Skip to playerSkip to main content
GMA Public Affairs
  • 2 days ago
URI NG HALAMAN, PUWEDENG INSTANT SHAMPOO?; ASIN, NAKAGAGAWA NG ULAN?

Katas mula sa isang uri ng halaman sa Negros Oriental, puwedeng maging instant shampoo? Anong halaman ito?

Samantala, asin, ikinakalat sa ulap upang lumikha ng ulan! Ano ang tawag sa prosesong ito at bakit ito kinakailangan gawin?

At, ilang mga pagkain na madalas makain, mayroon palang lason? Ano-ano ang mga pagkaing ito at paanong ligtas pa rin itong nakakain ng mga tao?

Panoorin sa #DamiMongAlamKuyaKim!

Category

🎈
Fun
Transcript
00:00Sa isang maling paghahanta at maling pagkonsumo,
00:03ito ay magkukos ng sakit ng chan or pagkahilo.
00:07Ang mga pagkain ito raw, pwede ba kalasong?
00:10Usually, kapag mas mataas ng exposure level sa mga ganitong uri ng pagkain,
00:15maaaring magkos ito ng pagkasawi ng buhay.
00:18Mula sa paborito nating prutas hanggang sa sangkap na pang-araw-araw na ginagamit bilang ulam,
00:24narito ang apat na food items na dapat tayo maging maingat sa pagkain.
00:31Mga kapuso, alam niya ba na may mga pagkain kinakain natin araw-araw
00:35na pwede maging mapanganib kapag hindi na ihanda ng tama?
00:39Ayon sa US Food and Drug Administration o FDA,
00:41may ilang halaman at pagkain na likas na nagtataglay ng mga kemikal
00:45na pwede maging toxic o kaya ay nakakalason kapag nakain ng sobra o hindi na ihanda ng tama.
00:52Ano nga ba mga pagkain ito na madalas pa rating makita sa ating mesa?
00:56Una sa listahan, healthy ang mansanas pero alam niya ba?
01:00Na may bahagi nito na pwede maging delikado kapag nasobrahan?
01:03Ayon sa Poison.org, ang buto ng mansanas ay naglalaman ng compound na tinatawag na amigdalin.
01:09Kapag nadulog at tatunaw ito sa ating digestive system,
01:12pwede ito maglabas ng cyanide,
01:14isang mapanganib na kemikal na nakakapekto sa kakayahan ng cells na gumamit ng oxygen.
01:20Mas nagiging mapanganib kapag maraming buto ang ninyuya at nakonsumo.
01:24Kapag kumakain ng apple, it's much better na i-leave na lang yung seed at huwag na siyang muyain.
01:31Kasi there are some people na nag-report na they felt gastrointestinal discomfort.
01:39Pero gaano karami ba ang kailangan makain bago ito maging delikado?
01:44Walang eksaktong bilang dahil nagkakaibang dami ng amigdalin sa bawat buto.
01:49Ang mahalaga, hindi karamiwang nagdudulot ng cyanide poisoning ang ilang buto na aksidente na nalunok ng buo.
01:56Mas nagiging konser nito kapag marami ang kinakain at ninumuya o dinudurog ang mga buto.
02:01Dami mo nga lang, Kuya Kim.
02:03Mula sa buto ng mansanas, dumako naman tayo sa beans na pwedeng maging mapanganib kapag kulang sa luto.
02:09Madalas susangkap sa mga potahe at salad.
02:12Pero ang red kidney beans kapag hilaw o kulang sa luto, pwede magdulot ng food poisoning.
02:18Patay sa food safety bulletin ng Center for Food Safety ng Hong Kong,
02:22ang red kidney beans ay naggalaman ng natural na toxin na tinatawag na phytohemaglutinin.
02:28May mga report na kahit hubigit kumulang apat hanggang limang hilaw ng kidney beans
02:32ay maaaring magdulot ng sintomas, pero hindi ito eksaktong toxic threshold para sa lahat.
02:38Kapag nakonsume mo ng hilaw o hindi sapat ng pagkaluto,
02:41pwede ito magdulot ng matinding pananakit ng cyan, pagsusuka at pagdudumi.
