00:00.
00:00Makalipas ang kalahating oras na biyahe,
00:15narating namin ang isla San Salvador sa Masimloc.
00:21Sa may pampang, nakita ko ang ilang pamilyar na muka.
00:25Sila ang mga mangisdang si Naroni, Eddie, at kapatid ni Delphine na si Ernie.
00:47Sinamahan ako ni Naroni papunta sa bahay ng iba pang mangisda na nakasama namin noon sa Scarborough.
00:55Una naming bibisitain si Delphine.
01:00Pero hindi ko inasahan ang maaabutan ko.
01:11Si Delphine, ano?
01:16Kinala ko saan yan?
01:17Delphine.
01:18Ang dating malakas at masiglang nakasama namin sa pangingisda.
01:24Bihag na ng isang papag ngayon.
01:39Hirap man, mababakas kay Delphine ang kagustuhang makapagsalita.
01:40Hirap man, mababakas kay Delphine ang kagustuhang makapagsalita.
01:45Halong para na, yung kapatid ang tatay ko na ako.
01:46Hirap man, mababakas kay Delphine ang kagustuhan makapagsalita.
01:48Hirap man, mababakas kay Delphine ang kagustuhan makapagsalita.
01:49I wanted to speak every day.
01:57I think I had to have a long time with you.
01:59I don't have to worry about this.
02:01I don't know what else is going on.
02:03Wow!
02:05One pitik.
02:07One pitik.
02:08One, two.
02:09One more.
02:10One more.
02:11One more.
02:12One more.
02:13One more.
02:14One more.
02:16It's a story of Delphine's wife, Gigi, in 2020,
02:21who was attacked by Delphine's puso.
02:23So, mama po siya lumawood.
02:25Nung bababa na daw po siya,
02:28bigla na lang po siyang natumba.
02:30Na-stroke na po.
02:31Kaya nagkaganya na siya.
02:33Hindi ko na siya makausap.
02:34Kala ko po, mawawala na din po siya ng araw na yun.
02:40Napating na naman daw sa Rural Health Unit o RHU ng masinlok si Delphine.
02:45Pero hindi nabubuti ang kanyang lagay.
02:48Hirap na siyang makapagsalita.
02:50Nakabaluktot ang kanang kamay.
02:52At madalas nananakit ang kanang hita.
02:55Hindi na rin siya makalakad.
02:58Mula noon, hindi na rumuling nakabalik sa Scarborough si Delphine.
03:03Isa sa sinisisi ni Gigi sa nangyari sa asawa,
03:06ang mga naranasang harassment sa Scarborough Shoal.
03:10Ayaw ko sanang ibigay.
03:12Dahil nakamarana ko sa pamilya ko.
03:15Ang ganitong mapait na karanasan,
03:45hindi raw mawala sa isipan ni Delphine.
03:47Yung gamit daw po niya, kinawa nila.
03:50Yung po ang ina.
03:51Aalala pa rin talaga niya.
03:52Opo, yung mga gamit daw po niya.
03:55At kahit bihag ng karamdaman,
03:57hindi raw nawawala kay Delphine
03:59ang ang kagustuhang makabalik sa Scarborough Shoal.
04:02Abang lang kukwentuhan tayo,
04:04umiiyak ang ato.
04:05Okay.
04:08Sama ka pa daw doon, gusto ka duro.
04:11Gusto ka pa daw, sasama doon.
04:13Salamat.
04:14Salamat po.
04:15Salamat tayo.
04:18Laban-laban daw.
04:20Laban-laban daw po sa doon.
04:21Dagi ba niya nababanggit pa rin yung Scarborough?
04:28Ayun po, parang niya po nababanggit.
04:30Anong tapaan niya pinabanggit?
04:32Sa atin yun, sa atin yun.
04:33Hanggang ngayon?
04:34Opo, punta pa daw siya,
04:36pag malakas din daw po siya.
04:41Dahil hindi makapagtrabaho,
04:43umaasa sila ngayon sa tulong ng mga anak.
04:45Kagayang ganyan po,
04:46hindi ko siya maiwanan.
04:47Gusto ko maghanap buhay,
04:48hindi ko makapaghanap buhay.
04:50Kawawa na po siya,
04:51pag ganyan po,
04:52dudumi siya.
04:54Wala pong magkasitaso sa kanya.
04:59At gustuhin man daw nilang
05:00maipagamot si Delphine.
05:02Kulang na kulang sila sa pantustos.
05:08Dagdag na hamon din
05:10ang pagdadala sa kanya sa ospital.
05:12Kailangan pang tumawid ng dagat
05:14para makarating sa bayan ng Candelaria
05:16kung saan naroon ang ospital
05:18na pwedeng tumingin kay Delphine.
05:20Sama ni Lula na ako.
05:24Ang layo-layo po,
05:25bago wala pa kami sa sariling banka
05:27na isakay siya,
05:28hindi po pwede sa bankang malaki.
05:30Hindi po siya nakakalakad.
05:34Hindi.
05:36Hindi.
05:37Dito lang.
05:41Nagdadasal po ako na
05:42sana po may tutulong sa amin.
