00:01Mga taga-Aklan, na-alarma nang nakita ang isang batang lalaki na tumatakbo sa kalsada habang nakakadena ang kanyang mga
00:12paa.
00:16Nakakadena ang dalawang paa.
00:18Ganito ang itsura ng batang itinurn over kamakailan sa isang police station sa probinsya ng Aklan.
00:25Ang bata na mataan daw pakalat-kalat sa kalsada habang nakagapos ang mga paa.
00:32We're thinking na baka in-eadnap.
00:34Marami tuloy ang nabahala at naawa sa sitwasyon ng bata.
00:38Sa mga tawang ang nag-ubra, sa nagkarapatan.
00:41May dependensya siguro sa ano na na, pag-iisip.
00:44Sino ang nagkadena sa kanya at bakit nila ito ginawa?
00:54Umaga nitong April 16 sa isang kalsada, namataan ng tricycle driver na si Reynan ang bata.
01:01Ngunit ang talagang nagpagulat kay Reynan nung napansin niyang nakakadena ang mga paa nito.
01:07Inamol namin doon.
01:08Hanggang makarating doon sa may food stand.
01:10Parang takot na takot.
01:11Akala namin kinid na.
01:12Dito namin nabutan yung bata.
01:14Magusap po yung bata.
01:15Sabi ko, dadalhin lang na sa police station.
01:16Pagdating po dito, agad inasikaso naman po ito ng ating investigador dito.
01:21Pinakain din kasi at that time, parang gutom po yung bata.
01:27We're thinking na baka kinidnap.
01:30Pero matapos nilang makausap ang bata, napagalaman nilang hindi pala ito dinukot.
01:37Galing daw siya sa bahay nila.
01:39Kumakas mula doon sa kanila para pumunta doon sa bayan.
01:43At ang nagkadena raw sa kanya, walang iba kundi ang sarili niyang mga magulang.
01:52Hindi utama na ikidina natin yung minor de edad.
01:56Pinakuha natin agad yung susig ng lock doon sa kadena para makatanggal na yun.
02:02Balito po yung kadena nakuha natin.
02:04Titimbang po siguro itong mga 2 kilos.
02:07Nung makuha natin yun, pataganyan po siya.
02:09So, tigisang pa, nakapulupot ito.
02:12Nito na-over natin agad yung sa MSWDO para sa karampatang intervention.
02:17Pero matapos makausap ang mag-ina, nag-desisyon silang iuwi na muna ang bata sa kanila.
02:24Dito, naabutan namin ang ina ng bata na si Lydia, hindi niya tunay na pangalan.
02:30Nagpapahid ng yelong nakabalot sa bimpo.
02:33Inatake raw kasi siya ng high blood.
02:36Pilang aglaw ako, nagtaas akong dugo.
02:38Dahil ako katulog, nagbantay sa kong unga.
02:41Ngayon mag-ubra pag pagkaumaga.
02:43Habang ang 12 anyos naman niyang anak na itago natin sa pangalang Mark,
02:48tahimik lang na nakaupo sa loob ng kanilang barong-barong.
02:51Hindi na nakakadena ang kanyang mga paa.
02:54Pero bantay sarado pa rin siya ng kanyang ama na itago natin sa pangalang Ruben.
03:00Ako lang nagbabantay ni ***.
03:02Dahil mahirap na akong mapanaw naman si ***.
03:05Dahil sa pagbabantay kay Mark,
03:07tatlong araw na raw na hindi makapasok si Ruben sa pinagtatrabahuhang construction site.
03:14Walang-wala na gita akong pira.
03:15O, dalawang araw lang po ako nakatrabaho.
03:18Ngayon, tatlong araw na akong nagbabantay.
03:20At inamin ni Lidia at Ruben na sila nga ang nagkadena sa sarili nilang anak.
03:26Pero nais nilang linawin.
03:28Hindi naman daw sa pinagmamalupitan nila si Mark,
03:32kaya nila ito'y kinadena.
03:34Lagi raw kasi itong naglalayas.
03:37Pakaumalis niya, ma'am.
