00:01Bago pa tayo nasanay sa puting asukal, ang ating mga ninuno, tradisyonal na asukal ang pampatamis.
00:10Mabuti na lang at hanggang ngayon, meron pa rin nito.
00:15Anim na beses kada araw, nag-aakyat manaog si na Michael sa mga nagtataasang punong ito sa kanilang bayan sa
00:24Tigbawan, Iloilo.
00:26Para itong nyog, pero ang bunga hindi hamak na mas maliit kesa sa buko.
00:32Ang tawag nila rito, buri.
00:34Pero ang pakay ni na Michael, hindi ang mga bunga ng buri, kundi ang matamis na tubak na nakokolekta nila
00:43mula sa itaas ng puno.
00:48Ito kasi ang ginagamit nila sa paggawa ng isang panghimagas na walong dekada nang nagbibigay ng tamis sa mga ngiti
00:57ng mga Tigat-Tigbawan,
01:00ang kalamay sa buri.
01:03Bago sila umakyat, may dala silang bulo o kung sanggat sa buri para pang tapyas sa ubod ng buri sa
01:10taas.
01:10Mas maganda ma'am kung mataas yung buri kasi matamis yung kanyang tubak.
01:17Pagdating nila sa tuktok, tinatapyasan ang katawan ng puno.
01:21Ang galon isinabit sa itaas para dumalo yung tubak.
01:32Makalipas ang apat na oras, binalikan ni na Michael ang galon para kolektahin ang naipong tubak.
01:38Kasi kapag mag-after five hours, mapapaanis na.
01:43Para yung mga dudumi na galing sa taas ng buri, mas strange siya.
01:51At saka pinakuluan sa malaking kawa sa loob ng siyam na ora.
01:56Mas, aabutin ka talaga rito ng siyam-syam.
02:00Hindi pwede ito haluin, saka hintahin na lang ito after five hours.
02:05Habang hinihintay itong kumulo,
02:07One, two.
02:09Hinabi muna nila ang mga dahon ng buri para gawing pinadakan o yung lalagyan ng kalamay.
02:17Tapos ito, tatayin mo ng buri, pinakaugat niya.
02:23Ganito yan.
02:27Ito na yung finished product.
02:33Golden brown na siya.
02:35Ilang minuto pa, tuluyan na itong lumapot at naging pulot.
02:40Pwede ito isawsawa ng nilagang saging o kamuting kahoy.
02:46Sina Jonar, nagtabi ng pulot para ibenta sa isang lalagyan na gawa sa kawayan.
02:54Habang ang natirang pulot sa kawa, pinakuluan pa nila ng ilang oras.
03:01Pagkahango.
03:06Kanila itong babaldugin o hahaluin gamit ang tinatawag nilang baldog para itong sandok na lagpastao ang haba.
03:16Ang gaya nito, ang lulutuin is more than 300 or sometimes more than 500.
03:23Kailangan maraming tao maghalo-halo nito.
03:31Hanggang ang pulot na tuyo at naging kalamay.
03:38Pwede na siya ihanguin.
03:41Ang kalamay, inilipat sa mga hinabing pinadakan gamit ang palita o kutsarang gawa sa kawayan.
03:52Ito yung ginagawang banding ng mga magpipinsan tulong-tulong para hanggang sa mahango, hanggang dito yan.
04:01Hindi siya sobrang tamis. Napaka-perfect siya talaga sa mainit na kanin.
04:07Pwede talaga siyang panguulan.
04:101940s pa, nung nagsimulang magluto ng kalamay sa buri, ang ama ni Jonar.
04:15After World War II, 1946, my father and companions experiment how to make the kalamay sa buri para may hanap
04:23buhay naman siya.
04:24Ang kanyang ina na si Corazon ang naglalako nito.
04:28Hindi sadyain. Kasi ang law may pira ikaw kung magkaparabinta ka mo.
04:34Sa laki ng tulong ng kalamay sa buri sa buhay ng mga tigat-tigbawan,
04:40i-dineklara itong local cultural property o bukod tangi ng kanilang bayan.
04:47Yung love for culture and heritage, yan po yung gusto natin kilalanin at gusto natin ding bigyan ng diin sa
04:53pagkilala dun sa pamilya na nagpreserva din ang kanilang tradisyon.
04:59Sa Pozo Rubio, Pangasina naman.
05:04Ang mga trabahador na ito sa pinakamatandang sugarcane mill o gilingan ng tubo.
05:12Abala sa pagsalansa ng mga baon ng nyog.
05:16Hindi daw ho sila magsasayaw ng maglalatik.
05:19Ang mga baon ng nyog ang magsisilbing lagayan at hulmahan nang iniluluto nilang panghimagas.
05:26Ang sinakob.
05:31Ang paggawa ng sinakob.
05:34Ilang henerasyon ng hanap buhay ng pamilya ni Nalola Tina.
05:39Ang sugarcane mill na ito ay minara namin sa binan ko noon.
05:45Para makatas ang tubo.
05:49Isinalang muna ang mga inaning tubo sa gilingan.
05:55Pagkatapos malinisan, ibababa yung host, tas direkta na po doon sa malaking kawa.
06:04Pinakuluan ang katas ng tubo hanggang lumapot.
06:10Sunod na inilipat sa isa pang kawa kung saan ulit ito pinakuluan at hinalo ng walang tigil para raw hindi
06:21masunog.
06:21Pinaba natin yung bombak kasi direkta po yung pagkulo niyan.
06:26Baka matapon kapag hindi nilagay.
06:30Inihanda na ni Nadjover ang mga baon ng nyog.
06:37Matapos pakuluan ang katas ng tubo, itinabi muna ito.
06:42At tuloy-tuloy na hinalo gamit ang mahabang kahoy.
06:51Nang tama na ang consistency o lapot nito,
06:58inilagay na nila ang mga ito sa mga bao.
07:04At saka isa-isang inihilera sa salansanan na gawa sa bakal.
07:13Hinayaan munang lumamig at tumigas.
07:17Pagkatapos, isa-isang tinanggal mula sa bao.
07:21Pinagdikit ang dalawang piraso.
07:28At nirepak.
07:33Kada pack ng sinakob, 60 pesos.
07:37Kakape ako, yun ang ginagamit ko na pang sweetener sa coffee.
07:43Mas malas at tamis.
07:45Dahil sa minanang hanap buhay ni Natina,
07:49sa paggawa ng sinakob,
07:51mas tumamis daw ang kanilang buhay.
07:54Nakapag-aral yung mga anak ko.
07:57Saka nakabili kami ng mga ito, mga lupa.
08:00Noong 1700s, isa tayo sa major producer ng asukal.
08:04Hindi lang sa Pilipinas, kundi sa buong mundo.
08:07Napaka-importante na ma-preserve natin
08:09yung mga tradisyonal na pamamaraan
08:10ng paggawa natin ng asukal.
08:12Nagre-reflect kasi doon yung kultura natin.
08:18Sa susunod na mapangiti ka
08:20sa sarap at tamis
08:22ng ating mga kinakain,
08:24pasalamatan at alalahanin
08:28sanan natin sila.
08:35Thank you for watching, mga kapuso.
08:38Kung nagustuhan niyo po ang videong ito,
08:40subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
08:44And don't forget to hit the bell button
08:47for our latest updates.
08:49льмуiisisisisisisisisisisisisisisisisidisisisisisisisisisisisisisisiseno.
08:49support temen mga estuvikong ito
Comments