00:00Mga mukhang nangangasim, yan ang dulot ng mga wild fruit na ito.
00:04May mala utak na itsura.
00:07At meron din daw pins na mangustin.
00:10Ano nga bang mga putas na ito na ginagamit pampasim?
00:18Hindi ba yabas?
00:21Hindi rin kamias.
00:24Pero sa itsura at lasa, hindi rin magkaiba.
00:31Ano nga bang putas itong tinatawag na katmon?
00:39Ang bahay at farm ni Jen sa Tarlac, sagana daw sa tanim na katmon.
00:44Nalaman ko yung katmon, honestly, nung 2019 din.
00:48Kasi isa ito sa mga putas na unang-una naming tanim.
00:51Hindi ko rin alam nung kinakakayaan siya.
00:53Hanggang sa nag-research ako about it.
00:55Ang katmon ay isang putas na endemic sa Pilipinas.
00:58Mas ibig sabihin, dito lang sa atin ito natural na tumutubo.
01:01Galing ito sa pamilya ng flowering plants
01:03na may scientific name na Gildenia filipidensis.
01:06Ngayong umaga nga, papaluto tayo ni Jen ang katmon dish.
01:11Ang katmon, isa-isang hinanda ni Jen.
01:14Sa cabin lender, maya-maya, simulan itong lutuin.
01:21Sino magkakalang sisig with katmon na yan?
01:25Parang sisig siya na tuna.
01:28Maasim-asim na malat.
01:29Katmon po ang pampaasim niyan, mga kapuso.
01:32Mayaman po siya sa vitamin C.
01:34Meron din po siyang mga phytonutrients.
01:36Yun po yung ating kailangan para po makaiwas sa cancer.
01:48Dito naman sa Brooks Point, Palawan,
01:50ang paksiwa ay pinapaasim naman daw
01:52ng prutas na kong tawagin ay kandis.
01:55Ang kandis ay isang katutubong prutas sa Palawan.
01:58Kamaganak to ng mangustin at batuan.
02:00Malit at bilog ang prutas nito,
02:02verde kapag hilaw at naging yellow-orange kapag hinog.
02:06Ang lasa, may kakaibang sipa ng asim na may kakaunting tamis.
02:10Dahil sa natural itong asidong lasa,
02:12karaniwan itong ginagamit ng mga lokal
02:14bilang pampaasim sa mga sabaw at ulam.
02:18Ginagamit ito ng sariwa
02:19o kaya naman ay pinapatuyo muna para ma-preserve.
02:22Ang dami mong alam, Kuya Kim.
02:24Ang dami mong alam, Kuya Kim.
02:26Mula Luson, tumawid naman tayo sa Visayas
02:28dahil may natatangin din prutas na pampaasim sa Leyte.
02:32Ang pinuon.
02:38Dito sa lugar ng kapuso nating si Gladimer sa Batol, Leyte.
02:42Sagana daw ang bunga ng pinuon o pilisyukin.
02:46Nalaman ko yung pinuon.
02:48Ano pa, bata pa ako.
02:49Mga siguro, mga nasa 15 siguro.
02:53Kasi sinabi kasi ni Papa,
02:55itong bunga ito is prutas.
02:56Tapos pwede itong makain.
02:57Tapos masarap kainin.
02:59Okay, nandito na ba tayo sa puno ng pinuon
03:02kung saan makinyata natin yung bunga
03:04sa ilalim ng kagubatan.
03:07Eto.
03:07Oh, wow.
03:08Daming bunga.
03:10So, makukuha lang natin ito
03:12gamit ng isang gunting or kutsilyo.
03:16Dahil sa marami nitong buto,
03:18makukumpara daw sa bayabas ang bunga nito.
03:23Mmm, sarap.
03:24Yung lasan niya may katamisan
03:26tapos may medyo asim-asim kontep.
03:28Ang napitas na pinuon,
03:30gagamitin daw niyang pampaasim na sinigang.
03:37Ilagay na ang pinuon.
03:42Ito na ang sinigang na hipon sa pinuon.
03:48Oh, masarap.
03:49Pag mayalong pinuon.
03:50Eh, yes.
03:51Anong nagalong yung kami sa punuon.
03:54Kasi maabot siya siguro sa
03:565 to 8 meters siguro yung taas nung stem.
04:01Tapos, if you notice yung root systems niya,
04:04yung tinatawag laluya, yung rhizomes,
04:06nandun yung naka-arise
04:09or doon nagpa-flower, doon nagpa-fruit.
04:11So far, safe siya kainin.
04:14Mula Visayas, punta naman tayo sa Mindanao
04:16dahil may isa pang katutubong pampaasim
04:18na dapat matikman ang tabon-tabon.
04:23Sa bayan ng Lala,
04:25sa Lalo del Norte,
04:30makakatikim rao ng isang uri ng bunga
04:32na malang utak ang itsura.
04:35Ito ang prutas na kong tawagin ay tabon-tabon.
04:38Si Catherine matagal ng residente sa lugar
04:40at siya mismo ay gumagamit din
04:42ang tabon-tabon sa pagluluto.
04:44Ito ay natutunan namin noong unang pangpanahon
04:47sa mga kaninuhan pa.
04:49Ang tabon-tabon fruit
04:50ay isang indigenous fruit
04:51na karaniwang ginagamit sa Mindanao,
04:53particular sa Indigan at sa Lano Region.
04:55Minsan ay pinagkakabanan tong nyong o santol
04:57ng mga hindi taga Mindanao
04:59dahil sa bilog nitong hugis.
05:00Ang tabon-tabon ay paboritong ihalo sa kinilaw,
05:03paksiyo na isda,
05:04pati na sa ginatang isda.
05:06Ipapatikim ni Catherine ngayon
05:08ang paksiyo na isda na may tabon-tabon.
05:10Ano kaya ang lasa nito?
05:28Ano pang hinihintay natin?
05:30Ipatikim ng paksiyo na isda
05:31with tabon-tabon.
05:37Ang sarap.
05:38May kunting asin.
05:40Kaya sa susunod na naghaharap kayo ng pampaasing,
05:42huwag lang sampalok at kanamansi ang hanapin.
05:45Mmm, sarap.
05:46Dahil kung titignan,
05:47sa ating mga likas na yaman
05:49mula Luzon,
05:50Visayas,
05:50at Mindanao man,
05:52marami pa palang wild fruit
05:53ang pwede nating kaasiman.
05:56Dami mong alam,
05:57Puyakim.
05:58Dami mong alam,
05:58Puyakim.
06:28Bild mong alam,
06:29Úifel.
06:48Transcription by CastingWords
Comments