03:38Yung loob na namin, mga natatakot palagi pag makaalis siya.
03:42Kaya hindi na kami makatulong.
03:45Katunayan, isang araw lang daw matapos nilang iuwi ang kanilang anak
03:49mula sa presinto, si Mark muling tumakas.
03:53Nagtapon lang siya ng basura.
03:55Tumakbo na.
03:56Nawala na naman siya.
03:57Nangayo kong pangpamasahin.
03:59Ika hinatid siya sa barangay.
04:01Ngatod man yun yun yun.
04:02Batid ni Lidia,
04:03marami ang hindi sangayon sa paggapos nila
04:06sa mga paa ng kanilang anak.
04:09Pero bago raw sila husgahan,
04:11pakiusap nila.
04:12Pakinggan daw muna sila
04:14kung bakit nila ito nagawa.
04:21Si Mark,
04:22panganay ni Lidia at Ruben.
04:24Nung sila'y naghiwalay,
04:25nagdesisyon daw silang ipaampon
04:27ang nooy isang taong gulang pa lang na si Mark
04:30sa isa nilang kamag-anak
04:31na nakatira sa kabilang bayan.
04:33Close kami na.
04:34Dahil panay kami nang kikita dun sa tinitirahan niya.
04:37Panay nagtangis nga niyan kung magpunta ako dun.
04:40Gusto nga magmunot,
04:42magpunta sa akin dito.
04:43Kukunin na namin sana siya hindi naibalik.
04:46Ang dami kasing nagsabi na
04:47huwag mo nalang kunin
04:49kasi alagang-alaga nila dyan.
04:51Araw pa makaubra ikaw.
04:53Matingnan mo man siya palagi.
04:55Hanggang sa nabalitaan na lang nila
04:57na si Mark
04:58nagiging sakit ng ulo raw
05:00ng mga nag-aalaga sa kanya
05:03pati na ng kanilang komunidad.
05:05Nariyang nangunguha raw ito ng biskwit
05:07sa mga tindahan
05:08pati na laruan
05:10at sa mga hotel
05:11nagpapanggap pa raw
05:13na bisita.
05:14Sasabay sa mga guests,
05:15papasok, maligo.
05:16Sasabay din siya kain
05:18sa mga buffet.
05:19Pati sa mga report,
05:20never naman yung bata
05:21naging biolente.
05:22Pinatawag po namin
05:23ang binahanap
05:24kung sino po yung parents.
05:26And then later po,
05:27na-found out
05:27yung tinitirhan niya dito
05:29is hindi naman pala niya
05:29biological parents.
05:31Kaya,
05:32minabuti ng mauturidad
05:33na ibalik si Mark
05:34sa puder ni Nalija.
05:36Alam namin na hindi
05:37siya malapit sa amin
05:39kasi wala siya dito lumaki.
05:42Doon,
05:42ginalambing-lambing siya ba.
05:44Ay dito kasi,
05:45ako galabada.
05:47Yung gusto niya,
05:48hindi namin mabigay.
05:50Magusto ko ng baboy nga prito.
05:52Sige, mamaya
05:52pag makatrabaho ako,
05:54bilihan kita.
05:55Ay ngayon,
05:56mahal na.
05:57Hanggang sa hindi na nga
05:58mapirme
05:59ang mga paan nito.
06:01Sa isang linggo,
06:02mga makaali siya,
06:03mga tatlo.
06:04Ngayon, ihatid siya.
06:05Bukas, wala na yan.
06:06Hindi, mamayang gabi.
06:07At laking gulat nila
06:08nung nadiskubre
06:09na sa tuwing umaalis si Mark,
06:12bumabiyahe pala ito
06:13papunta sa kabilang bayan
06:15na halos atlong oras
06:17ang layo sa kanila.
06:18Nakiusap lang daw siya
06:19sa driver
06:20na kung pwede siyang makisingit
06:22magsakay doon
06:23kasi nga tagadito daw siya.
06:24At kung dati,
06:25nakakapuslit ito
06:27sa mga hotel
06:28at nangunguha lang
06:29ng mga laruan.
