00:00There are 500 words in the Philippines.
00:03Many of them have been 100 years ago.
00:07One of the most famous words in the Spanish language
00:12was in Zambales,
00:15a island called Capones.
00:25I'm here at San Antonio, Zambales.
00:29At kung nakikita nyo, may tatlong isla dito.
00:32Isa, dalawa, tatlo.
00:33Yan po ang tinatawag na Capones Islands.
00:36Yung pinakamalaki, itong bandang ito,
00:39Capon Grande ang tawag dyan ng mga Espanyol
00:42nung nandito pa sila.
00:44Ito ay bahagi na or facing na ng
00:48West Philippine Sea, Pacific Ocean.
00:50So, ang sinasabi sa atin,
00:53may isang importanteng parola or lighthouse
00:56na itinayo ang mga Espanyol doon
00:59sa pinakamalaking isla ng Capones.
01:05Kilala ang isla ng Capones sa puti nitong buhangin
01:08at magandang tanawin.
01:09Pero, para sa mga mandaragat,
01:12kilala ito dahil sa peligroso nitong mga alon.
01:16Walang nangangahas na tumira sa islang ito,
01:22walang bahay at istruktura,
01:24maliban sa isang puting parola.
01:28Ang problema, itong isla ng Capones,
01:31puro bato-bato siya.
01:33Hindi siya yung slope na ganyan na banayad.
01:37Bukang lulusong tayo dito sa tubig
01:41kasi hindi tayo makakadaong mismo doon sa dalang pasigan.
01:46Kung peligroso ang lugar na ito,
02:05bakit dito nagtayo ng parola ang mga Espanyol?
02:08Ang isla ng Capones ay nakaharap sa West Philippine Sea.
02:15Ito ang unang isla na iyong makikita
02:18kung manggagaling ka ng China,
02:20papasok ng Pilipinas.
02:22Kaya naman, inilagay rito ng mga Espanyol
02:25ang isa sa pinakamalaking ilaw noon.
02:28Ang Fresnel First Order Lens.
02:31Isang uri ng ilaw na kayang matanaw
02:34kahit 46 kilometers ang layo.
02:37Sumula dito, meron ng hagdana, no?
02:44May hagdanang bato na.
02:46Original pa raw to.
02:48Ito pa yung original na ginawa pa
02:50noong panahon pa ng mga Espanyol.
02:56Kasama ang lighthouse keeper ng lugar,
02:58tinahak namin ang masukal na daan patungong parola.
03:02Yung pupuntahan nating parola,
03:07tinayo ito ng mga Espanyol
03:12more than 100 years ago.
03:15Bagamat meron light keeper dito,
03:17pinibisita ito siguro mga once a month lang.
03:21Kaya tingnan ninyo, talagang masukal na.
03:37Makalipas ang 30 minuto,
03:38isang lumang gate ang tumambad sa amin.
03:41Ito na yun.
03:42Luma.
03:43Ang ganda.
03:44Wow!
03:45Malamansyon sa laki ang parola ng Kapones.
03:48Itinayo noong 1890,
03:51meron itong tatlong palapag
03:53na kumpleto sa lahat ng kagamitan.
03:55So, mula dito makikitan ninyo yung parola.
03:57Wow!
03:58Malamansyon sa laki ang parola ng Kapones.
04:01Itinayo noong 1890,
04:03meron itong tatlong palapag
04:05na kumpleto sa lahat ng kagamitan.
04:07So, mula dito makikitan ninyo yung parola,
04:18yung faro de punta Kapones.
04:22Yung taas,
04:23yan na yung na-refurbish na ng
04:25Philippine Coast Guard.
04:26Pero yung sa baba,
04:28original structure pa,
04:29more than 100 years old.
04:31Itong structure na to na
04:33pahal lang na ganyan,
04:36yan yung mga opisina.
04:38Tapos ito,
04:39dito raw nakatira yung
04:41mismong lightkeeper.
04:43Ah, okay!
04:45Dito raw sila nagluluto.
