00:00Kamangha-mangha at kahanga-hanga.
00:02Pinusuan, sinera, tumulti sa interest ng online universe.
00:05Pero bakit nga ba nag-viral ang mga video nito?
00:07Sama niya akong himayin at alamin ng mga kwentos
00:09sa likod ng mga viral video.
00:11Trending topic dito lang sa...
00:12Mantabi mong alam, Kuya Kim!
00:16At dapat kayo rin.
00:17Mukhang gulaman na pahaba,
00:19third species na ito ng shipworm
00:20na natikpuan sa Abatan River sa Bohol.
00:24Ano kayang pinagkaiba nito sa pinsan niyang tamilok at guraong?
00:29Ay!
00:32Mukhang squirrel sa unang tingin ang wild animal na ito
00:35na biglang nakikitsika sa isang grupo ng mga campers.
00:39Anong klase nila lang kaya ito?
00:40At bakit parang maamo sa mga tao?
00:43Pakitanggilas naman siya.
00:46Narinig po rin ng mother ko yung pagsisigaw ng otters.
00:51Ap! Ap!
00:55Puno na may kumakatas na biyaya?
00:56Ang malagatas na puting dagta ay may mainang palang pakinabang.
01:01Para saan kaya?
01:02Isang ektarya kaya kang bigyan ng 9 milyon.
01:06Pambigirang kinto na hindi na minimina.
01:09Pero sigurado kayong may makukuha.
01:11This is the only commodity that will give you
01:14every week, every month na income.
01:17At makikita sa ekta-ektaryang lupa.
01:20We have a total of almost 220,000 hectares dito sa Pilipinas.
01:2899% dito sa Mindanao.
01:31Ginto pero kulay puti.
01:34Tinatawag namin dito yan na white gold.
01:37Saan yan?
01:48Ang 26-anyos na si Jamiel o Jam.
01:51Bagong saltaro dito sa Mindanao, tubong bikol talaga siya.
01:55At ang kanyang pinagkakakitaan,
01:59Ginto.
02:00Ang kinalakhan kong trabahong pangunahing hanap buhay sa aming probinsya
02:04ay pagmimina ng ginto.
02:06Kapag sineswerte sa loob ng isang linggo,
02:09ay kumikita kami ng 7,000.
02:12Taong 2021, nung tuluyan daw siyang manirahan dito sa Sambuanga, Sibugay.
02:17At mula sa pagmimina ng ginto,
02:19lumipat na siya
02:21sa pangunguhan itong itinuturing nila ang white gold.
02:25Ganun ba kalaki talagang halaga niyan?
02:28Ang kanina pa natin binabanggit na white gold.
02:32Dito na kukuha sa katawan ng punong ito.
02:35Ang rubber tree.
02:36Kung saan ang dagta nito ginagamit para gumawa ng goma
02:40o rubber.
02:42Paano ang mga pinturang tumatagas sa puno nagiging goma?
02:46Si Jamiel, pakikitaan daw tayo.
02:48Sa isang araw, nakakailibo tayo ng mga isang daan hanggang dalawang kapunuan ng goma.
02:54Nagagawa nila ito gamit ang bakal na ito.
02:56Importanting itong gamitin para hindi maabuso ang puno.
02:59Ngayon ay papakita ko sa inyo ang proseso kung paano mag-extract ng dagta.
03:04So ang pagka B-shape ng bakal na ito ay itatama mo lang sa balat na ganyan.
03:09Yan ang puprotekta sa katawan ng puno na pa ganyan.
03:13Hindi lang daw sa pagiging barpero kailangan na mag-aanga mga kamay.
03:16Sa pag-rubber farming din.
03:19Inaalis mo lang o inuopen mo lang yung latex v-cells kung saan nanggagaling yung latex natin.
03:25We have to monitor in a month ang kailangan lang nilang maubos ay 1 inch.
