00:00Northern Summon
00:02Northern Summon
00:08Sa malawak na kabundukan ng Northern Summon,
00:12may mga batang,
00:14mabigat ang pasan.
00:20Sa bawat akbang ng mundi nilang mga paa,
00:26sinisikap nilang abutin
00:28ang kanilang mga pangarap.
00:30Pangarap para sa pamilya
00:32at pangarap
00:34para sa sarili.
00:38Mahirap ang trabaho.
00:40Ang kapalit,
00:42maliit na halaga.
00:46Pero may dagdag na liksi
00:48sa kilos ng isang bata ngayon.
00:52May matagan na kasi siyang pinag-iipunan.
00:56Isang simpleng pares ng sapatos
01:06sa kalapig na tindahan.
01:08Mahabahabang lakaran ang kailangang suungin
01:20para maabot ang barangay Hinagunoyan
01:24sa Katubig Northern Summon.
01:26Gusto kong makilala ang mga batang mangongopra sa lugar.
01:34Medyo mahirap
01:36puntaan itong bahay na ito
01:38dahil
01:40hindi pa talaga developed walang mga kalsada
01:42at umulan pa kaya maputik at madalas ang daan.
01:44Pero basta naman nakabota.
01:46Yan ang sikreto
01:48para kahit papano
01:50makagalaw tayo na maayos.
01:52So after itong ilog na ito,
01:54malapit-lapit na raw.
02:14Sa kabilang daku ng ilog,
02:38naghihintay na ang yating dalawang taong gulang
02:42na si Ronald.
02:43Hello!
02:44Amusta ka?
02:45Kailang po?
02:46Si Ronald.
02:47Nice to meet you.
02:48Saan nga galing yan?
02:50Galing po ako sa...
02:52sa bundok.
02:54Sa bundok?
02:55Oo. Ano ba trabaho mo dun?
02:56Ano ang ginagawa mo dun?
02:57Ng...
02:58Kukupra po.
02:59Hmm.
03:00Kahit kanina nagtrabaho ka niya?
03:02Opo.
03:03Oo.
03:04Maulan na?
03:05Kaya nga po eh.
03:06Mabasa ka?
03:07Oo po.
03:08Oo.
03:09O paano?
03:10Uwi ka na ba niyan?
03:11Saan ang bahay ninyo?
03:12Andun po.
03:13Sige.
03:14Simahan mo ko.
03:15Tayo sa bahay ko.
03:16Sige.
03:25Manugog na ang araw.
03:26Pero ngayon pala makapagpapahinga ang bata
03:29matapos ang buong araw na pagsasabak
03:31o pagbubuhat ng kopra
03:33mula sa bundok.
03:34Pag nagkatrabaho ka,
03:36mga magkana ang kinikita mo sa isang araw?
03:38Isang po.
03:39One hundred.
03:41Pag...
03:42Pag madami po akong
03:44nabubuhot ng kopra,
03:46di lang po one hundred yung nakukuha ko.
03:49Ah, talaga?
03:51Ito.
03:52Tsaka yung iba po,
03:53binibigay ko po kay mama yung pedo.
03:55Ngayong walang pasok sa school,
03:57napapadalas daw
03:59ang trabaho ni Ronald.
04:01Meron ko ba pinag-iipunan?
04:03Opo.
04:04Anong pinag-iipunan mo?
04:06Gusto ko po ng sapatos.
04:08Sapatos.
04:09Anong klaseng sapatos?
04:11Kahit ano po.
04:13Hindi man inamin agad ng bata,
04:15ang inaasam niyang sapatos
04:18nandito lang pala sa tindahan
04:20na madalas niyang tambayan.
04:22Alin dyan?
04:23Alin dyan yung gusto mo?
04:24Yun po yung white.
04:25Ah, ito.
04:26Pati nga.
04:27Pati nga natin.
04:28Ito po o.
04:29Kaso, unlaki po.
04:31Ah, medyo malaki nga.
04:32Pero maganda nga, no?
04:34Ate,
04:36Magkana po itong sapatos nyo?
04:39150.
04:40150.
04:41150.
04:42Kaya yan.
04:52Pag uwi sa bahay,
04:53inihulog ni Ronald ang natitirang pera
04:56sa munting Alcansha.
04:5815 pesos.
05:01Maliit na halaga,
05:03pero pakunti-kunti.
05:05Tiwala ang bata
05:07na mabubuurin
05:09ang ipon niya.
05:15Kinabukasan,
05:17umaki at uli ang pamilya ni Ronald
05:20sa kuprahan.
