00:02Mukhang sariwang dugo sa unang tingin.
00:08Pero isang prutas siya na matatagpuan lang sa Palawan.
00:11Never pa ko nakakita ng ganun prutas, kaya sinubukan ko po siya pickman.
00:17Masarap din kayang lantakan?
00:25Ngayon pa panapit ng Halloween,
00:27nadanak na naman ang peking dugo.
00:33Ang prutas nito talaga namang matinik,
00:35na hindi raw ito magpapahuli.
00:37Kapag kasi binuksan,
00:39pulang-pula at parang tugupang texture.
00:44Sa Rizal Palawan, matatagpuan ang prutas na yan.
00:47Ito ang Gakfruit.
00:49Mukha lang siyang parang mga decorations.
00:51Akala ko nung una, akala ko plastic,
00:53akala ko mga bola na ikinabit lang dun sa ceiling.
00:56Pero sinabi mismo nung mga tao po
00:58sa lugar na isa nga po siyang prutas.
01:01Hindi naman madugo ang pagkuha sa Gakfruit.
01:03Isa itong vine o gumagapang na halaman,
01:06kaya kailangan nito ng support tulad ng bakod o trellis
01:09na gagapangan.
01:10Medyo matinik siya kaya kailangan siyang hawakan
01:13ng very gentle lang.
01:14At itong kulay verde na ito ay yung pinakahilaw pa.
01:17At ito naman sa likuran ko,
01:19na yellow-orange pa yung kulay niya ay malapit ng mahinog.
01:22At itong kulay pula yung pwede nang i-harvest
01:25o pwede nang putulin upang makain.
01:29Ano kaya ang lasa na mukhang dugunan naman na yan?
01:33Tinatawag ang Gak na Superfruit
01:35dahil sa unusually high concentration ito
01:37ng ilang carotenoids.
01:39Lalo na ang lycopene at beta-carotene.
01:41Kilala sila bilang antioxidants
01:42na nagbibigay ng benefits sa ating eyesight,
01:45skin at immune system.
01:46Tinatawag na Superfruit ang isang prutas
01:48kapag marami itong nutritional benefits.
01:50Pero ang Superfruit ay isang marketing term
01:52at hindi isang medical and scientific definition.
01:55Ang dami mong alam, Kuya King.
01:57Mukha mang malambot.
01:59May katigasan din ang Gakfruit.
02:01Kailangan mo muna siyang tusukin
02:02upang mas bumaon yung kutsilyo
02:05at hiwain natin siya sa gitna.
02:16Yung pagkalasa siyang cacao na parang lasang kamatis.
02:21Kaluhal ulang lasa niya.
02:22May katamisan siya guys.
02:24Pero ang pinakmalapit niya na lasa
02:25is parang dragon fruit.
02:27Ang Gakfruit ay isang tropical na prutas
02:29na kabilang sa pamilya ng Kalabasa,
02:31Ampalaya at Pipino.
02:33Madalas tumakita sa mga bansa
02:34sa Southeast Asia,
02:35lalo na sa Vietnam, Thailand, Laos, Cambodia
02:38at ilang bahagi ng China.
02:40Andami mong alam, Kuya King!
02:42Tatlong taon na raw ang bahay ng Gakfruit
02:44sa resort na ito.
02:45Nagsimula po siyang mamunga
02:47one year after maitanin po po.
02:48Hindi po mahirap alagaan ang Gakfruit
02:50kasi basta i-prepare mo lang
02:52yung kanyang tataniman,
02:54tuloy-tuloy na po siyang mamunga
02:56at hindi na kailangan diligan o trim.
02:58Parang self-sustaining po siya.
03:01Kung ang Gakfruit ay nagbula pa
03:02sa ibang bansa,
03:03may isang tindahan namang bibisitahin si Neil
03:06na puro mga katutubong prutas
03:08ang binibida.
03:09Hi Mami Ann!
03:10Kamusta po?
03:11Welcome sa aming shop, sir!
03:13Galing mismo sa kabundukan ng Rizal Palawa
03:16ng mga prutas na tinitinda rito.
03:18Kung saan araw-araw,
03:20may mga katutubo
03:21na nagbabagsak ng prutas
03:22sa kanilang tindahan.
03:23Hello sir!
03:24Ano po sa inyo?
03:25Maging si Mee Ann,
03:26kinalakihan na raw ang ilan sa mga ito.
03:28Opo,
03:28simula nung bata pa kami ay
03:30nahilig na kaming
03:31manguhan ng mga wild fruits.
03:33Umaakit kami sa bundok.
03:34Ngayon,
03:35napakarami nang dumagdag.
03:37Iba-ibang fruits na po.
03:38Isa sa mga kapansin-pansing prutas dito
03:40ang kalapi.
03:49Kung makikita nyo,
03:50ay napakaganda talaga ng kalapi.
03:52Ginagamit siya unang-una
03:53sa design,
03:54sa pag-design,
03:55table.
03:56Ginagamit daw nila
03:57sa ulam ang kalapi
03:58bilang pampasin.
04:00Ngayon po,
04:01isabay natin yung kalapi
04:02sa paglaga ng tubig.
04:07Durug-durugin lang natin
04:08para ma-lumabas yung katas niya.
04:11Isunod na natin yung mga gulay.
04:16Matapos ang ilang minuto,
04:18pwede na itong ihahin.
04:23Asim.
04:24Mas malinam nam yung asim ng kalapi
04:27compare sa normal na sinigang
04:30na ginagamitin natin ng sampalok
04:31at ang iba pang pang paasim.
04:35Ang mga prutas na ating binida.
04:37Bakit ba dito sa Palawan
04:39ay sagana-sagana?
04:41Biogeographically speaking,
04:43associated yung isla ng Palawan
04:45sa Borneo
04:46which is one of the centers of
04:48mararaming prutas na edible
04:51tapos palatable siya sa tao.
04:53Nakakatuwang isipin
04:54na sine-celebrate ngayon.
04:56Meron tayong mga content creator
04:58na nagchachampion
05:00ng mga halaman
05:01or mga plants,
05:03mga edible fruits
05:04ng Palawan.
05:05Ang epekto ng pagsikat
05:07ng mga prutas na ito online
05:08damang-daman rin daw ni May-An.
05:10Dati na hindi pa kilala yung wild fruits
05:14napakaraming sayang
05:16kasi wala naman talagang bumibili.
05:17Mas malaking impact ngayon
05:19na nakilala kami sa online.
05:21Lumaki po yung market
05:22ng aming wild fruits.
05:23Nakakaabot na po siya sa Manila
05:25sa iba-ibang lugar, Cebu
05:26and sa isang international
05:29na sa Hong Kong na po
05:31lumaki yung aming kita.
05:33Pero ang paalala ng eksperto,
05:35may kaakibat daw dapat
05:36na pag-iingat
05:37ang pag-share
05:37ng mga pambirang prutas.
05:39Kailangan maging careful tayo
05:41kasi baka naman
05:42magkaroon tayo ng over-exploitation.
05:44Kailangan pangalagaan
05:46at protektahan
05:47ang ating kagubatan
05:48pati yung mga tao,
05:49mga katutubong tao
05:50na tumitira dito.
05:52Kakaibaman ang eksura
05:53ng mga prutas na ito
05:54sa Palawan.
05:55Tandaan,
05:56don't judge a fruit
05:57by its balap.
05:58Mas mabuti pa rin
05:59na tikman.
06:01At dami mong alam,
06:02Kuya Kim!
06:35koma kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:39kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:40kat kat kat kat kat kat kat kat ni kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat kat
06:51You
