00:28TIGANUEVA ISIHA
00:30At ang isa niyang paa, malagay sa hukay.
00:34Paano naman naging banta sa buhay?
00:38Ang isa sa mga paborito nating isda.
00:44Pasintabi lang po sa mga nagahaponan.
00:47Ano ang inyong ulam sa mga mahilig po sa tilapia?
00:52Dobli ingat ha sa paglilinis nito bago iluto.
00:55Dahil sa isang tusok lang pala ng palikpit ng tilapia, maaring mag-agaw buhay.
01:05Umaga nitong March 31, nang bumili raw si Cynthia ng uulaming tilapia sa kanyang suki sa palengke.
01:13Bumili ako, talagang pinipili ko yung mga buhay.
01:16Dumating ako dito, nilinis ko na.
01:19Nung ginugupit ko yung palikpit ng tilapia, biglang lumokso siya.
01:25Natusok yung palad ko. Malalip, hindi ko nalang pinansin.
01:29Naglaba na ako. Mahapdi ah.
01:31Dinala namin doon sa may klinika.
01:33Pinasaksakan namin ng antitetano.
01:36Nung nagising ako ng maga, nahilo na ako.
01:39Nagdidilim na yung paningin ko.
01:41Dinala nila ako sa ospital.
01:43Ang maliit na sugat ni Cynthia sa kanyang palad.
01:47Tuluyan na raw na impeksyon.
01:49Talagang magang magana yung kamay niya. Dito pa lang naman siya hanggang dito lang sa may place niya.
01:54Yun pa lang ang maga.
01:55Nagkaroon siya ng lapnos-lapnos sa kamay niya. Ganon parang yung tubig.
01:59Kaya ang naimpeksyong kamay ni Cynthia, kinailangan na raw operahan.
02:04Ikinabahan ako. Paano kaya kung mapuputul to? Wala na akong kamay.
02:08Mahirap pa namang magtrabaho, sabi ko.
02:11Anong mangyayari sa lumalalang kamay ni Cynthia na natusok lang ng tilapia?
02:18Ano rin bang meron sa paligpik ng tilapia na pwedeng humantong sa ganitong bangungot?
02:27Panuorin sa aming pagbabalik.
02:34Matapos matusok ng tilapia ang kamay ni Cynthia, namaga ito at dahil kumalap na raw ang impeksyon, kinailangan na itong
02:43operahan.
02:44Kaya yung hiwa niyan, makakita nyo, is kunduan na hanggang dito yan. Maganda na lang yun yung balat na. Kasi
02:51hanggang dito yung maganan eh.
02:53At ayon sa mga doktor na sumuri kay Cynthia, ang sanhi ng malubhang impeksyon ng kanyang kamay,
03:01ang pagkatusok sa kanya ng palikpik ng tilapia, ang tawag dito,
03:07Viprio vulnificus infection. Dulot ng Viprio vulnificus, isang bakterya na hindi lang sa tilapia na kukuha,
03:16pati na sa ibang mga isda, mapatubig tabang man o tubig alat,
03:21basta't marumi ang tubig o hindi kaya sa hilaw o hindi maayos na nalutong pagkain dagat.
03:28Basta po sinasabi nga natin na poor ang water quality na pwedeng magparami ng bakterya.
03:34And present din siya sa tuna, sa lapu-lapu, sa iba pang klase ng isda.
03:41May tinatawag tayo ng necrotizing bacterial infection na kung saan kinakain ng bakterya ang laman and balat mismo ng tao.
03:49Ang Viprio vulnificus infection, mabilis na kumakalat daw sa dugo ng pasyente.
03:55Sa kaso ni Cynthia, mas lumubha pa lalo ang kanyang infection dahil daw sa kanyang diabetes.
04:01Mabilis mag-set in ang infection niyan. Plus, siyempre, yung vessel kasi ng diabetic patient,
04:07maliliit, hindi makapag-circulate ng maganda.
04:10Much better na operahan, mako-compensate na yung blood flow.
04:15Kaya itin na yun. Hayaw natin na maputol yung part na yun.
04:20Mabuti na lang at ang infection tuluyang napigilan.
04:23Sabi naman sa akin, nakuika nanay, buti na lang ika na agapan.
04:29Nagpapagaling na ngayon si Cynthia.
04:31Dito ako natusok ng tilapia, tapos dumugo, malalim ang sugat.
04:39Ito yung lahat na yan, namaba.
04:41Kumikirat pa rin pagkagabi.
04:44Ayaw ko nang magbulan ng tilapia.
04:46Tatakot na ako.
04:47Yung nalungkot din po. Sa ngayon po, pag may bumibili po,
04:50pinapatay po yung tilapia. Karan din na po gumalaw.
04:53Halos 10 years na rin po, naglilis po ng tilapia.