02:45Dapat pag kinain natin siya, malambot na siya.
02:47Dapat nag-undergo na siya ng boiling or ng intense cooking.
02:52Kaya mahalagang ibabad muna ang dried kidney beans.
02:55Pagkatapos, pakaluan ang mabuti sa sariwan tubig.
02:59Paborito ni bang suman, kasaba cake at iba bang kakanin?
03:03Alam niyo bang ang sangkap nitong kamoting kahoy kapag hindi nahanda ng tama?
03:08Pwede maging mapanganib sa kalusugan?
03:13Kapanghamangha at kahangahanga, pinusuan siya na at kumiliti sa interest ng online universe,
03:18pero bakit nga ba nag-viral ang mga video ito?
03:20Samahan niyo akong himayin at alamin ng mga kwento sa likod ng mga viral video at trending topic dito lang
03:25sa...
03:26Dami mong alam, Kuya Kim!
03:27At dapat, hindi lang beans ang dapat ihanda ng tama.
03:31Pati ang paborito nating kamoting kahoy, may nakakagulat na panganib.
03:35Paborito niyo bang suman, kasaba cake at iba bang kakanin?
03:39Alam niyo bang ang sangkap nitong kamoting kahoy kapag hindi nahanda ng tama?
03:43Pwede maging mapanganib sa kalusugan?
03:47Ayon sa World Health Organization o WHO,
03:49ang kamoting kahoy ay kabilang sa mga pagkaigmay cyanogenic glycosides,
03:53natural na compounds na pwede maglabas ng cyanide.
03:56Post-me, itong compound na ito ay natatagpuan sa mga mas mapakait na varieties ng kasaba.
04:02Nag-ibang taglay ng cyanogenic compounds na kamoting kahoy depende sa variety at paraan ng paghanda.
04:08Kapag hilaw o kulang sa tamang pagproseso,
04:11ang kamoting kahoy pwedeng manatindi rito ang mapanganib na level ng cyanide.
04:15There are some reports na nagsasabi na there are some na naging exposed sa cyanide
04:21na there are some na wala ng malay, nagkaroon din ng kumbulsyon,
04:25and also, yun nga po, gastrointestinal discomfort.
04:29Usually kapag mas mataas ng exposure level sa mga ganitong uri ng pagkain,
04:33maaaring magkos ito ng pagkasawi ng buhay,
04:37lalo na kapag ang katawan ng tao ay mahina.
04:40Pwede nang kailanganin ang pagbababag, fermentation at ibabampara ng pagproseso
04:44para mabawasan ng toxins.
04:47Mula sa kaboteng kahoy, punta naman tayo sa patatas.
04:50Pero bago ito lutuin, tingnan muna kung magkukulay verde o tinubuan ng maraming usbong.
04:55Ayon sa World Health Organization,
04:58ang patatas ay pwede magkaroon ng natural toxins
05:00na tinatawag na glycoalkaloids,
05:03kabilang ang solanin at chaconin.
05:05Hindi ito bakterya, pero isa siyang mapangalim na compound na makikita sa patatas.
05:11Kapag ang patatas ay green na at may nakikita na kayong sprouts
05:14o yung mga umuusbong na maliliit na parang mga halaman,
05:18huwag na po natin itong ikonsumo.
05:20Kapag nakonsumo ng marami,
05:22pwede itong magdulot ng pananakitansahan,
05:24pagsusuka at pagdudumi.
05:27Pwede din magkaroon ng neurologic discomfort.
05:30So pag sinabi natin, neurologic discomfort,
05:31pwede ang pagkatilo or pagkalito.
05:34Mahalagang itago ang patatas sa malamig, tuyo at madilim na lugar.
05:38Iwasan din kainin ang mga patatas sa sobrang verde,
05:40mapait o maraming usmong.
05:42Ang number one rule natin dapat ay,
05:45when in doubt, throw it out.
05:47Kapag may mga pagkain na hindi na natin sigurado na safe ito,
05:51mas mabuti na itapo na lang at huwag na kainin.