03:30Kapag nasugatan ang balat ng puno, mabilis na tatagas ang dagta o rubber latex na siyang sasaluhin nila.
03:36Babalikan nila para magkanak naman sila ng application ng concentrate o yung acid natin.
03:43Itatabi ang mga nabuo nilang rubber latex sa lugar na hindi mababasa ng tubig-ulan.
03:47Hanggang dubating na mga buyer.
03:4975% na produksyon ng goma ay para sa mga gulong ng sasakyan.
03:53Ginagamit nila ito sa bola, sapatos, chinelas, medical gloves, condoms at kung ano-ano pa.
03:59Very useful.
04:00Dami mo alam, Kuya Kim.
04:02Yung isang ektarya, kaya akong bigit.
04:04Pambihirang kinto na hindi naminimina.
04:07Pero sigurado kayong may makukuha.
04:10Bakit nga ba mas pinili ni Jam ang goma kesa sa ginto?
04:14Ganoon ba kalaki ang kitaan dito?
04:16Ang unang taon ko dito, napansin ko ang mga rubber farmer.
04:21Kinarer ko na rin ang ganitong hanap buhay.
04:23Ang bentahan daw ng goma hindi kaagad milyones, kundi 52 to 62 pesos lang kada kilo.
04:28At nasa 5,000 kada buwan.
04:31Kung ikukumpara ko ang aking dating hanap buhay sa probinsya ng Bicol,
04:35marami rin struggle sa pagmimina ng ginto.
04:38Delikado ang ganyang hanap buhay dahil hindi mo masasabi ang aksidente.
04:43Mas pinapahalaga na raw kasi ni Jam ang kaligtasan ngayon.
04:46Dahil isa na siyang ama.
04:48Ang lupaing ito ay pag-aari ng lola ng aking asawa.
04:52At huwag niya raw isipin naging tuna, naging goma pa.
04:55Dahil ang pinakapambawi raw nila sa ganitong hanap buhay.
04:59Siguridad ng kikitain, stable at hindi tsambahan.
05:02Sa ilang taon ni Jam sa probinsya,
05:03naisipan din niya gumawa ng content para maipakitang wonders of goma.
05:07Kailangan lang matyaga ka, matiisin at hindi maarte para mayroon tayong kikitain pagdating ng katapusan.
05:12Ang madalas makita sa vlogs niya, ang kasama niyang rubber farmer na si Tatay Erin.
05:1881 years ako, nananggot ko 50 years na.
05:22Bisa lang kasamad-sabad ko, doon lang kay magkakao na ako pamilya.
05:27Ang challenge nga lang daw niya sa trabaho nito,
05:30ang amoy nito na may tutulad daw sa dumi ng tao.
05:33Excuse me po, safe ba naman yan para sa mga rubber farmer?
05:37Yung fresh na latex na hinaharvest ni toppers natin, walang amoy yun.
05:45Nagkakaroon lang yun ng amoy dahil nilalagyan na natin ng concentrate, formic acid.
05:51Kailangan lang talaga meron silang face mask kapag ililipat nila
05:55kasi siyempre iba yung amoy ng formic acid.
05:58Hindi lahat ng kinto nakatago sa mga minahan
06:00na para makuha ay kailangan magbuis-buhay.
06:03Yung iba baka nariyan lang sa tabi-tabi o sa labas ng inyong bahay.
06:15Ang ride masarap daw nung lukin.
06:16Parang gulaman guys.
06:19Natuklasan nila na sa ilog ng abatan may isang kakaibang species ng shipworm.
06:27Wow! Tara! Tana!
06:29Presenting ang kakaibang nila lang na dapat daw ipagmalaki ng mga Pinoy.
06:39Nakakaproud daw ito dahil bukod sa masarap, nakakuha pa ng recognition mula sa ibang bansa.
06:43Ito yung tingaw na naluto na.
06:46Pero ligtas nga bang lulukin ang pride na ito?
