğa iten ve yüksek öğretimden bu kadar soğutan o temel nedenler ne?
02:50Uzmanlara göre bu büyük kaçışın arkasında 3 temel dinamik yatıyor.
02:54Bir yanda cep yakan ekonomik baskılar, diğer yanda artık pek bir anlam ifade etmeyen o diploma
03:00ve son olarak da gerçek hayattan tamamen kopmuş bir eğitim sistemi.
03:05Şimdi gelin bu üçüne de tek tek bakalım.
03:09Başkent Üniversitesi'nden Prof. Dr. Burhanettin Dönmez'in şu sözü aslında her şeyi özetliyor.
03:15Eskiden üniversite neydi? Bir statı, bir iş garantisiydi.
03:19Bugünse mezuniyet, eyvah şimdi ne yapacağım kaygısıyla başlayan kocaman bir belirsizliğin başlangıcı demek.
03:27Ve işte bu slide, diplomanın ekonomik vaadinin nasıl buharlaştığını en net şekilde ortaya koyuyor.
03:32İnanılmaz ama gerçek.
03:34TÜİK verilerine göre son 16 yılda ilk öğretim mezunlarının ücretleri üniversite mezunlarının kıyasla neredeyse 2 kat daha fazla artmış.
03:43Yani sistem diyor ki, sen 4 yılını, onca paranı harca ama ben sana bunun karşılığında elle tutulur bir getiriş sunamayabilirim.
03:52E gençler de bu matematiği gayet iyi yapıyor tabii.
03:54İşte bir başka moral bozan gerçek.
03:58Bir üniversite mezununun diplomasını eline aldıktan sonra ilk işini bulması ortalama 13,6 ay sürüyor.
04:05Düşünün, bir yıldan fazla süren bir boşluk, bir belirsizlik.
04:10İnsanın kendine olan güvenini bile sarsar.
04:12Birçok genç de bu uzun ve yıpratıcı süreci göze almak istemiyor.
04:16Rehberlik uzmanı Salim Uyusal'ın da işaret ettiği gibi bu artık soyut bir sorun değil.
04:22Gençler etraflarına bakıyor ve ne görüyorlar?
04:25Kendi alanında iş bulamayan, bambaşka sektörlerde çok düşük maaşlarla ayakta kalmaya çalışan abilerini, ablalarını.
04:32E bunu gördükçe de sisteme dair son umut kırıntıları da yok olup gidiyor.
04:37Peki, tamam. Tablo bu kadar karamsar.
04:40Ama bir çıkış yolu var mı?
04:41Bu çöküşü tersine çevirmek ve sistemi kurtarmak mümkün mü?
04:45Neyse ki, uzmanlar umutsuz değil ve bazı somut çözüm yolları öneriyorlar.
04:51İşte uzmanların çizdiği üç adımlı yol haritası.
04:54Birincisi, her köşe başına yeni bir bina dikmek yerine mevcut eğitimin kalitesini yani niteliği artırmak.
05:01İkincisi, o kalın kitaplardaki ezber bilgilerden sıyrılıp mezunları iş dünyasına gerçekten hazırlayacak pratik beceriler kazandırmak.
05:08Ve üçüncüsü, belki de en önemlisi, plansızca binlerce mezun vermek yerine ülkenin hangi alanda ne kadar uzmana ihtiyacı varsa kontenjanları bu gerçeğe göre belirlemek.
05:19Aslında bütün mesele bir zihniyet devriminde düğümleniyor.
05:23Üniversiteler, gençleri dört yıl boyunca oyalayıp sonunda eline bir kağıt parçası tutuşturan fabrikalar olmaktan çıkmak zorunda.
05:29Asıl amaç ne olmalı?
05:31Eleştirel düşünen, problem çözebilen, yenilikçi ve en önemlisi hayata hazır bireyler yetiştirmek.
05:36Ve işte bütün bu analizi tek bir cümlede özetleyen o can alıcı tespit.
05:42Bu bir Z kuşağı sorunu falan değil.
05:45Gençler tembel ya da ilgisiz de değil.
05:47Olay tam tersi.
05:48Sorun, üniversitelerin artık gençlerin umutlarına, hayallerine ve gelecek beklentilerine cevap veremez hale gelmesi.
05:55Rakamları gördük, nedenleri konuştuk, çözüm önerileri de masada.
05:59Peki ya sonra? Eğer bu köklü sorunlarla yüzleşilmez ve sistem kendini acilen yenilemezse, o boşalan sıraların yerini ne alacak?
06:07Kaybedilen sadece birkaç yıl mı olacak, yoksa bir ülkenin geleceği mi?
06:11İşte bu hepimizin üzerine uzun uzun düşünmesi gereken en kritik soru.
Yorumlar