06:32Ngayon,
06:33nagnanakaw na rin daw
06:34ng pera.
06:36Ang dami na
06:36karikod
06:37doon sa polistisyon.
06:39Dito sa bayang kanyang pinupuntahan
06:42kung saan din
06:43nagkamuang si Mark,
06:45kilalang kilala na siya
06:46ng mga residente.
06:48Hindi lang dahil dito siya lumaki,
06:50kundi dahil naging
06:51notorious na rin daw siya
06:53sa pagiging malikot
06:55ang mga kamay.
06:56Isa sa kanyang mga
06:57nabiktima
06:58ang tindahan ito.
07:00Yung bata po,
07:01paragi
07:01naglalakad-lakad.
07:02At dito po sa tindahan,
07:03kumukuha po
07:04ng biscuit.
07:06Muuwi naman siya
07:06tapos nangingi siya
07:07sa mama niya
07:08ng pera
07:09at binabalikan niya
07:10ng bayan.
07:11Dito namang Enero,
07:13pinuntirya naman daw niya
07:14ang gasolinahang ito
07:15at ang pagnanakaw
07:17na kuhanan pa
07:18sa CCTV.
07:19Ang tablan,
07:20ang ta-anta na sa Martin
07:21kung may tao sa sagwa
07:23sa saluluwa na o.
07:24Kuha yun na yun.
07:25Bye!
07:26Ang nakuhan niyang pera
07:27ay nasa
07:281,999.
07:30Coins lahat.
07:30Hindi ko na nahabol
07:31kasi hindi ko maiwan
07:33yung site eh.
07:34Natatawa naman
07:34kasi hindi pa naman
07:36sa natamang edad eh.
07:37Pata pa naman yan.
07:38Pataas nga pataas
07:39yung kinukuha niya.
07:40Primero,
07:41yung ano na,
07:425,000,
07:427,000.
07:43Ang pinakamalaking
07:45napangay na pera
07:46ni Mark,
07:4618,000 pesos
07:48na kanya raw nakuha
07:49mula sa bigasan
07:51kung saan nagtatrabaho
07:52si Enric.
07:53Tag-hatabo na to ma'am.
07:55Nag-deliver above
07:55yung kibahan na to.
07:56Huwag nag-ano yung
07:57huwag na bilin ba.
08:00Tapos yung buog na naraya,
08:02bali mga libuho na
08:04nang imbuog,
08:05may dyan eh waburo
08:06cellphone ma'am.
08:07Tapos ka to,
08:07gin-usoy na mo ni Mau.
08:09Mga 6,000 plus
08:10ang nabalik ng kwarta ma'am.
08:12Pinablotter daw nilang
08:13insidente,
08:14pero hindi na naibalik
08:16ang halos 12,000 pesos
08:18na nagastos na
08:19ng bata.
08:20Ayon sa mga pulis,
08:21sa nakalipas na
08:22tatlong taon,
08:23meron ng limang report
08:25sa kanilang himpilan
08:26na may kaugnayan
08:28sa pagnanakaw
08:29ni Mark.
08:30Yung iba,
08:31in-infoan lang kami,
08:33hindi naman
08:33nag-complain,
08:34hindi din
08:34nagpa-record.
08:35Ang sumatotal
08:36na nakaw
08:37di umano niya,
08:38ayon sa kanyang ina,
08:39umabot na
08:40ng
08:40300,000 pesos.
08:43Nung maliliit,
08:44nabayaran yung mga
08:455,000 na bayaran,
08:46pero yung iba,
08:47hindi ma'am.
08:47May pinarmahan
08:49lang doon.
08:49Pag-considering na
08:50minor at below
08:5115 years old,
08:53hindi ho natin
08:53basta-basta
08:54pwedeng kasuhan,
08:55latong lalo na
08:56hindi po pwede
08:56nating i-arresto.
08:59Kundi,
08:59kailangan natin
09:00i-rescue yung
09:01minor di edad na iyon.