05:56Tandaan, hindi ibig sabihin na bawad na natin kainin ang mga pagkain ito.
06:00Maari pa rin natin silang kainin,
06:02mahalaga pa rin na kainin natin sila dahil mas healthy,
06:06mas merong variety yung mga pagkain natin.
06:10Ang mahalaga, alam natin kung paano ito hinahanda,
06:12lulutuin at itatago ng tama.
06:15Dami mga nakuya,
06:17sa parahon ng Super El Niño,
06:19naniniwala ba kayo na may man-made na ulan?
06:24Nalapit ang tao sa ulap
06:27at makalipas ang talahating oras,
06:30bubuos na raw ang ulan.
06:34Ang tawag dyan, cloud seeding.
06:36Ang magic ingredient na gamit dyan,
06:38simple lang at makikita sa loob ng ating bahay.
06:42Walang iba kundi asin.
06:45Askin?
06:46Pag yung ulap nilangin natin ng asin,
06:48ano mangyayari?
06:48Aalat.
06:49Aalat?
06:56Ang asin kadalas ang ginagamit
06:58parang pagkain maging malasa at malinamnam.
07:01Sa ilang kultura,
07:03ginagamit din itong pampalis di o mano
07:04ng negative energy.
07:06Pero alam niyo ba
07:08na pwede daw itong gamitin
07:09para lubikha ng ulan?
07:11Pagka walang ulan,
07:13anong dapat gawin para magkaroon ng ulan?
07:16Ano itong binibenta dito?
07:19Para si Kren.
07:20Pares,
07:20ano mangyayari pag ang Pares walang asin?
07:24Walang lasa po.
07:25E pag yung ulap,
07:26nilagyan mo ng asin?
07:29Magkakadetect po ng ano?
07:31Ah, ulan po siya.
07:32Ulan?
07:33Talaga?
07:34Ang tawag dyan, cloud seeding.
07:35Pero paano ba natural na nabubuwang ulan?
07:38Nagsisimula ang lahat sa evaporation
07:40dahil sa init ng araw,
07:41sumisigaw ang tubig mula sa mga dagat,
07:43ilog, lawa,
07:44at iba pang pady of water.
07:46Umaakyat ito bilang water vapor sa atmosphere
07:48kung saan lumalamig ito
07:49at nagiging maliliit na patak ng tubig
07:51o ice crystals
07:52na eventually,
07:53nagsasama-sama para mabuo ang mga ulap.
07:56Habang lumalaki at huwibigat ang mga patak,
07:58hindi na sila kaya makuhol ng ulap
08:00kaya bumamagsak ito bilang ulan.
08:03Pero paano pa kaya sa panahon ng strong El Niño?
08:06Ang El Niño ay isang naturally occurring phenomenon.
08:10Expect drier than normal conditions.
08:12Pero hindi naman ibig sabihin na buong period na yun,
08:16walang ulan.
08:16Kasi may mga weather systems pa rin tayong nararanasan
08:20during that season.
08:22Isa ang cloud seeding sa paraang pwedeng makatulong
08:25sa pagbuhos ng ulan.
08:27Nagsasagawa po tayo ng cloud seeding,
08:29yung Department of Agriculture.
08:32Tuwing po meron tayong mga tinatawag na dry spell
08:35and then meron pong El Niño.
08:38Maganda po talaga na mag-target sa dam
08:41dahil naiipon po yung tubig ulan.
08:46Mas na-allocate po nila yung tubig para sa irigasyon.
08:50Karaniwang gumagamit ng aircraft sa pag-release ng malilita particles
08:53gaya ng silver iodide o asin
08:56sa loob o malapit sa mga ulap na may potensyal na magpaulan.
09:00Ang mga particle na ito nagsisilbing seeds o nuclei
09:02o tumutulong sa pagbuo
09:04at paglaki ng mga patak ng tubig o ice crystals
09:06sa loob ng ulap.
09:08Kapag lumaki at bumigat na mga ito,
09:10pwede na silang bumagsak bilang ulan
09:11makalipas ang ilang minuto hanggang ilang oras.
