00:00May tuturing ng institusyon ang kinawilihan ng palengke ng Baguio City na ngayon binabalak gawing mall kaya naman may mga protesta.
00:17Ramdam na ang Pasko dito sa Baguio City. Pero hindi Christmas carols ang pumapailan lang sa ere.
00:25Pagpatak kasi ng alas 3 ng hapon sa Baguio City Public Market, ang palengke mas lalong umiingay sa tunog ng mga nagkakalampagang palanggana, bakal, pati na gong.
00:47Ang nag-no-noise barrage, ang mga tindera't tindero mismo ng palengke.
00:57Protesta nila ito sa plinaplanong market modernization project dito sa Baguio City.
01:03Yun po yung aming gesture. We are crying out at voice po namin ng mga manininda dito sa palengke ng Baguio para kami po ay marinig ng aming counselors.
01:14Ang palengke po ay para sa mga tao ng Baguio City.
01:18Hindi po namin kailangan ng isa pang mall dito sa palengke dahil hindi na ito matatawag na public market pag may mall pa.
01:26Bakit nga ba't tutol sa planong modernization ng kanilang pamilihan ang mga tindero't tindera ng Baguio City Public Market?
01:42Sa loob ng mahigit isang siglo, naging iconic landmark na o institusyon pang maituturing ng Baguio ang palengke.
01:51Hindi nga raw kompleto ang bakasyon sa Baguio kung hindi ka makakapamili rito.
01:56Bagsaka ng napakaraming mga produkto mula sa Cordilleras.
02:01Convenient to sa mga mamimili po kasi mas mura siya at malapit po siya sa mga turist pad.
02:06Pero para sa mga vendor gaya ni Aling Perpetua,
02:10ang Baguio City Public Market hindi lang lugar kung saan sila nagahanap buhay.
02:15Sa palengking ito rin, umiikot ang kanilang buong buhay.
02:20Dito na po ako halos lumatid.
02:22Awa ng Diyos, eh sapat pa rin naman para kami maka-survive.
02:28Hanggang nabalitaan nila ang engrandeng plano ng lungsod para sa kanilang palengke.
02:33Bukod sa mas magiging bago,
02:36balibalitang patatayuan din daw ito ng mall at parking area na solusyon sa lumalalang traffic sa Baguio City.
02:44Pero sa halip na matuwa si Aling Perpetua,
02:47nangangamba, baka ito raw kasi ang maging mitya para mawala ang kanilang kabuhayan.
02:53Hindi lang daw sila mapipilitang tumigil sa trabaho kapag nagsimula na ang renovation.
02:59Mas tataas din daw sigurado ang magiging upah o renta nila ng pwesto.
03:05Ang ikinatatakot pa nila, baka hindi na raw nila ito kayang bayaran.
03:09Nakakaramdang rin ng takot, paghihinayang, awa sa sarili.
03:14Kasi nga wala na kami uurungan talaga eh, ito na lang.
03:17So, umaasa kami na sana naman may mga tao, may mga opisyal tayo na isinaalang-alang yung mga kalagayan ng mga kagaya namin.
03:27Ganito rin ang ikinababahala ng 75 anyos na si Lola Catalina.
03:33Ang pagtitinda na lang daw kasi sa palengke ang inaasahan niya, lalot mag-isa na lang niyang binubuhay ang kanyang sarili.
03:40Sinasabi ng mga tao, malaki daw ang renta, mayaman lang daw ang magtitinda.
03:45Kung pwede lang, huwag niyo naman akong tanggalin para mayroon akong pabili ng pagkain.
03:50Magtitinda ako dito, sabi ko ah.
03:52Kung ako lang, kaya namin iwanan itong palengke kasi mayroon na rin kaming nai-invest.
03:57Ang pananaw ko is, hindi yung para sa sarili ko.
03:59Kung mawawala ang public market, how about the next generation?
04:03Ang modernization o planong pagpapaganda sa Baguio City Public Market,
04:08kabilang sa 10-point agenda ni Mayor Benjamin Magalong.