06:50Ito yun. Ito yung tingaw.
06:53Wow! Tara! Tana!
06:59Ang buhol, kilala din dahil sa kamanghamanghang chocolate heels.
07:03At kagiliw-giliw ng mga tarts here.
07:07Pero para sa content creator na si Johnny, meron daw bagong pambato ang buhol.
07:11Ah, honey!
07:12Nakakaproud daw ito dahil bukod sa masarap, nakakuha pa ng recognition mula sa ibang bansa.
07:18Clue sa body of water daw itong matatagpuan.
07:22Magbigay ng mga bodies of water.
07:25Ilog.
07:26Ilog, correct.
07:26Batis.
07:28Lake.
07:29Lawa.
07:30Okay.
07:31Correct.
07:32False.
07:34Correct.
07:34Bukal.
07:36Ang gagaling!
07:38Ito ang Abatan River.
07:39Pagsapit na dilim, dito na nagpupulong-pulong ang mga alitap-tap.
07:43Kaya mga turista bet na bet ang firefly watching activity sa tabi.
07:47Pero hindi lang alitap-tap ang matatagpuan sa Abatan River.
07:52Sa haba nito na 20 kilometers, hindi nakapagtataka na kung ano-anong organismo ang nakatira dito.
07:58Isa rin dito ang Antingao, na sa buong mundo, dito lang sa Abatan River matatagpuan.
08:04Kapabili ng Antingao ang tamilok at ugaok na nakasalayan ng kainin ng mga lokal.
08:08Ang tamilok nakatira sa kahoy.
08:10Ang ugaong naman nakatira sa putik.
08:12Pero ang Antingao, ang kauna-unahang freshwater sheepworm na nadiscovering kumukutkot at naninirahan sa bato ayon sa UP Marine Science
08:20Institute.
08:21Nang suriin nilang Antingao, nakita na hindi lang pala nito binubutas ang bato, kundi kinakain din nila.
08:26Ang dami mong alam niya, Kim!
08:29Dahil sa discovery na ito, binabuti ng UP Marine Science Institute na ilahok ang Antingao sa International Mollusk of the
08:36Year 2026, organized by Sankenberg Institute sa Germany.
08:40Napaka-unique niya talaga.
08:42Noong una, sa Pilipinas lang siya nahahanap.
08:45Ang mula namin ay very unique din yung kanyang way of life at marami tayong matututunan pagpag-aralan natin ang
08:53mas malalim yung genome niya.
08:55Nang matapos ang online voting sa kompetisyon, nakuha ng Antingao ang second place.
09:00Merong element din ng Filipino pride na oh, let's be proud of yung anong unique sa atin at yung mga
09:06kailangan protektahan.
09:07Kung may bato sa loob ng katawan ng mga Antingao, ligtas kaya itong kainin.
09:12Ang content creator na si Johnny.
09:14Isa raw ito sa mga gusto niya ng lantakan.
09:16Pag naliligyo kami ng ilo, may nakikita kating bato na may patas, may laman na parang late.
09:22Tapos tinanong namin yung mga nakatanda sa amin.
09:25Tapos ang sabi nila ay pwede itong lukuin at pwede kainin kaya sunupan namin.
09:33Kabisado na raw niya kung saan ito hitik dito sa Abatan River.
09:51Dito na yun yung mga nakuha namin.
09:55Dito na rin ang ginagawa namin ang ulam.
09:57Pag niloto namin ito nilalagyan din namin ng buko.
10:01Pag nilalagay na rin natin yung sabaw ng buko.
10:07Ito yung Antingao na naluto na.
10:11May halong tamis at saka may humalat punte.
10:15Ayon sa eksperto, ligtas na mga kainin ang Antingao.
10:18Parang gulaman guys.
10:22Pero dahil bagong discovery pa lang ang species na ito, marami pang dapat pag-aralan.
10:27Ang pag-harvest po niyan, kinukuha yung mga malaking kaprasong bato.