09:14Dito nang gagaling ang term na cloud seeding
09:17dahil nilalagyan ng ulap ng malilita particles
09:19gaya ng silver iodide o salt
09:22na makakatulong sa pagbuo ng mga patak ng ulan
09:24o ice crystals
09:25parang nagtatanim lang.
09:27Kung sa pagluluto,
09:29sapat ng pinch of salt.
09:30Dito sa cloud seeding,
09:31gumagamit ng 300 to 500 kilos of salt.
09:35Ang dami, di ba?
09:36Hygroscopic ang butil ng asin.
09:38Ibig sabihin,
09:39madali ito maka-attract,
09:40absorb at hold ng moisture mula sa hangin.
09:43Kaya sa cloud seeding,
09:45yan ang gamit.
09:45Ngayon po itong aeroplano na ito,
09:47may butas po yan siya sa belly.
09:49I-release lang yung salt by gravity.
09:53Pero hindi guaranteed na uulan
09:55kapag nag-cloud seeding.
09:56Kailangan pa rin ng tabang ulap,
09:58sapat ng moisture,
09:59temperature,
10:00at iba pang weather conditions
10:01para sumakses ang proseso.
10:03Mayan taas na rin po yung
10:05itatawag natin skill or effectivity
10:08dahil may mga tools na tayong ginagamit.
10:11Cumulus clouds ang karaniwang tinatarget
10:13para sa cloud seeding.
10:14Ito yung mga mukhang cauliflower na ulap.
10:18At kapag sumakses sa cloud seeding,
10:20light to moderate rain lang
10:21ang mapaproduce nito
10:22na tumatagal ng isa
10:23hanggang tatlong oras.
10:25Pero hindi porket kayang
10:27magpaulan ng tao
10:28sa cloud seeding
10:28ay instant solution na ito
10:30sa El Niño.
10:31Marami pa kasing pagdadaan
10:32ng request,
10:33assessment,
10:34funding,
10:34procurement,
10:35at coordination
10:36na kailangan
10:37at sikasuhin.
10:37Naabot naman siya
10:38ng mga 30 to 45 days.
10:41Yung susundan talaga
10:42yung process na number of days.
10:44Pag emergency cases po,
10:46mga 15 to 20 days,
10:48kaya naman po siya.
10:49Sa ngayon,
10:50priority na gawin
10:51ang cloud seeding
10:52sa highly vulnerable areas
10:53na ramdamang sobrang init
10:55at tagtuyot.
10:55Ilan dyan ang Isabela,
10:57Nueva Ecija,
10:58Paray Island,
10:59Negroes Island at Bohol.
11:01Pipigyan natin
11:02ng lakas pa ng loob
11:04yung mga magsasaka natin.
11:07Merong activity
11:08para matulungan
11:09magkaroon ng dagdag na tubig.
11:11Pag binigay po natin
11:12yung pera,
11:13immediately,
11:14parang ano lang yun eh,
11:16mawawala na siya.
11:17So,
11:18pag ininvest natin siya
11:20into cloud seeding intervention,
11:22nasistretch pa po natin.
11:23Ang cloud seeding
11:25malaking tulong sa tagtuyot.
11:27Pero hindi ito magic option
11:29at mas lalong
11:30hindi pang matagalang solusyon.
11:34Meron daw isang uri ng halaman
11:37na ang nilalabas na katas,
11:41nagiging instant,
11:44shampoo,
11:46outflow,
11:53kaliwat ka na ng mga kwentong
11:54kababalaghan tuwing Nobyembre.
11:58Pero baka dito kayo mas matakot.
12:01Sakakalabas lang na inflation rate
12:02nitong November 5.
12:04Pumalo sa record high
12:05na 7.8 kayong taon.
12:07Kaya ang marami sa atin
12:09umaaray sa mahal na mga bilihin.
12:13Mabuti na lang daw
12:14sa tahanang ito
12:15sa Seattle,
12:16Negros Oriental.
12:17May isang halaman daw
12:19na nakakatulong
12:19sa pagtitipid ng pamilyang
12:21nakatira dito.