09:03And mabigyan
09:04ng tamang
09:05intervention
09:06para makapagbigay
09:07ho tayo
09:08ng solusyon
09:09doon sa kanyang
09:09problema
09:10at maitama
09:11yung kanyang
09:11mga ginagawang
09:12malipot.
09:13Mabait na mataragal
09:14yung bata na iyan
09:15na matulungin
09:15pa nga iyan, ma'am.
09:16Parang gusto niya
09:17palagi naglalaro.
09:19Pag wala siyang kalaro,
09:20gusto niyang
09:21umalis.
09:22Dahil nahihirapan
09:23na raw si Nalidya
09:24na kontrolin
09:25ang paglalaboy
09:27ng kanilang anak
09:28at baka madagdagan
09:29pa raw
09:29ang kanilang sakit
09:30ng ulo,
09:31minsang itinali
09:33na rin daw ni Ruben
09:34si Mark
09:34sa kanyang mismong
09:36katawan
09:36tuwing matutulog
09:38para hindi na ito
09:39makapuslik pa.
09:40Dito po kami
09:41natutulog ni
09:43nagtatali po kami
09:44para maramdaman ko
09:45yung mga bago
09:46umalis,
09:47maramdaman ko nga
09:48siyempre magising ba ko.
09:50Ano pong tinatali niyo
09:51po sa kanya?
09:52Strollist.
09:53At para raw
09:54hindi ito ulit
09:55maglalayas
09:56nitong nakaraang linggo,
09:58nagdesisyon na rin
09:59silang ikadena
10:00ang mga paan nito.
10:01Ayun nga ni
10:02maimokong
10:03ikadinahan
10:04para mapigilan
10:05ako akong siking.
10:06Oo,
10:07nakaiyak ako
10:08kasi sa aso lang
10:09yan ang nangyari
10:09pero ngayon
10:10sa taon na
10:11sabi ko sa kanya
10:11kasi yun nga ni
10:13yun gani
10:14gili ka walang
10:15umambang
10:15makaubrag sa la.
10:17Mas labaw
10:17nakonsaktan
10:18kasi nine months
10:19yung mong ginadala.
10:20Di bali nga
10:22matinir siya dito
10:23nga nakapadla
10:24kontra nga
10:25mag
10:25mabalitaan lang namin
10:26mapatayin mo.
10:27Di na isang beses
10:28nang nilangyari
10:29ma'am
10:29na kinadena
10:31namin siya.
10:34Baka umalis
10:35na ma'am
10:36na yun.
10:37Yung loob na namin
10:38natatakot palagi
10:40pag makaalis siya
10:41kaya hindi na kami
10:42makatulog.
10:43Pero sa isang beses
10:45na ikinadena nila
10:46ang mga paa
10:47ni Mark
10:47nagpangka pa rin
10:49daw itong tumakas.
10:50Sa ngayon
10:51nasa ilalim na siya
10:52ng case management
10:54ng MSWDO
10:56o ng
10:57Municipal Social
10:58Welfare
10:59and Development
11:00Office.
11:00Panalangin ako
11:01kung may sakit
11:03man imaw
11:04maayos
11:05yung tama mo.
11:06Para malaman
11:07kung paano ba
11:08magagabayan si Mark
11:10ipinakonsulta siya
11:11ng MSWDO
11:13sa isang psychologist.
11:15Upon my initial
11:16assessment
11:17the client has
11:18conduct disorder
11:20is consistent
11:21dun sa mga
11:21rule breaking
11:22being aggressive
11:23with other people
11:25kung meron silang
11:26risk factors
11:27for example
11:28yung family member nila
11:30or history
11:30of mood disorders
11:32ADHD
11:33neurodevelopmental
11:34cases
11:35po pwedeng
11:36mag-infector.
11:37Mariinding
11:38tinututulan
11:39ng mga eksperto
11:40ang pagkakadena
11:41para makontrol
11:42ang anak.
11:43The effect kasi
11:44ng pagkakadena
11:45sa bata
11:46oftentimes
11:46is that
11:47mas nagiging
11:48agresibo
11:49mas nagiging
11:50resentful sila.