05:28Kasama nila ang iba pang mga batang tutulong
05:30sa pagbitbit ng mga produkto
05:32pababa ng bundo.
05:41Sa kanyang murang edad,
05:42mulat na si Ronald sa hirap ng buhay.
05:47Kaya hindi niya alintana
05:48ang mahirap na trabaho,
05:50umulat man o umaraw.
05:54Kamusta buhay dito sa inyo, Ronald?
05:56Okay lang naman po,
05:57pero medyo po mahirap.
05:59Bakit mahirap?
06:01Kasi pag wala po,
06:03pero hindi po nakakabili.
06:08Nakakabili ng pagkain?
06:10Opo.
06:11Hindi kaya kumakain?
06:12Kumakain naman po,
06:13pero ang ulam, asin.
06:15Makalipas ang mahigit isang oras,
06:17narating na ng grupo ang kanilang kuprahan.
06:18Makalipas ang mahigit isang oras,
06:20narating na ng grupo ang kanilang kuprahan.
06:22Agad tumutok sa gawain ang bawat isa.
06:25Ang kanilang kuprahan.
06:27Makalipas ang mahigit isang oras,
06:29narating na ng grupo ang kanilang kuprahan.
06:36Agad tumutok sa gawain ang bawat isa.
06:41Ang kuya at amain ni Ronald nakatoka sa pagpitas ng nyog sa tuktok ng mga puno.
07:05Pag nakakuha na po yung bunga,
07:23pinahakot po dito.
07:25Pag nakakot na po,
07:27natambak na po dyan lahat.
07:29Sa apo nagsisimula yung pagbubunot ng nyog.
07:33Pinabalitan.
07:34Ito yung binibiyak ninyo eh, no?
07:37Apo.
07:38Para lang tanggalin yung lamang tubig sa loob.
07:40Apo.
07:51Si Ronald, masyado pang bata,
07:54para sa mga delikadong gawain.
07:59Maruno ka na ba gumamit nung gulok mo?
08:03Ito yung itang?
08:04Medyo pa lang po.
08:05Hindi pa masyado?
08:06Apo.
08:07Pag nagtatrabaho si kuya mo, anong ginagawa mo?
08:10Minsan po, nagtitingin lang po ako kasi parang gusto ko lang din po matuto.
08:16Pagkatapos balata ng mga nyog,
08:21kumuha na ng panggatong ang iba.
08:26Dito na nila pinusukan ang naipong mga produkto na nakalatag sa lutoan.
08:27Dito na nila pinusukan ang naipong mga produkto na nakalatag sa lutoan.
08:52Habang nagsasalansa ng nyog,
08:55papansin-pansing may iniinda si Ronald sa kanyang kanang paa.
09:14Patingin nga nung paa mo, ano nangyari?
09:19Tinumaan po ng kahoy.
09:21Apde?
09:22Opo.
09:23Paano yan? Maglalakad ka pa mamaya?
09:26Opo. Magdadala pa nga po ako eh.
09:32Hindi may iwasan ang mga disgrasya sa ganitong uri ng trabaho.
09:36Kaya si Nanang Annalisa ayaw na raw sanang makita ang bunso dito sa kuprahan.
09:51Pero mapilit daw si Ronald.
09:54Kawa nga sa hirap ng buhay namin sir.
09:58Kaya pinapatulong ko lalo wala na kaming bigas.
10:03Malaking bagay po ba yung pagkulong ni Ronald sa inyo?
10:07Opo sir. Sobra.
10:10Malaking bagay yun.
10:12Para sa akin, malaking bagay yun.
10:19Kung mayroon lang ako, kakayanan.
10:22Habang nabubuhay ako sir, gusto po magkapag-aral si Ronald.
10:27Kasi naawa ko sa kanya.
10:34Sobra.
10:35Kaya po nagkatrabaho pa kayo kahit ano na?
10:39Opo sir. Kahit ganito ang edad ko, 57.
10:44Tumutulong pa rin ako para lang makakain kami.
10:48Makaahaw naman lang ng kahirapan.
10:54Dati na raw nakipagsapal na rin ang kanilang pamilya sa Maynila.
11:00Pero napilitan silang bumalik sa Northern Samar matapos mademolish.
11:04Ang tinutuluyan nilang bahay doon.
11:07Marami ka ng pinagdaanan.
11:09Marami sir.
11:10Simula mabibuda ako, marami ang pinagdaanan.
11:14Kala ko nga hindi ko mapubuhay yung pito kong magkakapatid ng mga maliliit pa nila.