12:22Ang katas kasi
12:22ng bulaklak dito,
12:24nagsisilbi raw
12:24shampoo
12:25ng kanilang pamilya.
12:29Kaya pala
12:30pang shampoo
12:30komersyal
12:31ang galawan.
12:32Nagsashine
12:33po yung hair mo,
12:35gumanda po yung buhok
12:36at kumapal din po siya.
12:38Ang 31-year-old
12:40full-time mom
12:40na si Mel.
12:41Why is missis daw
12:42pagdating sa pera?
12:44Dahil nagdinegosyo
12:45ng catering
12:46and event styling
12:47ang kanyang asawa.
12:48Ang mga bulaklak
12:49na ginagamit nilang
12:50pang-decor
12:51na floral arrangement
12:51sa mga mesa.
12:53Siya na mismo
12:53nagtatanim.
12:55Nakakatipid din kami
12:56kasi yung mga
12:56fresh flower po
12:57sa market
12:58is mahal po
12:59ang presyuhan.
13:00Lalo na po ngayon.
13:01Ang hindi niya alam,
13:03ito palang isa
13:03sa kanyang mga halaman.
13:05Hindi lang sa kanilang negosyo
13:06may pakinabang.
13:07Makakatipid din
13:08sa gastusin nila
13:09sa shampoo.
13:10Ito ang
13:10Zingiber Serum Bet
13:12o Shampoo Ginger Plant
13:13sa Ingles.
13:14Tinatawag din itong
13:15Pine Cone Ginger
13:16o Luya
13:17sa lugar ni Mel.
13:19Ang shampoo ginger plant
13:20ay nabibilang
13:21sa pamilya
13:21ng mga luya.
13:22Pero nagtataka ba kayo
13:23kung paano ito
13:24nagiging shampoo?
13:25Tulad ng luya,
13:27tumutubo ang
13:27shampoo ginger plant
13:28mula sa rhizomes
13:29o yung tuber
13:30na nasa ilalim ng lupa.
13:32Mabilis daw itong
13:33tububo at dumami.
13:34Ang luya nito
13:35pwede rin daw kainin
13:36dahil may milder flavor
13:37kumpara sa ibang luya
13:38pero pagtagal
13:39ay pumapait na.
13:42Pero kumpara
13:43sa pangkaraniwan
13:43luya na alam natin,
13:45mas pasagaw
13:46pagsintong
13:46luya-luya
13:47dahil sa bulaklak
13:48nito ang may pulang cone.
13:50Dahil sa itutag
13:51ang katas nito
13:52ng mala-shampoo,
13:53si Mel
13:53lalong na curious.
13:54Piniga namin siya
13:56sa bowl,
13:57tapos tinatry
13:58namin siya
13:58sa tip
14:00ng hair namin.
14:01Malapot po siya
14:02at bumubula
14:03pag inilagay mo
14:04na sa hair mo.
14:06Pero laking gulat
14:07daw ni Mel
14:07ng katas
14:08ng luya-luya.
14:09Napalampot
14:10ang kanyang buho.
14:12Dito na siya
14:13nag-research
14:14at alamang
14:14ang luya-luya
14:15ginagamit po lang
14:16talaga
14:17bilang tradisyonal
14:17na shampoo.
14:18Ganito po
14:19kunin yung
14:20ginger plant
14:21so
14:23ikakat mo lang siya
14:24dito sa bandang ilalim
14:26tapos
14:27bunutin mo siya.
14:28Makikita po dito
14:29na may katas po
14:30yung
14:31bulaklak.
14:33So sa isang
14:33ginger plant po
14:35ganito po
14:36karami ang katas niya.
14:38Maging sa dalawa
14:38nilang chikiting
14:39ginagamit na nila
14:40itong pang-shampoo.
14:42Yung nasubukan po
14:43ng mag-shampoo
14:45ng ginger plant
14:46so yun na yung
14:47binagamit ko palagi.
14:49Pero hindi daw
14:50itong laging
14:50namumulaklak.
14:51Dito sa Philippines
14:52or sa Southeast Asia
14:54mga around
14:55July to November
14:56yung peak season
14:57na nagpa-flower po sila.