10:31So eventually, siyempre, ang bato naman ay hindi dumadami ulit.
10:35Pag inubos yung mga bato, baka maubos na rin sila.
10:39So kailangan ng nakatutok na pag-aaral kung gaano nga baka sustainable yun.
10:48Pag-aaral ang pwede.
10:50Pakitang gilas naman siya.
10:54Na-amaze po sila.
10:55Camping lang sana ang balak ng pamilyang ito.
10:58Pero may nakigulo raw sa kanilang campsite.
11:02Ang ginalang na naka-enquentro.
11:05Isang otter.
11:06First time po, encounter in the wild.
11:08May otter o.
11:09Ayan, babalik na naman.
11:11Kukuha na naman yan dito.
11:12Ayan, kukuha na naman.
11:16Ang galing o.
11:19Kiyot mang tignan, may dala rin ng peligro ang paglapit sa mga otter.
11:22Dahil sa kanilang malakas na panga at batalas ng ipin.
11:28Pero mga otter kung minsan, nasa panganib din.
11:33Narinig po ng mother ko yung pagsisigaw ng otters.
11:38And nakita po nila na nasa snare trap na po sila.
11:42Ano kahinat na ng enquentro ito ng otter at tao?
11:45Kinain niya yung binigay natin.
11:47Ay, ay, ay, ayun na lang.
11:49Ayun o.
11:55Habang nagbabanding ang pamilya sa camping.
11:57May otter o.
11:59Isang hindi inaasang nila lang ang nakijoin daw sa kanilang agahan.
12:04Ang maliit at bibong otter daw umaali-aligid sa kanila para maghingi ng pagkain.
12:09Kinain niya, kukuha siya.
12:11Yan.
12:11Nang mga pagkain din dadalhin niya sa tubig.
12:15Ayun o.
12:17Ang video na yan, tinost ni Rinuel, isang Pilipino na based sa Thailand.
12:21Tabang naghahanda po kami ng aming almusal, bigla siya lumapit at paikot-ikot sa aming paligid.
12:27Unang reaksyon, nagulat po ako dahil alaki.
12:30Ang otter tila friendly parao at sanay na rin sa presensya ng mga tao.
12:34Babalik-balik dahil binibigyan ko na po siya ng pagkain.
12:37At badang huli, yun niya, naging playful, nakipaglaho na siya sa amin.
12:41So yung otter na yun, usually sila yung, ano natin, yung Asian small clod otters.
12:46Common sila sa Southeast Asia.
12:47Most likely yung gano'ng encounter kasi ibig sabihin yung otter is sanay sila sa tao.
12:51Common sa kanila na pinapakain, in-handle.
12:54Yung mga otters natin is very social sila, kaya madali silang ma-encounter.
12:58Very playful talaga sila by nature.
13:00Ang Asian small clod otter na may scientific name na Ionix cinereus,
13:05ang pinakamalit na species ng otters sa buong mundo.
13:11Dito sa Pilipinas, sa palawan lang naninirahan ang Asian small clod otters.
13:16At dito, tinatawag itong tungon.
13:19Sa Puerto Princesa, nakilala namin ang 18 years old na si Alicia,
13:23na ngayon ay nag-aalaga ng tungon.
13:25Ang mga otter na inaalagaan nila, baby otters pa lang nang may turnover sa kanila.
13:30Napunto pa sila sa amin mga 2012 or 2011.
13:34May mga locals po dito na alam na nag-reski yung mother ko.
13:38So, accidentally po na patay nila yung mother ng otters.
13:43Yung mga otter pups or yung mga baby otters,
13:46malikot sila, lagi sila naglalaro.
13:47Pero as they got older, parang nagchitchill na po sila.
13:51Minsan nilang maglaro.
13:54Ayun.
13:54Ang ginagawa na lang po namin is yung mga ibang animals namin,
13:58yung pinapalaro namin sa kanila.