11:22Si Ronald hindi din daw maiwasang mag-alala para sa kanyang ina.
11:34Pag ano po, kawawa po ata ako pag mawala po siya.
11:41Hmm, bakit naman?
11:44Hmm, ba't mo naman naisip yun?
11:49Naawa po kasi ako kay mama kasi ang tanda na po niya eh.
11:56Tapos nang katrabaho pa siya.
12:01Nang maluto ang opera, inihangon na ito at inihanda para bitbitin pababa ng bundok.
12:20Hindi kayang buhatin ng matatanda ang lahat ng produkto.
12:29Kaya nakaabang na rin ang mga bata para punuin ang kanilang mga sako.
12:35Yung mga kaibigan mo, yung mga nag-aaral sa school, lahat ba kayo nagtatrabaho na?
12:42Opo. Mga kaibigan ko po yan.
12:44Bakit lahat nagtatrabaho na?
12:46Para pumagka pera.
12:52Sa pinakahuling datos ng goberno,
12:55nasa isang milyon pa rin ang working children sa buong Pilipinas.
13:00Ang magandang balita, bumaba na ang bilang na yan mula sa halos 1.5 million noong 2022.
13:11Yun nga lang sa mga lugar kung saan mapagal ang pag-unlad.
13:16Nananaig ang kagustuhan ng mga bata na tumulong sa kanilang pamilya.
13:23My fellow graduates, we are about to reach high school.
13:27We must enjoy the next six years of our lives in order for us to reach our goals.
13:38Ang labing isang taong gulang na si Joyra,
13:42salutatoria ng kanilang klase,
13:45sa katatapos lang na moving up ceremony.
13:48Pero ngayon,
13:55nandito rin siya.
13:59Nagbabanat ng buto.
14:03Kasi gusto akong makatulong sa
14:06gastusin sa bahay.
14:07Sa tingin mo ba importante na tumutulong yung mga bata sa kanilang magulang?
14:19Opo.
14:20Bakit?
14:21Kasi para hindi ka pabigat.
14:28Kahit nagtatrabaho,
14:30hindi raw pinababayaan ni Joyra ang kanyang pag-aaral.
14:34Pwede pa.
14:36Pero may mga hindi kasing swerte.
14:40Ibang mga bata ba dito,
14:42napipilitan na silang tumigil sa school?
14:44May mga kilala ka bang ganun?
14:46Opo.
14:47Tumitigil sila.
14:48Bakit daw sila tumitigil?
14:50Kasi wala na daw pinaaral.
14:53Wala na panggastos?
14:55Opo.
14:56Samantala, si Ronald,
15:06binalutan na ng retasong tela ang dumudugong sugat sa paa.
15:11Tela, ragka ka pa rin?
15:13Sasabak pa rin?
15:14Opo.
15:15Bakit?
15:17Gusto ko po magdala po kasi para po magkatira ako.
15:26Bago buhatin ni Ronald ang kanyang sako,
15:35si Nanay Ana Liza ilagyan muna ng mga dahon ang loob ng sumbrero ng kanyang anak
15:42para hindi raw ito masyadong masakit sa ulo.
15:46Ito na ba yung bubuhatin mo?
15:47Opo.
15:49Ang bigat pala.
15:52Ganyan?
15:53Opo.
15:54Ganyan po yung pagdadala ko.
15:57Pasubok nga ako.
16:04Sakit sa ulo to pag matagtag.
16:06Opo.
16:07Kaya ka ba nakasombrero?
16:08Opo.
16:10Liit-liit mo pa, kaya mo na magbuhat ng ganito.
16:12Siguro mga nasa na rin to.
16:15Sixteen kilos, gano'n?
16:16Ten.
16:17Ten lang to?
16:18Opo.
16:19Mga nasa eleven.
16:20Grabe.
16:24Dahil sa iniindang sugat, binawasan muna ni Ronald ang kanyang bitbit ngayong araw.
16:31Mahigpit na utos daw ni Nanay.
16:33Kaya mo ba maglakit?
16:36Gusto ko pa nga yung dagdagan eh.
16:48Sa bayan daw ng San Miguel, ang bagsakan ng copra.
16:51Halos dalawang oras mula rito.
17:06Masukal ang bundok.
17:16Maputik ang daan.
17:17At umaabot ng dalawampung kilo ang pasa ng ibang mga bata.
17:34Hindi biro ang trabaho nito.
17:41Lalo na sa mga musmus.
17:43Nayhilo po ako.