14:58Yung liquid po
14:59na pinoproduce
15:00nung inflorescence
15:01ang tawag po doon
15:02ay
15:03mucilaginus matrix.
15:05It needs protection
15:07na masyusure niya
15:09na successful
15:10yung pag-flower.
15:11So
15:11ang defense mechanism
15:13po niya actually
15:14ay yung mucilage.
15:17Nagbabago rin daw
15:17ang kulay
15:18ng bulaklak
15:18ng shampoo ginger plant.
15:20Sa unang pagtubo
15:21kulay green muna ito.
15:23Sa stage na ito
15:24mas malinaw
15:25at mas matapang
15:25daw ang aroma
15:26ng katas.
15:28Habang lumalaki
15:29ito'y nagiging pink.
15:30Hanggang sa maging red
15:31ito ang perfect time
15:33para kumuha ng katas
15:34dahil mas marami
15:35at malapot
15:35ang nilalabas nito.
15:38At sa huling stage
15:39siya giging dilaw
15:40o orange.
15:42Pero mahalagang tanong
15:43ligtas mang gamitin
15:44ang shampoo ginger plant
15:45sa ating buhok?
15:46May mga ilang pag-aaralan
15:48na sasabi na
15:49hindi naman talaga
15:50poisonous
15:50or toxic
15:51sa tao
15:52and even sa mga pets
15:54sa mga bata.
15:55May content daw
15:56siyang antioxidant.
15:58So
15:58ang antioxidant po kasi
16:00pagdating sa buhok natin
16:01nagpe-prevent siya
16:02ng hair fall
16:03tsaka it promotes
16:04growth ng follicle.
16:05May taglay na serum bone
16:06ang shampoo ginger
16:07na nakakatulong
16:08sa inflammation
16:09at oxidative stress
16:10na pinag-aaralan din
16:11ng mga researchers
16:12kung pwedeng magamit
16:13bilang skincare product.
16:14Dami mong alam,
16:15Kuya Kim!
16:16Isa sa mga kilalang
16:17gumagamit nito
16:18bilang traditional shampoo
16:19ang mga taga-Hawai
16:21at tinatawag itong
16:22awapuhi.
16:23Alam mo naman
16:24sa panahon ngayon
16:25crisis
16:26so mahirap talaga
16:27mas nakatulong
16:28yung ginger plant
16:29kasi
16:30kunin mo lang siya.
16:32Kaya tingin-tingin
16:33sa paligid
16:34at baka mga solusyon
16:35sa inyong mga pagtitipid
16:36mapipitas lang
16:37ng libre.
16:40Ang dami mong alam,
16:41Kuya Kim!
16:45Kilala ang bahay ko
16:46dahil dito sa pader
16:47sa labas.
16:48Itong mga bricks na to,
16:49mga antique bricks to,
16:50galing to sa vegan,
16:51siguro mga
16:52more than 100 years already.
16:54Pero ang nakakatua dito,
16:56yung balete
16:57sa loob.
16:58Sa tagad ng bahay,
16:59lumabas na yung ugat niya.
17:01Imbis na pinutol namin
17:02yung ugat,
17:02ang pinutol namin
17:03yung pader
17:03para yung balete
17:04eh kitang-kita
17:05at gumagapang dito.
17:10Para sa mas mahabang kwento
17:11at nagdag kaalaman,
17:13panuori ng
17:13Dami Mong Alam Kuya Kim
17:14extended episode
17:15sa GMA Public Affairs
17:17YouTube channel.
17:18May mga kwento rin ba
17:19kayong viral worthy?
17:20Just follow our Facebook page
17:21Dami Mong Alam Kuya Kim
17:23at ishare nyo doon
17:24ang inyong video.
17:24Anong malay nyo?
17:25Next week,
17:26kayo naman ang isasalang
17:27at pag-uusapan.
17:28Hanggang sa muli,
17:29sama-sama nating alamin
17:30ng mga kwento at aral
17:31sa likod ng mga video
17:32na nag-viral.
17:33Dito lang sa
17:34Dami Mong Alam Kuya Kim!
17:36At dapat kairi!

Recommended