13:59Parang sila mga pusa.
14:01Pag gin-rub yung tummy, masyado parang kinakagat nila kayo.
14:09So, kaya we just warn people not to make them giggle.
14:12Hindi na siya takot sa tao.
14:14Wild animals yan.
14:15So, hindi natin masasabi na mabait sila palagi.
14:19Considering na yung characteristics nga nila is for hunting.
14:21So, may mga cases na nagsasnap yung otters, nananugod ng tao, nangangagat.
14:27Pagdating naman daw sa pagkain, ayon kay Alicia,
14:30isda ang madalas nilang ipakain sa mga otter.
14:37Hindi lang pala cute ang mga otter.
14:39Matatalino rin sila.
14:41May mga otter na gumagamit ng bato para masagi ng mga shell o matitigas na lamang dagat
14:44na hindi nila makagat.
14:46Parang may sarili silang tools para makakain.
14:48Ang dami mong alam, Kuya Kim!
14:51Ang mga otter sa pangangalagaan ni na Alicia,
14:54sinubukan din nilang ibalik sa wild noon.
14:58Pero dalawang beses na daw sinanabdigo sa pag-release.
15:02Nalinig po ng mother ko yung pagsisigaw ng otters.
15:06Nakita po nila na nasa snare trap na po sila
15:08at may lalaki na naghahawak-hawak.
15:11May hawak-hawak na net na dun yung isang otter
15:15and yung isa naman,
15:17kinachine niya po kagat-kagatin yung lalaki
15:19para ma-rescue niya yung sister niya.
15:21So ever since then,
15:23narealize namin na masyadong maraming poachers
15:27dito sa Palawan
15:28trying to get the otters.
15:30Kaya decision na po namin na huwag mo na lang i-release
15:34kasi delikado.
15:35Sa kabila ng kakulitan at kakyuta namang otter,
15:38hindi pa rin sila ligtas sa banta ng illegal wildlife trade.
15:41Kinuhuli kasi sila para maging exotic pet,
15:44para sa kanilang fur
15:45o di kaya para sa traditional medicine.
15:48Sa atin sa Pilipinas,
15:49protectado sila ng Republic Act 9147
15:52o yung Wildlife Resources Protection and Conservation Law.
15:55So pwede kang mamultahan at pwede kang makulong
15:57depende sa severity ng ginawa mo.
15:59Mahalaga raw ang mga otter sa kalikasan
16:01dahil tumutulong sila kontrolin ang dami ng mga alimango,
16:04shellfish at malilit na isda sa mangrove ecosystem.
16:08Nakakatuwa naman po.
16:09Kaya naman para kay Rinwell,
16:10hindi matatawaran ang encounter nilang ito sa otter.
16:13Isang moment na hindi madalas mangyari sa wild.
16:16Galing!
16:17Napakasaya po, lalo na sa aking mga anak.
16:20Once in a lifetime experience.
16:24Sa huli, maayos na naghiwalay
16:25ang landas ng pamilya ni Rinwell
16:27at ang bago nilang kaibigang otter.
16:30Ayun o!
16:33Dami mong alam Kuya Kim.
16:35Para sa mas mahabang kwentuhan at dagdag kaalaman,
16:37panoorin ang Dami Mong Alam Kuya Kim extended episodes
16:40sa GMA Public Affairs YouTube channel.
16:43May mga kwento rin ba kayong viral worthy?
16:45Just follow our Facebook page Dami Mong Alam Kuya Kim
16:48at is-share nyo doon ang inyong video.
16:49Anong malay nyo?
16:50Next week,
16:51kayo naman ang isasalang at pag-usapan.
16:53Hanggang sa muli,
16:54sama-sama nating alamin ng mga kwento at aral
16:56sa likod ng mga video nag-viral
16:58dito lang sa
16:59At Dami Mong Alam Kuya Kim!
17:02At Dapat KB!
Comments