04:13Nung tumakbo siya sa pagka-mayor taong 2019,
04:16Sa parehong taon, matapos ang ilang public consultation,
04:21inaprubahan ng City Council ng Baguio ang Conceptual Master Development Plan para sa proyekto.
04:28Kaya naman si Sunny, na tatlong dekada ng vendor at leader din ng market section,
04:34sangayon sa plano ng kanilang mayor.
04:37Bago pa hindi nagka-pandemic, may prinupos na ang city na madibilap itong palengke.
04:45At kami naman ay nakonsulta noon, nagawagawa pa ng plano.
04:50Pero taong 2020, inanunsyo ni Mayor Magalong na ang kanyang market modernization project
04:56nakaakit sa ilang retail giant sa bansa.
04:59At isusulong daw ng lungsod ang tinatawag na PPP o Public-Private Partnership Joint Venture.
05:07Isa raw sa nagpakita ng interes ang SM Prime Holdings Incorporated
05:13na nagsumite ng 4.5 billion peso proposal sa pamunuan ni Mayor Magalong.
05:19The process right now is they submitted an unsolicited proposal
05:29back when the city was following the PPP ordinance.
05:33But then the National PPP Code came in, I think that was in the latter part of 2023.
05:38May original proponent status na po kasi ang SM as one of the proponents
05:43when the PPP law took effect.
05:45We followed the procedures under the law, kaya po na-reconfirmed yung original proponent status nila.
05:50Dahil dito, na-alarma ang maraming vendor.
05:53Sa pagpasok kasi ng mga pribadong korporasyon,
05:56hindi na lang daw basta simpleng modernization ang gagawin sa kanilang palengke,
06:01kundi ang tinatawag nilang mollification.
06:05Ang dati public spaces, katulad ng pampublikong pamilihan,
06:09isa sa ilalim sa renovation para gawing malaking commercial complex.
06:16Walang fair na competition, pwede nga niyang lamunin eh.
06:19Maliban dyan, dahil nga profit yung orientation niya,
06:22hirap yung ating mga farmers saan na nila ibabagsak yung kanilang produkto.
06:26Hindi magtitinda rin ng mall yung mga panindahan sa market.
06:31At saka siguradong may pagkataas na yung mga opa.
06:35Malulogi kami kasi baka kunti na lang ang binta.
06:38Ayaw namin maging mall tong palengke kasi maraming maapektuhan.
06:42Hindi ako, hindi lang sila buong bagyo.
06:44Kasi bukod sa tataasang bilihin, syempre marami rin kami maapektuhan na mawawalan ng trabaho.
06:49Tsaka hindi lahat ng tao is affordable ang presyo ng mall.
06:53Malaking kawalan din daw sa kanila kung matuloy ang construction.
06:57Ang mga vendor kasi pansamantalang ire-relocate daw sa slaughterhouse habang inaayos ang palengke.
07:04Siyempre maapektuhan directly yung mga vendors. Hindi yun pupuntahan ng mga tao.
07:09At saka parang sardinas na ito, tatlong hektarya itong palengke.
07:14Ipagsisiksikan mo lang sa isang hektaryang relocation site.
07:18Yung ating mga mamimili din, magiging limited ang supply. May hirapan silang pumunta ron.
07:24Dagdag pa ni Sunny para sa kanya.
07:27Hindi na raw kailangan ang kanilang lungsod ng isa pang mall.
07:30Sapat na raw ang mga mall na meron silang ngayon.
07:33Ngayon, katunayan, ang pagpapatayo ng ekspansyon ng mall noong 2012, inulan din noon ang kontrobersya.
07:42Maraming puno raw kasi ang pinutol. Matuloy lang ang construction nito.
07:47Maraming nasirang punong kahoy dyan.
07:50E pre-preserve natin yung mga punong kahoy na putol-putol.
07:53Ang pamunuan ng SM naglabas ng pahayag sa issue taong 2012.