17:46Pag nagbubuhat po ako ang sakit na ulo.
17:50Lalo na po pag matutulog na po ako ang sakit ng katawang ko lahat.
17:58Yung sangsako na gano'n,
18:01kaya mo yung buhati ng malayo?
18:05Opo, pero
18:07hirap na hirap na po ako ng makalakan.
18:09Pero sa kabila ng lahat,
18:14Ang mga bata,
18:19nakukuha pa rin ngumiti
18:21at magbiruan.
18:23Ha, ha, ha, ha, ha.
18:32Hi, hi, hi!
18:33I'm going to go!
19:03Apo na nang makarating kami sa Barangay San Miguel para magbagsak ng mga kopra.
19:26Dahil sa ulan, hindi rin ganap na naluto ang produkto ni Ronald.
19:3355 lang yan kasi ano, ilaw.
19:3755?
19:3967 ang luto.
19:41Baka naman pwede mo makuha ng 60 man lang.
19:48Pero ilaw talaga.
19:53Kahit malang mga ano, 57 ganun naman.
19:59Tikka lang, tikka lang.
20:00Okay.
20:03Lahing yung ano mo, kaso lang.
20:05Inaw.
20:06Kahit lang sa 57.
20:08Sige, ano ko na lang 57.
20:11Sa susunod, anuhin mo na lang.
20:14Lulutuin ko na lang.
20:15Lulutuin mo na lang para mataas yung price.
20:17Pwede mo na lang.
20:18Pwede mo na lang.
20:19Pwede mo na lang.
20:20Pwede mo na lang.
20:21Pwede mo na lang.
20:22Pwede mo na lang.
20:23Pwede mo na lang.
20:23Ayan mo na yung 1 piso.
20:26Ngayong araw, kumita si Nanay Adaliza ng P4,389.
20:34Kahati niya ang may-ari ng lupa sa halaga na ito.
20:40Pagkakasyahin na ng buong pamilya ang mahigit 2,000 piso sa loob ng isang linggo.
20:45Si Ronald Daman, kumita ng P48 pesos ngayong araw.
20:58Patapos sa buong araw ng trabaho,
21:05naglaro muna sa ilog ang mga bata.
21:11Kahit sandali.
21:15Kinalimutan muna ang bigat
21:18na araw-araw nilang pasan.
21:22Pag-uwi sa bahay,
21:37naghulog ulit sa alkansya si Ronald.
21:42Pagkano ang ano, dinagay mo ngayon?
21:4715 lang po.
21:49Alam ko ako, magkana na laman ito?
21:50Hindi po.
21:51Bakit?
21:52Hindi ko naman po binibilang.
21:56Kaya medyo, medyo mabigat na rin.
21:59Maka malaki-laki na rin yan.
22:01Kailan mo bubuksan yan?
22:03Pag isa kang mga nasa kalahati na kaya puno.
22:06Ipinakita rin sa akin ng bata
22:09ang nag-iisa niyang pares ng sapatos
22:11na gusto na raw sana niyang palitan.
22:14Gamit mo ito saan?
22:15Sa pag-unaan po ako.
22:18Pag lumalabas?
22:19Opo.
22:20Sa school, ito rin ang gamit mo?
22:22Opo, minsan.
22:23Hmm.
22:25Oo nga, nasisira na nga.
22:26Oo nga.
22:30Tanggal na yung tahi sa loob.
22:32Tsaka ito, no?
22:33Bubutas na, no?
22:36Hmm, konti na lang.
22:38Pag napuno yan,
22:39sigurado kaya mo nang bilhin yung sapatos doon.
22:42Baka nga po mabili muna po yan.
22:45Ha? Baka may mauna?
22:46Opo.
22:47Bakit? May iba bang mga gustang bubili?
22:49Meron po yan.
22:51Mukhang hindi na pala ganoon kadesidido si Ronald
22:54na bilhin ng sapato sa tindahan.
22:57Baka hindi na lang.
23:00Bakit?
23:00Bayaan ko na lang yun.
23:04Hmm.
23:05Meron pa naman akong sapatos
23:06kaso kay si Ronald,
23:08bayaan na lang yun.
23:09Hmm.
23:13Naisip daw ng bata
23:15na ilaan na lang sa iba
23:16ang kanyang ipon.
23:18Gusto ko po kasi
23:19bumili po kami ng nyero.
23:23Tumutuloy na ba yung
23:24ubong yan?
23:25Opo.
23:27Magkano raw yun?
23:28Hindi ko po alam.
23:29Ibigbigay mo na lang kay mama?