04:56Araw-araw, ito nga po, natusok nga po ako.
04:59Makirot lang ganon. Kinabukasan, wala na.
05:03Taong 2021 naman, nang aksidente rin nasugatan ang palikpik ng tilapia
05:08ang tagatundo sa Maynila na si Josefina.
05:13Kung na malinggi kami, tumalun yung tilapia.
05:15Nung kinuha ng tindero, tumalun naman sa pakong.
05:22Pinakalain na dumugo yun eh.
05:24Nung unang nakita kong natusok siya, normal lang siya, as in, parang tusok ng karayom.
05:29Nagawa pa raw ni Josefina na magbenta sa kanilang mamihan.
05:32Pero makalipas ang ilang oras, bigla raw siyang nanghina.
05:36Nag-chill na ako. Paakit na yung kirot.
05:39Ganyan, tinawagan ko yung isang anak ko. Sabi ko, tunduin mo ko.
05:42Si Josefina, agad isinugod sa ospital at ipinasok pa sa ICU o intensive care unit.
05:49Pero mas mabilis daw ang pagkalat ng impeksyon ng kanyang sugat sa kanyang kaliwang paa.
05:55Palaki na ng palaki yung pagtutubig.
05:58Nagulat na lang daw si Josefina ng ang kanyang paa.
06:01Parang unti-unti nang kinakain ng lumalaki niyang sugat.
06:06Yung bakterya na yun, kumakain pala ng laman.
06:09Nakikita na yung mga litid and yung mga buto sa paa.
06:13Nasasakta na ako, nakikita ko pala.
06:14Na-nervous na ako noon.
06:16Nang yung time na yun, niisip ko na baka mawala ako sa mga anak ko.
06:19Para maisalba ang paa ni Josefina,
06:22kinailangan niyang sumailalim sa skin grafting procedure
06:25kung saan ililipat ang tissue mula sa isang bahagi ng katawan
06:30sa naimpeksyong parte ng kanyang paa.
06:33Doon sa pasyente na nakita natin, maganda yun na hindi siya naputol.
06:37Pero yung deformity or yung mga part ng paa na natanggal,
06:42kailangan talaga yun para matanggal yung infeksyon sa katawan niya.
06:46Sa pag hindi po siya natanggal?
06:48Lalalim lalo yung infeksyon at pwedeng kumalat sa buong katawan niya.
06:52Ang sugat ni Josefina, inabot ng halos limang buwan bago tuluyang gumaling.
06:57Parang bato na ito, matigas siya, kailangan ang pakiramdam.
07:01Hindi ko matagalan yung lakad.
07:03Hanggang ngayon, nagpapalawa pa ako sa doktor ko.
07:07Nang dahil lang sa dulot din ng palikpik ng tilapya,
07:10ang isang ama mula sa Pampanga,
07:14binawian ng buhay.
07:15Yung kamay niya, paakit na paakit, lumalampas siya doon sa market.
07:19Nakita siya ng surgery doctor.
07:21Ang initial recommendation is ambiration.
07:23Doon na parang gumubuyong mundo ko.
07:25Kasi wala pa, ilang hours pa lang, tapos gano'n na.
07:29Pero bago pa man maputol ang kamay nito,
07:32tuluyan na siyang namatay.
07:34Sepsis, ang main diabetes sa kanya.
07:37Nalaman ko na lang siya kung binuburo na
07:40when his friends na kinuwendo nila na
07:42at fishing nga sila,
07:44yun ang probable reason
07:46nung pamamagaan ng kamay ni Papa
07:49nung tilapya.
07:51Siguro unconsciously, hindi niya alam na nadusok siya ng tilapya.
07:53Hindi niya siguro maisip na yun yung main reason
07:56kung bakit sumasakit yung kamay niya.
07:58Maraming beses na rin siyang nabingit sa kamatayan
08:01pero nasa-survive namin.
08:03Hindi ko siya ay na-expect na yan ba yung pupuhan ng buhay ni Papa.
08:07May paalala rin ang mga eksperto
08:10kung paano maiiwasan ang ganitong infeksyon.
08:13Safe pa din naman pong kainin yung tilapya
08:16so long as makita mo na hindi talaga siya balisa.
08:19Hinuhugasan ng mabuti prior to cooking
08:21and niluluto talaga siya ng lutong-luto.
08:25Keep it cool or cold.
08:26Panatilihing malinis.
08:28Ito naman po ay itatago natin.
08:30Siguruhin lang po na kaliskisan na,
08:32naalis na yung hasang at saka sa bituka
08:34bago po natin siya lagay sa freezer.
08:37Walang malaking nakakapuwing.
08:40Gayun din,
08:42ang palikpik ng isda
08:45na hindi maliit na bagay lang
08:48dahil pwede ka nito
08:50ipahama.
Comments