00:00Hey, hey, hey, hey!
00:02Mamata kayo!
00:03Hey, hey, hey!
00:03Kuhang cellphone video na ito sa Domingo B. Flores District Hospital sa Pampanga.
00:08Maririnig mo talaga yung panic ng medical staff dahil pinasok na yung loob ng ospital ng tubig.
00:15Ay, ay, ay!
00:16At subabo!
00:18Nag-iisang public hospital pa naman daw sila sa ika-apat na distrito ng Pampanga
00:22at kada araw mahigit isang daang pasyente ang kanilang tinitignan o ginagamot.
00:28Taong 2004 na magsimula raw lumubog ang ospital.
00:33Nagsimula sa labas hanggang sa tuluyan ng pinasok ang loob ng pasilidad.
00:38Para mabawasan ng tubig, gumagamit na sila ng water pump.
00:43Itong naka-flash dito sa phone is ito yung sa ano natin, sa pinaka-fasad ng hospital natin.
00:52Meron kasi kaming mga na-submerge ng water pumps doon para mas mabawasan yung impact ng flooding sa loob ng ospital.
00:59Pero pati yung mga yun, during mid-July, hindi nakayanan yung level ng tubig na pumasok sa ospital namin.
01:06Sa ilang pagkakataon, mas tumataas pa raw ang tubig gaya na lang ng video na ito nakuha noong July kung saan nagmistulang ilog ang ilang bahagi ng ospital.
01:19Nilagyan na nila ng mga sandbag ang entrada ng ospital para mapigilan sana ang pagpasok ng tubig.
01:25Pero inabot pa rin daw sila ng baha.
01:27Actually, may nakuha kaming dito parang ginawa na mini dam.
01:35Kasi parang ito yung courtyard or parang sentro ng hospital.
01:38Then, doon kasi naiipon yung tubig.
01:40Pero pag umaapaw na, pupunta dito yun sa mismong hospital natin.
01:46Naglagay na sila ng concrete barriers.
01:49Pero pati yun na titibag sila.
01:52Pag hupa ng tubig, tulong-tulong ang mga healthcare workers sa paglilinis at paglilimas ng tubig.
02:00Pero ang problema, marami sa kanilang mga gamit unti-unti nang nasisira dahil palagi raw nalulubog sa tubig.
02:08Mga nasira natin or rendered unusable mga IV fluids, mga pangswero.
02:15Kasama din dyan yung mga metal charts, mga paglagyan ng charts ng pasyente.
02:20Kasi some files ng pasyente, yung mga admission files nila na tangay din ng tubig.
02:27Ang mga nasira pa natin dito or yung mga hospital equipments natin, especially sa dental.
02:34Kasi ang dental namin sa ground floor lang sila na soak and submerge din siya.
02:39Yung mga gamot na yun, na-report din sila.
02:43Kasi hindi namin sila magamit dahil nababad sila.
02:49Ayaw namin sumugal na kahit nasabi namin hindi siya expired, pero na-expose siya sa elements.
02:54Unfavorable elements and unfavorable storage.
02:58Ipinakita rin sa amin ni Dr. Nathaniel Mercado ang iba pang pasilidad sa kanilang ospital.
03:04Papunta tayo doon sa parang sentro ng complex ng hospital.
03:08So, ito kasi yung KER. Ito yung parang usual entrance ng mga pasyente and also some of our employees.
03:17This is the admitting section.
03:19So, ito po yung ano ng hospital natin.
03:24Parang sentro ng hospital natin.
03:27Dito po yung ating laboratory and also yung sa imaging natin.
03:32Pero kadalasan sa dulo, di ba, yung mati-respiratory wards.
03:36Kasi po, divided po yung mga wards natin into section.
03:40Pero, majority po nito is nakakatubig po sila.
03:45Kapansin-pansin din ang marka ng tubig mula sa pader ng ospital.
03:49Ang ilang kagamitan, kinakalawang na rin.
03:52Ito po yung isa sa mga inano namin kasi po merong, ano po dyan, umuusbong po ang tubig po dyan kapag nag-high tide po tayo.
04:00So, kaya po, yung pong mga yan, pinapakumpuni po namin sila para at least kung magkakaroon man ng tubig,
04:08at least man lang ma-minimize and ma-mitigate yung effects nito po sa amin.
04:14Sa mahigit isang dekadang paglubog ng komunidad, sanay na raw ang mga healthcare workers sa ganitong sitwasyon.
04:22Actually, dito kasi sa hospital namin, naging prepared na yung mga tao.
04:27So, kapag alam nila na makakaroon na ng bagyo, automatic, dala na nila yung mga PPE nila.
04:36Pag mag-duty sila, hindi lang boots dala nila, pati chenelas.
04:39Pero malaking hamon pa rin daw kung paano sila makakapagbigay ng maayos na serbisyo para sa mga pasyente.
04:45Lalo pat nito lang na karaang taon, isang pasyente ang kinailangan pang isakay sa bangka
04:50para mailipat ng ibang ospital habang naka-intubate.
04:54Lubog na nga sa baha, dagdag pa sa problema nila ang kakulangan sa kama ng ospital.
05:00Lagpa sila ngayon sa kanilang bed capacity.
05:03So, imagine 25 bed, we're nako-confined sa atin, is nasa 50-51.
05:07So, we're operating at 200% capacity kadalasan.