23:31Opo.
23:32Hmm.
23:33Pang gawa namin ng bahay.
23:35Sa maiksing panahong nakasama ko si Ronald,
23:57saksi ako
23:57sa kanilang sipag
23:59at determinasyon.
24:00Gusto naming mag-iwan
24:06ng munting regalo sa kanila.
24:08Meron kaming baon na
24:09konting regalo
24:10dun sa mga bata dito
24:12dahil
24:12bago pa kami umalis,
24:14actually,
24:15nabalitaan ko na
24:15na nag-iipon si Ronald
24:16para sa sapatos.
24:18So,
24:19bukod sa shoes,
24:20meron kaming dalang
24:21backpack
24:21para sa school.
24:22Ito naman ay
24:24shoes
24:25pang school.
24:28Black shoes,
24:29di ba?
24:31Magagamit sa pagpasok yan,
24:33pero
24:33dahil
24:34rubber shoes
24:35ang gusto ni
24:36Ronald,
24:37syempre,
24:38meron ding rubber shoes.
24:40So,
24:40bumili lang kami
24:41ng size
24:41na medyo mas malaki
24:42para
24:43magamit pa niya
24:44sa mahabang panahon.
24:45Ronald!
24:58Upo ka muna.
24:59Meron akong surprise sa'yo.
25:02Meron akong bag.
25:06Salamat po.
25:06Para sa'yo
25:07sa school.
25:09Okay ba yan?
25:10Nagagahit mo ba yan?
25:12Laki po.
25:14Salamat po.
25:15Malaki eh, no?
25:16Pero dahil sa sapatos
25:18ang gusto mo,
25:19meron ako sa'yo
25:20ang dalang
25:20school shoes.
25:27Salamat po.
25:29Kasia ba sa'yo yan?
25:30Opo.
25:31And last but not the least,
25:34syempre,
25:35bagong pares
25:36ng rubber shoes.
25:38Pwede ka na ba?
25:39Pikit ka muna.
25:43Pikit ka muna.
25:44O.
25:46Bilat na.
25:46Nakita mo na eh.
25:48O.
25:49Rubber shoes.
25:50Medyo malaki sa'yo ito
25:51alam ko pero
25:52manggahit mo ito
25:53ng matagal.
25:55O,
25:55hindi ka na mga pagsalita.
25:56Gusto ko sukatin?
25:58Gusto ko atin mo.
26:08Kasia ba?
26:09Opo.
26:09Sige nga.
26:14Sige nga.
26:16Sakat mo nga.
26:19Wah!
26:20Ganda po.
26:22Okay ba?
26:23Opo.
26:23Ang ganda po.
26:24Sobra.
26:26O itong ano,
26:27try mo itong school shoes.
26:28Kasya ba?
26:34Kasya ba?
26:34Opo.
26:35Opo.
26:35Opo.
26:36Opo.
26:36Drop it lang.
26:37Opo.
26:37Opo.
26:37Opo.
26:38Opo.
26:38Opo.
26:38Opo.
26:39Opo.
26:39Opo.
26:40Opo.
26:40Opo.
26:41Opo.
26:41Opo.
26:41Opo.
26:41Opo.
26:41Opo.
26:42Opo.
26:44Sir.
26:45Marami salamat talaga.
26:50Marami salamat na.
26:52Magkaroon na nga.
26:53Nakulag ganit.
26:54Naku nay.
26:54Maliit na bagay po yan.
26:56Maliit na bagay.
27:02Anal.
27:04Buti ka naman.
27:05Nakatataba ng puso na makitang humingiti ang isang bata.
27:15Lalo na yung mga pursigido at nagsasakripisyo para sa pamilya.
27:31Hindi magbabago ang buhay ni na Ronald dito sa isang iglap.
27:35Pero may dangal sa pagpupursige.
27:39At makapangyarihan ang mga pangarap.
27:43Kaano man ito kapayak.
27:51Mapabagong sapatos.
27:53O mas magaan na buhay para sa pamilya.
27:56Nararapat lang na matamasa ito.
28:01At hikit pa.
28:02At ang mga bata.
28:05Tulad ni Narona.
28:10Magandang gabi.
28:11Ako si Atom Arauli.
28:13At ito,
28:15ang Eye Witness.
28:15Maraming salamat sa panunod ng Eye Witness, mga kapuso.
28:36Anong masasabi niyo sa dokumentaryong ito?
28:39I-comment na yan at mag-subscribe sa YouTube channel ng GMA Public Affairs.
28:43Adios.
Comments