04:47Ito yung mga lutoan,
04:49kusina.
04:51Tama, kusina ito.
04:53Tapos,
04:54saan kaya sila natusulog?
04:58Eh, ito!
05:01Oh my God!
05:03Ito yung tulugan nila noon.
05:05Pero tiba mo o,
05:08nagpanda yung
05:10kaysa ni.
05:18Sa sandaling panahon,
05:20parang bumalik ako sa kahapon.
05:22Sa panahong isa ito
05:24sa mga pinaka-importanting estasyon
05:26ng mga Espanyol.
05:29Noong 1890,
05:30more than 100 years ago,
05:32itinayo ng mga Espanyol
05:34dito sa Capones Islands,
05:35sa Zambales,
05:36ang isa sa pinakamakapangyarihan nilang parola.
05:40Itong Faro de Punta Capones.
05:43Napaka-strategic nitong parola na ito.
05:45Kaya bukod doon mismo sa lighthouse,
05:47nagtayo rin sila ng parang complex
05:49lightkeeper's house sa gilid nito.
05:52Ito yun yung kinatatayuan natin.
05:55Ang sabi sa atin ng research ay
05:58itong complex na ito
06:00ay meron daw
06:01anim na kwarto
06:03opisina
06:04at meron pa raw klinika.
06:06Pero sa ngayon,
06:08sa nakikita ninyo,
06:10wala nang gumagamit
06:12dito sa complex na ito.
06:13Abandonado na.
06:15At tinubuan na ng mga ugat,
06:18ng mga puno
06:20para bang nilamon na ulit
06:22ng kagubatan
06:23yung espasyo
06:24ng dating makapangyarihang parola.
06:31Ayon sa mga libro,
06:32gawa raw sa purong ladrilyo o tisa
06:35ang mga pader at bubong ng parola
06:38at ang sahig nito,
06:39gawa naman daw sa marmol.
06:41Pero bakas na lang
06:43ng matayong nakahapon
06:45ang makikita ngayon.
06:47Napabayaan na ang parola
06:49at malapit ng bumigay.
06:53Bagamat sira-sira na
06:54ang Lightkeeper's house,
06:56operational pa raw
06:57ang mismong tore ng ilaw.
07:00Ang laki pala nito!
07:01Ang problema,
07:02delikado ang pag-akyat
07:04sa toring ito.
07:06Ah, ito na yung entrance
07:08ng lighthouse.
07:12Naku!
07:17Safe pa naman ito, sir?
07:20Safe na rin po.
07:21Medyo dito lang sa gilid
07:23sa gilid lang dadaan.
07:29Napakaganda
07:30ng disenyo ng hagdan,
07:31pero napakarupok na nito
07:33dahil sa kalawang.
07:35May nakahuhulog na mga ano,
07:36yung nababakbak yung ano,
07:37yung kalawang.
07:38Dito, pwede tumapak dito?
07:40Okay.
07:41Pero gaano man kami kaingat
07:42sa pag-akyat?
07:43Ay!
07:44Naputas!
07:45Naputas!
07:46Hindi,
07:47umapak kasi ako dito sa ano,
07:48sa gilid.
07:49Tapos ito,
07:50nung pag-apak ko dito,
07:51na ano,
07:52na butas.
07:53Makalipas ang ilang minuto,
07:54narating din namin ang dulo ng hagnan.
07:56Pero may isa pa palang dapat akyatin.
07:59Kung makikita ninyo,
08:00sobrang luma na talaga nito,
08:02na babakbak na yung mga kalawang.
08:04Iyeng at sa pag-akyat.
08:05Ay!
08:06Naputas!
08:07Hindi,
08:08umapak kasi ako dito sa ano,
08:09sa gilid.
08:10Tapos ito,
08:11nung pag-apa ko dito na ano,
08:12na butas.
08:13Makalipas ang ilang minuto,
08:14narating din namin ang dulo ng hagnan.
08:16Pero may isa pa palang dapat akyatin.