07:59Nilinaw nilang hindi pinutol, kundi nireplant daw ang mga puno papuntang Luneta Hill.
08:06Walang tumututol na i-develop itong palingki para sa lahat naman yan.
08:11Kaya lang ang inaano namin, ang siyudad sana, ang mismong magpapaganda nito, magpapaayos.
08:17Para naman ang iayos dito, i-gagawa sila ng parking at saka as in palingki lang ang may tayo sana.
08:24Wala ng koneksyon ang mall-mall na may tayo.
08:27Ang pangamba ng grupo, minsan sinagot o binigyang linaw ni Mayor Magalong.
08:32May hindi lang po pagkakaintindihan doon.
08:43Kasi ang paniwala din po ng iba, pag nabigay po sa proponent, sila na po ang magpapatakbo ng market.
08:49Hindi po totoo yun.
08:50So yung itatayo po na Baguio City Public Market, fully under the management of the city po yun.
08:56Sa ngayon, ang renta po dyan, ang management, lahat ng patakaran, base po yun sa aming market code.
09:02Same din po ang renta, ang spaces, ang rules and regulations, magagaling din po sa city.
09:08Kabilang sa isinumiting proposal ni Mayor Magalong, ang magiging itsura ng Baguio City Public Market.
09:14Kapag natapos itong sumailalim sa modernization, magkakaroon ito ng walong palapag para sa parking area,
09:24tatlo para sa pinaplanong mall, at apat na palapag ang para sa palengke.
09:29Ang kontrata, tatagal ng limampung taon.
09:41Pero ang mahigit 4,000 vendors ng pamilihan, hindi kumbinsido.
09:53Kaya para ipahayag ang kanilang pagtutol, araw-araw silang nag-iingay.
10:02Mula Oktubre, nagsagawa na rin sila ng signature campaign.
10:12Layo nilang makakalap ng 25,000 hanggang 30,000 na mga pirma para mapahinto ang proposal.
10:18Hindi lang basta signatures yan.
10:21Ando naman yung petition na sinasight namin yung dahilan ng pagtutol.
10:26Ando yung 70-30, hindi naman totoong at no cost to the government.
10:30Apektado yung art and soul of the city of Baguio.
10:33Yung limampung taon, napakatagal.
10:35Hindi list yan, parang naibigay na o pag-aari na.
10:39Kasi 50 years eh.
10:40Dalawang henerasyon na yun.
10:41At sinasabi namin, kaya naman ang city na i-develop.
10:45Financially po, although meron naman po tayo mga funds available,
10:49marami rin pong proyekto ang city.
10:50Bukod sa public market, so meron po tayo mga health centers,
10:53barangay halls, satellite markets.
10:56Baka po mapabayaan din po yung mga equally important projects like that
10:59kung devoted po lahat sa Baguio Public Market.
11:02Kasi medyo malaki-laki po ang kailangan ayusin dyan.
11:05Gaya po ng drainage at ng sewerage.
11:07Kung gusto may paraan, kung ayaw, maraming dahilan.
11:10Nitong miyerkulis, naabutan namin ang public session ng Baguio City Councilors
11:16kasama ang SM Prime Holdings Incorporated.
11:19Muli nilang tinalakay at sininsin ang plano para sa development ng palengke.
11:25National issue na po yan.
11:27Anong nangyayari? Bakit ganyan ang sinasabi nila yung proyektong yan?
11:31Ito po ay widely perceived na po na nakaka may harm na po sa local community,
11:39sa cultural and economic fabric.
11:41Tinutukan din ito ng mga vendor nakasabi ng BCPM.
11:46I'm standing as a voice of the vendors of public market.
11:49Retain public market for the public people, not a mall, not SM.
11:56Maraming na po kaming karanasan sa SM, tama na ang isa sa Baguio po.
11:59Kaya fight, fight, fight!
12:01Parang wala doon sa i-reject yung proposal.
12:04Parang hinihilot na approvan yun.
