- 2 gün önce
İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, 28 Şubat sabahı İsrail ve ABD’nin ortaklaşa düzenlendiği hava saldırıları sonucu başkent Tahran’daki ofisinde öldürüldü.
Trump, B-2 bombardıman uçaklarıyla düzenlenen operasyonu, "Bunu yapmasaydık, iki hafta içinde nükleer silaha sahip olacaklardı" şeklinde savundu. Peki aslında İran’ın nükleer gücü ne? EDAM Direktörü Sinan Ülgen T24’e anlattı.
Trump, B-2 bombardıman uçaklarıyla düzenlenen operasyonu, "Bunu yapmasaydık, iki hafta içinde nükleer silaha sahip olacaklardı" şeklinde savundu. Peki aslında İran’ın nükleer gücü ne? EDAM Direktörü Sinan Ülgen T24’e anlattı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney 28 Şubat sabahı İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ortaklaşa düzenlediği hava saldırıları sonucu
00:10başkent Tahran'daki ofisinde öldürüldü.
00:197 Ekim sonrası başvurayan dinamik, arsama arsama İran'ı zayıflatan bir dinamik oldu.
00:25İran'ın kendisine yakın duran veya kendi kontrolünde olan aktörlerin zayıflatılmasıyla sonuçlandı.
00:32En büyük göstergesi Suriye.
00:35Suriye'de rejim değişikliğine yol açan süreci başlattı.
00:39Aynı zamanda vekil güçler olarak adlandırdığımız hem Hamas hem Hizmullah'ın zayıflatılması ile bu süreç sonuçlandı.
00:48Dolayısıyla İran'ın kendisine dışarıda oluşturmuş olduğu, caygı bir yıllık kaltanını ortadan kaldırdı.
00:54İran'ın da bir aktör olarak bölgede zayıflaması sonucunu beraberinde getirdi.
01:01İran'ı bu tip saldırılara karşı daha az okmaklı bir konuma sürükledi.
01:06Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, B-2 bombardıman uçaklarıyla düzenlenen operasyonu,
01:11bunu yapmasaydık iki hafta içinde nükleer silaha sahip olacaklardı şeklinde savundu.
01:20Peki aslında İran'ın nükleer gücü ne?
01:31Bugün İran'ın elinde nükleer silah olup olmadığı bilinmiyor.
01:35Ancak ülkenin batılı devletleri endişelendiren bilinen 8 adet nükleer tesisi var.
01:40Nükleer program konusunda son söz İran'ın dini liderinin.
01:44İran'ın genel olarak bölgesel politikaları ve bunun özelinde nükleer programı
01:53Uluslararası ilişkiler bakımında uzun zamandır bir meseleydi.
02:092000'li yıllara kadar giden bir husustu bu.
02:14Hatta Türkiye'de bir dönem 2010 yılında bir girişim yapmıştı.
02:19İran'ın nükleer çalışmaları Şah Rıza Pehlevi dönemine uzanıyor.
02:241956'da Tahran Üniversitesi Nükleer Araştırma Merkezi'nin kurulmasıyla nükleer araştırmalara başlayan İran,
02:30aynı yıl Amerika Birleşik Devletleri ile nükleer program için masaya oturdu.
02:34Zaten o dönem Amerika'nın da Orta Doğu'daki kendi müttefiklerine yönelik sivil mükleer enerji konusunda daha yardımcı olan bir tavrı
02:43var.
02:44O yüzden Şah'da İran'da böyle bir ilgi var.
02:48Ama asıl mesele İran'daki 1979 devrimi sonrasında, özellikle İran-Irak savaşı sonrasında ortaya çıkıyor.
02:591974'te Alman şirketi Siemens tarafından bu şehrin inşasına başlandı.
03:03İran bu dönemde bir sivil mükleer santral inşaatına da başlıyor.
03:08Nükleer enerjiyi üreten bir ülke olma yolunda adım atıyor ve bununla bağlantılı olarak da uranyum zenginleştirme altyapısı oluşturuyor.
03:18İran-İslam devriminin ardından Alman şirketiyle yapılan anlaşma, Hümeyni tarafından feshedildi ve rafa kaldırıldı.
03:24Nükleer programın askıya alınmasıyla nükleer araştırma yapan birçok bilim insanı ülkeyi terk etti.
03:29Devrim sonrasında iktidara gelen hareket, bir kere İran-Irak savaşından şu dersi çıkartıyor.
03:36Uluslararası toplum İran'ın yanında olmayacak hiçbir zaman.
03:40Çünkü o dönemde İran'a karşı bir kimyasal silaf kaldırısı da var.
03:44Ama buna da yeterince bir tepki gelmiyor uluslararası toplumda.
03:49Sabah sonrasında yapılan değerlendirme, İran'ın kendisini savunabilmesi için öncelikle bir mülkiyel güç olması.
03:58Tahran, bu şehr nükleer tesisinin inşası için yeniden Almanya ile masaya otursa da,
04:03Irak'ın bu şehri bombalaması sonucu Almanlar, nükleer tesisi tamamlamaktan vazgeçti ve ülkeden ayrıldı.
04:24Ahmet-i Necad'ın iktidara gelmesiyle nükleer çalışmalara hız veren İran,
04:29Rusya ile bu şehrin inşası için masaya oturdu.