08:17Kung makikita ninyo,
08:18sobrang luma na talaga nito,
08:20na babakbak na yung mga kalawang.
08:23Kaya,
08:24medyo,
08:26ingat lang.
08:27Doon lang tayo sa hinges.
08:30Tatapak.
08:35Sana hindi ako masyadong mabigat.
08:37Sana hindi bumigay, Lord.
08:41Dito lang sa gilid.
08:43Sa gilid.
08:44Kakayarin ako nito.
08:45Ito na.
08:50Ito na.
08:51Ito na yung inaw.
08:55Akala ko,
08:56narating na namin ang pinakatuktok ng tore.
08:58Pero hindi pa pala.
08:59Ito po yung nating lantern niya.
09:02Ah,
09:03ito yung lumang lantern.
09:04Binabalang.
09:05Binabalang.
09:06Saan ang ilaw ngayon yung lantern?
09:10Ah, yun sa taas na yun.
09:13Eh, paano aabutin yun?
09:14Ang lakas mo, Kuya.
09:21Sorry po, ah.
09:24Sandala!
09:25Wait lang!
09:26Ito na, Kuya.
09:27Okay na.
09:32Dahil Major C Lane ang West Philippine Sea
09:35na siyang binabantayan ng parola ng Kapones,
09:38naglagay rito ang Philippine Coast Guard ng malakas na ilaw.
09:43So yung ginagamit na ngayon na ilaw dito sa lighthouse na ito,
09:48modern technology na bago na.
09:50Ito ay under the Philippine Coast Guard already.
09:53Tapos gumagamit siya ng ganitong klaseng switch.
09:56Ito yung pinaka switch niya kasi tuwing gabi lang umiilaw itong parola na ito.
10:01Kailangan madetect nito na gabi na, madilim na.
10:04So, takpan ko muna siya.
10:07Tapos, it will activate yung light.
10:11Ayan.
10:12Ayan.
10:13Ayan na.
10:14Ayan.
10:16Ayan.
10:17Umiilaw na.
10:20Bakit po importante na i-preserve natin yung mga lumang parola?
10:24Ako po, bilang dati rin pong kapitan ng ating barko ng Coast Guard.
10:30Ginagamit pa rin namin ang parola kasi hindi kami nagre-rely totally sa technology.
10:35Kasi ito ay electronics, no?
10:38Prone ito na masira o majam.
10:40Kaya naman kahit may makabago ng teknolohiya, hangad ng Coast Guard na mapanatigling buhay ang ilaw ng mga parola sa bansa.
10:50Pero higit sa kalakalan at depensa, may espesyal na bahagi sa puso ng mga zambalenyo ang parola ng kapoles.
11:04Apat naputlimang taon ng mangingisda si Lolo Amado.
11:07Kwento niya, para sa kanilang mga mangingisda, ang parola ng kapoles ay hindi lang ilaw at gabay.
11:17Simbolo ito ng kanilang tahanan ng kanilang pinagmulan.
11:23Malungkot kami kasi yun lang ang bukod tangin namin ay yun ang parola.
11:28O kahit saan ka na dako na malayo o matutukoy mo na yan kasi may ilaw.
11:34Pagdating nun sa parola, sabihin na namin ay salamat na karating na tayo dito sa parola.
11:42Nakalulungkot isipin na ang mga parolang nagsilbing gabay noong sinaunang panahon.
11:49Ganito na ang itsura ngayon.
11:51May pag-asa pa nga bang buhayin ang mga tanog ng karagatan?
11:59O tuluyan na silang magpapaalam?
12:02Maraming salamat sa pagtutok ninyo sa eyewitness mga kapuso.
12:11Anong masasabi ninyo sa dokumentaryong ito?
12:14I-comment nyo na yan tapos mag-subscribe na rin kayo sa GMA Public Affairs YouTube channel.
12:19O tuluyan na s 행복an Adrian P villagers pacific kata saContado sa 갑in ang mga peoli mga.
Comments