12:07Lalagyan nga lang ng mga conditions.
12:09Like for example, yung logo nitong mall na ito,
12:12na dati pinangalala nilang market mall.
12:15Maliliit na bagay.
12:16Pero ang hindi natatalakay yung talagang pagtutol ng mga vendors
12:21at saka pagtutol ng mga mamamayan ng Baguio.
12:24Sinubok ang hinga ng aming team ng pahayag,
12:29ang SM Prime Holdings Incorporated.
12:31Pero tumanggi silang magpa-interview.
12:33Ulitin ko lang po, hindi po siya magiging mall.
12:45Rehabilitated market po siya.
12:46So syempre, kailangan din po natin mag-update po ng infrastructure doon.
12:50After po na nangyari, two or three years ago,
12:52yung may nasunog po na isang block,
12:53kailangan na po gawing disaster-proof yung infrastructure ng market.
12:57Ang pinal na desisyon ng Baguio City Council sa proyekto,
13:02malalaman sa susunod na buwan.
13:05Dalawang klase yung legacy, good at saka bad legacy.
13:08Makikita lang natin ang epekto nito after 10, 15, 20 years.
13:13Kung hindi naging maganda ang ating desisyon,
13:15nag-suffer na sila, baka hindi na natin pwedeng ibalik yan.
13:19Ating panawagan sa mga namumuno dyan sa magdi-desisyon,
13:23dahil diretsuhin ko namin, i-reject na lang natin yung proposal na yan
13:26at tayo na mismo magpaganda at mag-develop.
13:30Ongoing pa rin po yung review ng City Council.
13:33We have always been transparent and open.
13:35We hear all of the criticisms and sentiments.
13:39We really do.
13:39Hindi naman po namin na-deny ever na marami-rami rin po yung may ayaw sa project,
13:44pero sundan po natin yung process.
13:46Kung hindi po siya ma-approve ng City Council, next options.
13:50Walang masama sa pag-unlad,
13:52pero dapat walang maiiwan, walang maiecha puwera o maaagrabyado.
14:13Alangga po ito ako.
14:15Alangga ako man ka wala.
14:17Huwag ka nang siman.
14:19Maharap ko ito eh.
14:21Parang kay Lola din.
14:23Hindi ko na mo alam, hindi ko na yung itindihan kung anong nungyayari sa kanya.
14:27Maka ka siguro kayong gagawin namin ang lahat para sa kanya.
14:31Wala ka ba talaga nakita at na?
14:33Wala ka narinig?
14:35May gumagala na berbalang dito sa atin.
14:37Ang mga nangangambang puso't isip, ginagamit niya ng demonyo para kumapit sa kaluluwa ng tao.
14:51Alam mo kung sino yung dapat mong ipagdasal na hindi mo makita?
14:55Anong hindi mo mag-sulad?
15:03Si Pochong?
15:04May matalampusa, may pakpak ng pangyuki,
15:07lumalakas kapag kapilukan ang buwan.
15:12Pag-iingat ka sa mga susunod ko sa sabihin.
15:19You know about the Pochong?
15:21Please repent from talking about Pochong.
15:25Ito ka patrakin sa tensyon.
15:28Father X,
15:29yan po bang pinakamatinding sanig na hiharap ninyo?
15:34Hindi ako titigin hanggang hindi ako nakapalingil.
15:40Hindi tayo ipapatay.
15:42Nakampi natin ng Diyos.
15:44Mag-iingat mo kita sa akin!
15:46Ha?
15:47Masusunod ang kalor nga mo, Silviana!
15:51Papatawad ng Diyos sa lahat ang lumadapin sa katiyaw!
15:54Weh!
16:04Ito po si Jessica Soho.
16:08At ito ang Gabi ng Laging.
16:12Thank you for watching mga kapuso!
16:25Kung nagustuhan niyo po ang videong ito,
16:27subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
16:31And don't forget to hit the bell button for our latest updates!
Comments