05:50Kinabukasan,
05:56naabutan naming umiiyak
05:57at idinadaing Delphine
05:59ang pananakit ng kanang hita at paa.
06:02At halal pa ako,
06:03pa ako,
06:04pa ako,
06:05tutang pa ako,
06:06smula.
06:09Kung saan po,
06:10paggabi yan,
06:10umiiyak,
06:11talagang sakit na yung paa niya,
06:13kamay niya,
06:14at masakit.
06:17Kaya agad kaming
06:18nakipag-ugnayan sa health worker
06:20ng barangay San Salvador
06:22at lokal na pamahalaan
06:24ng masindok
06:24para matulon na si Delphine.
06:33Para madala sa pampang,
06:35kakailangan din siyang
06:36ipahila sa isang kalabaw.
06:37Sa tulong ng kanyang busong anak
06:53na si Deji
06:54na nagsilbi niyang sandalan.
06:56Idinay si Delphine
06:57habang hila-hila
06:59ng isang kalabaw
06:59na nagmistulang
07:00isang ambulansya.
07:07Hirap na nga
07:13sa kanyang kondisyon.
07:14Dagdag pasakit pa
07:15ang kawalan
07:15ng maayos na kalsada
07:17sa kanilang lugar.
07:25Pero para sa pamilya
07:27ni Delphine,
07:28ito raw
07:28ang pinakahihintay
07:29nilang pagkakataon.
07:37Matapos ang kalahating oras,
07:40narating namin ang pampang.
07:46Pinagtulong-tulungan siyang
07:48isakay sa isang baka.
07:49Nang makarating sa bayan,
08:12inilipat naman si Delphine
08:13sa isang ambulansya.
08:14Hindi nagtagal,
08:21narating namin
08:22ang ospital.
08:26Makalipas ang apat na taon.
08:28Sa wakas,
08:29matitignan
08:30ng espesyalista
08:30si Delphine.
08:33Ano ang matutuklasan
08:34sa kanyang kondisyon?
08:36May pag-asa pa kaya
08:37siyang gumaling?
08:39Ang gagawin po natin po,
08:41itataas po po itong
08:42kamay niyo, ha?
08:44Walang problema.
08:46Subukan nyo nga pong
08:46igalaw ito.
08:47Yan.
08:48Sige po.
08:50Subukan igalaw.
08:51Tas-tas.
08:52Yan.
08:53Pero masakit po ito tayo,
08:54no?
08:55Sumasakit, no?
08:57Ibigas na po.
08:59Manang,
08:59eh pa ako.
09:00Ah.
09:09Samantala,
09:10pagdating nila Delphine
09:11sa ospital,
09:12agad siyang sinuri.
09:13Ito ang kauna-unahang
09:24pagkakataon
09:25na matitignan siya
09:26ng isang
09:27neurologist.
09:29Subukan nyo nga po
09:30itaas yung kamay niyo.
09:31Ito itaas.
09:32Walang problema to.
09:33Ang problema tayo na po.
09:34Okay.
09:35Okay.
09:35Bako.
09:37Masakit po ito?
09:38Masakit pa ako.
09:39Ito pa ako.
09:39Okay.
09:40Bako, bako, bako.
09:43Dito sa stroke ni tatay,
09:45ang tinamaan po
09:46is yung left side
09:47ng brain.
09:48Kaya yung pagsasalita niya po,
09:49brutal-utal, no?
09:51At hirap siya
09:51makapagsalita.
09:53Bilang tulong,
09:54nagbigay ang ospital
09:55ng ilang buwang supply
09:56ng gamot kay Delphine.
09:58Pinayuhan din siyang
09:59sumailalim sa CT scan.
10:01Kaya mula Candelaria,
10:04muling ibinayay si Mang Delphine
10:05sa isang ospital
10:06sa Iba Zambales
10:07para maisagawa
10:09ang CT scan.
10:12Sa ngayon,
10:14maliban sa mga gamot,
10:15kakailangan din ni Delphine
10:17ang physical therapy
10:18para unti-unting
10:19maigalawa kanyang
10:21kanang kamay at paa.
10:24Ano na kami?
10:25Bago kami umalis sa isla,
10:27nagpaalam ako kay Delphine.
10:29Magpagaling ka?
10:31Ha?
10:32Magpagaling ka?
10:33Babalik tayo sa Carboro.
10:38Kaya yan, kaya.
10:40Habang wala.
10:46Pag magaling ka na,
10:47balik tayo sa Carboro.
10:48Ha?
10:49Balik tayo.
10:50Ha?
10:51Balik tayo.
10:52Sama tayo doon.
10:54Sama tayo doon?
10:55Oo.
11:00Sama tayo doon.
11:01Sama tayo doon.
11:02Billa tayo doon.
11:02Baik tayo doon.
11:03Byrno geto oon.
11:04Ha?
11:04Baik tayo doon.
11:04Billa tayo doon.
11:05Hala.
11:06Baik tayo doon.
11:06Sama tayo doon.
11:06Pagaling ka?
11:07Baik tayo doon.
Comments