05:11Lagi kami tinatanong ni Gog, lagi niyang ano sa amin is, sa makabebe, no?
05:19Kung meron lang lupa pa na mahanap na pagtatayon ka ng ospital, patatayuan ko kayo.
05:29It impairs yung aming healthcare delivery.
05:32So, nakapalungkot, no?
05:34Kasi sa ganito, hindi lang yung manpower ko yung affected.
05:37Hirap silang pumunta dito.
05:39Hirap din silang makaalis.
05:41Sa probinsya ng Pampanga, nagpatayo ng 293 flood control projects sa iba't-ibang bahagi ng probinsya.
05:57May kabuang halaga ito na 14.5 billion pesos.
06:01Pero ang ilan sa mga proyektong ito, ayon sa mga residente, hindi naman daw nila nararamdaman.
06:07Kung tutuusin, may ibsan sana ang pagbaha sa ospital ni na Dr. Mercado,
06:11at sa komunitan, dahil meron namang ipinatay yung flood control project.
06:15Mahigit 8 kilometro lang ang layo mula sa kanila.
06:18Pero para sa mga residente sa lugar, tila hindi naman naging efektibo ang proyekto.
06:34Sa dokumento mula sa DPWH, sinimula ng construction of dike, barangay Bebe Anak, Masantol, to barangay San Esteban, Makabebe, Pampanga, noong July 2024.
06:45At October 2024 naman ang original contract expiry date.
06:52Mahigit 9.2 million pesos naman ang original contract cost ng proyekto.
06:57Ang contractor ng proyekto, N22 Construction and Trading.
07:02Nakasaad din sa dokumento na 100% completed na raw ito.
07:07At na-disburst o nabayaran na rin ng buo ang proyekto.
07:11Ayon sa kagawad ng barangay na si Pablo Manansala, matagal na raw na tinitiis ng mga residente ang matinding pagbaha sa kanilang lugar.
07:22Talagang malaki ang tubig dito. Aros hindi kami natulog, tinitingnan namin yung mga ito, katulad nito nga ang delikado.
07:32Ito lang ang pinaka-critical itong nangyari sa buhay namin dito sa itong taon na ito, nung biglang lumaki ang tubig.
07:40Nagpadala kami ng sulat sa contractor para kunin ang kanilang panig.
07:47Sa written statement na ipinadala ng contractor sa reporter's notebook,
07:51sinabi nilang na ipatupad nila ng maayos, na inspeksyon at nakumpleto ang proyekto
07:56batay sa Programs of Work, Plano at Specification ng DPWH First Pampanga Engineering District Office.
08:03May itinuturo ang mga residente na isa pang proyekto na hindi pa rin tapos.
08:10Isang tulay na mag-uugnay sana sa mga bayan ng makabebe at masantol.
08:15Ito yung mga dokumento na nakuha namin mula sa DPWH.
08:18At nakalagay dito na yung proyekto nagkakahalaga ng 47 million pesos.
08:23Sinimulan nito noong March 2024 at may original completion date ng September 2024.
08:30Pero hanggang ngayon, hindi pa rin ito tapos.
08:33Santo Cristo Construction and Trading Inc. ang contractor ng proyekto.
08:38Pinadalhan namin ng sulat ang contractor ng proyekto para tanungin kung bakit hindi natapos ang proyekto.
08:44Pero wala silang sagot sa amin.
08:47Dahil inabando na ang tulay, mga bangka ang naging pangunahing transportasyon ng mga residente rito.
08:55Maapektado kami dito, hindi natuloy yung trabaho nila dito sa pagpunta namin sa bayan.
09:02Bayan, nabawa yung mga taga-barangay sa Nisteban, nagbabangka pa dito kapuntang bayan.
09:09Ang nagagastos po nila ay napakalaki sa pamasahe lang.
09:12Magmula barangay sa Nisteban hanggang dito, 150 na.
09:16Tapos pagdating dito, magta-tri-scale pa silang papuntang bayan.
09:20Another 150 na naman.
09:21Di kalayuan sa hindi natapos na proyekto, isa pang project ang kasalukuyang ginagawa.
09:29Sa dokumentong nakuha ng Reporter's Notebook mula sa DPWH,
09:33February 2025 sinimula ng construction of San Esteban Bridge, Phase 3,
09:38Makabebe, Pampanga, ang contractor, St. Timothy Construction Corporation,
09:43na pagmamayari ng mga diskaya, ang halaga mahigit 137 milyon pesos.
09:50January 2026 sana ang target matapos ang proyekto.
09:54Pero nakasaad sa dokumento na terminated na ang proyekto, matapos ma-blacklist ang contractor.
10:00Ayon sa Municipal Engineer ng Makabebe, Pampanga na si Engineer Lorenzo Vicente,
10:05malaking bagay ang pagpapatayo ng mga daan at tulay sa kanilang bayan
10:09para maabot ang mga residente na nasa coastal areas.
10:13Hindi siya tuloy-tuloy. Pa-ini-initial siya.
10:16Initial dito, initial doon, initial doon.
10:18Nandyan na yung mga face-face na yun, pero hanggang ngayon, hindi pa rin magagamit.
10:22Hindi ko pa na total yung kabuhan, pero ang laki na ng budget na naibaksak.
10:27Pero hanggang ngayon, hindi pa rin magamit sa area doon.
10:35Hindi pa rin magamit sa area doon.
Comments