11:51Samantala
11:52sumasa
11:53ilalim
11:53na rin
11:54si Mark
11:54sa mga
11:54aktibidad
11:55na maaaring
11:56makapagpapabuti
11:57ng kanyang
11:58kondisyon.
11:59For parents
12:00isa sa pinaka
12:01best na gawin
12:02is to tap
12:03a professional
12:03para magkaroon
12:05ng treatment
12:05planning,
12:06mag-guide
12:06sila
12:07at maintindihan nila
12:08kung bakit
12:08ganun yung
12:09nagiging
12:10behavior
12:10ng bata.
12:11Para naman
12:12hindi na mahirapan
12:13si Ruben
12:13sa paghahanap
12:14buhay
12:15at pagbabantay
12:16sa kanyang
12:16anak,
12:17hinanapan siya
12:18ng bagong
12:18trabaho
12:19ng kanilang
12:20barangay.
12:21Nagbigay rin
12:21ang isang
12:22NGO
12:22ng grocery
12:23items
12:24para makapagumpisa
12:25ulit
12:25ang mag-asawa
12:26ng maliit
12:27na sari-sari
12:28store.
12:29Nag-usoy po kami
12:30at mga
12:30sponsor.
12:31Hindi mo
12:32kailangan
12:33magpano
12:34o mag-ano
12:35sa inyong bagay.
12:35Agad may una,
12:36yapon ka mo
12:37nga
12:37makita.
12:43Kunta po
12:44nga
12:45makatulong
12:45po kinyo
12:46kahit
12:46papaano.
12:47Ngayon
12:48nga may
12:48sari-sari
12:49store na
12:49ako,
12:49hindi na
12:50ako aalis
12:50para
12:51matutukan
12:52ako sila.
12:54I-monitor po
12:55naman ni
12:56ko at
12:56one month
12:56so that
12:57we can
12:58see po
12:58if
12:58naging
12:58successful
12:59po
12:59badaya
12:59nga
13:00or
13:00if
13:00mayroon
13:01pa
13:01kami
13:01nga
13:01pwedeng
13:01maibulig
13:02pag
13:02inyong
13:02uman
13:03kimo.
13:03Kailangan
13:03nating
13:04maintindihan
13:05na
13:05ang mga
13:06pamilya
13:06they tend
13:06to
13:07resort
13:07in this
13:08kind
13:08of
13:09punishment
13:09because
13:10wala silang
13:12available
13:12resources.
13:13In a macro
13:14level,
13:15parang
13:15napakalayo
13:16pa natin
13:16from the
13:17ideal
13:18and
13:18bawat
13:19community
13:20meron silang
13:21mental health
13:22professionals.
13:23It's very
13:23important
13:24that we
13:24institutionalize
13:26and integrate
13:27mental health
13:27programs
13:28in the
13:28community.
13:30Mahal na
13:31mahal
13:32namin siya.
13:32Piisin ko
13:33maski
13:33wala na
13:34kong
13:34trabaho
13:34basta
13:35maano
13:36matutukan
13:37ako
13:37siya ma'am
13:38akong
13:39sundun
13:39ang
13:40hambal
13:40sa
13:40doktor.
13:41Sa isang
13:42banda
13:43nakakaawa
13:44si Mark
13:44lumaking
13:45wala
13:46sa puder
13:46ng kanyang
13:47mga
13:47magulang
13:48at may
13:49kondisyon
13:50na dapat
13:51niyang
13:51malabanan.
13:53Sa gabay
13:54pa rin
13:55ng mga
13:55nakatanda
13:56at
13:57ng kanyang
13:58mga
13:58magulang.
14:00mga
14:01mga
14:12mga
14:14kapuso.
14:15Kung
14:15nagustuhan
14:16niyo po
14:16ang
14:16videong
14:17ito,
14:17subscribe
14:18na
14:19sa
14:19GMA
14:19Public
14:20Affairs
14:20YouTube
14:21channel
14:21and
14:22don't
14:22forget
14:23to
14:23hit
14:23the
14:24bell
14:24button
14:24for
14:25our
14:25latest
14:25updates.
14:26Peace.
Comments