04:32Tesis, Rusya ile imzalanan 1 milyon dolarlık anlaşma sonrası 2012'de açılabildi.
04:40Tahran yönetimi Basra körfezinde yer alan santralin çevresine güvenliği sağlamak için Rus yapımı S-300 sistemini konuşlandırdı.
04:48Ve İran, Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom ile tesisi büyütme kararı aldı.
05:0528 Şubat'ta başlayan savaşta bu şehrin füze fırlatma rampası hedef alındı.
05:10Ancak tesisin son durumuna ilişkin net bir bilgi yok.
05:15İsfahan'ın Natanz köyünde yer altına inşa edilen Natanz Nükleer Tesisinin inşasına ise 2000 yılında başlandı.
05:22İran, tesisin varlığını 2003 yılında kabul etti.
05:25Salon içerisinde şu görülüyor Ruslaristop'un bakımında.
05:29Ruslarist Atom Enerjisi Ajansı, 2000 nükleer alanda faal olan ülkelerin denetimini yapıyorlar.
05:34Bu denetimle ilgili olarak İran'da sorunlar ortaya çıkıyor.
05:38Bu ajansa dekbara edilmemiş, daha yüksek derece bir zenginleştirilmiş uranyum stokları keşfediliyor İran'da.
05:44Bu ajansa dekbara edilmemiş, uranyum zenginleştirilmesi yapan yerler ortaya çıkıyor.
05:502010'lara gelirken, 2000'li yılların başlarında uluslararası toplumun gündemine taşınıyor.
05:56Ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nı bittikçe daha eleştiren raporları çıkıyor İran'ın programıyla ilgili olarak.
06:04Bine yakın bilim insanının çalıştığı tesis, Tahran'a yaklaşık 300 km uzaklıkta yer alıyor.
06:14Ülkenin en büyük uranyum zenginleştirme tesisi olan Natanz, zaman içinde birçok kez siber saldırılara ve sabotajlara uğradı.
06:21İran saldırılardan İsrail ve ABD'yi sorumlu tutsa da İsrail suçlamaları kabul etmedi.
06:48İran saldırıları büyük başarı şeklinde nitelerken, medyaya sızan ilk hasar değerlendirme raporunda,
06:55saldırıların İran'ın nükleer programını yok etmediği, sadece birkaç yıl gerilettiği öne sürülmüştü.
07:01İsrail'de Netanyahu'nun 2023'ten bu yana yürüttüğü politikalara baktığımızda,
07:07biraz da İran'ın artık fırsat mı fırsat değil, Trump'ı da ikna ederek bu sefer bir sıcak çatışma ortalığına
07:16sürüklemesi meselesi var.
07:18Uydu fotoğrafları ve analizler, saldırıların Natanz'ın pilot yakıt zenginleştirme tesisinin yer üstündeki kısmını tahrip ettiğini göstermişti.
07:26Ve 28 Şubat'tan bu yana Natanz, ABD-İsrail saldırılarıyla tekrar hedef haline geldi.
07:32Tabii burada çatışmanın en azından ertelenebilmesi için İran diplomasisinin de biraz daha belki esnek davranması gerekiyordu.
07:41Ama İran'da gerekli diplomatik mahareti muhtemelen gösteremedi.
07:47Dolayısıyla biz kendimizi bu çatışma ortamı içinde bulduk.
07:52Bu farklı baskı unsurlarının bir araya gelmesiydi.
07:562000'lerin ortasında tartışmaların en çok yaşandığı Arak Nükleer Santrali'nin temelleri Cumhurbaşkanı Ahmet İnejad tarafından atıldı.
08:032006 yılında faaliyete geçti.
08:05Birleşmiş Milletler, ABD ve ABD, 2010'dan itibaren İran'a kapsamlı ekonomik yaptırımlar uygulamaya başladı.
08:14Obama döneminde İran'ın mükleer programı ile ilişkin bir anlaşma yapıldı.
08:20Ortak kapsamlı eylem planı.
08:22Bu anlaşma dahilinde İran artık mükleer üstlendi mükleer programına ilişkin olarak.
08:30Bunun içinde bir takım şeffaflık kriterleri vardı.
08:33Bir takım sınırlamalar vardı.
08:35Bugün, iki yıldır kapsamlarında, ABD ve ABD, Çin, Rusya, İngiltere, Fransa ve Almanya ile imzaladığı anlaşma sonucunda,
08:59sadece düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyum üretimini kabul etmiş,
09:03Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu yetkililerinin askeri üslere kontrollü şekilde girişine izin vermişti.
09:09En az 10 yıl boyunca İran'ın nükleer silah edinmesini engellemeyi amaçlayan anlaşma,
09:14buna karşılık batılı güçlerin İran'a yönelik ekonomik yaptırımları kaldırmasını içeriyordu.
09:20İran'ın nükleer silah edinmesini engellemeyi amaçlayan anlaşma sonucunda,
09:25Trump iktidara geldikten sonra, yaptığı ilk işlerden bir tanesi Amerika'yı JCPO'ya anlaşmasından çekmek oldu.
09:33İran'ın nükleer silah edinmesini,
10:03anlaşmanın İran açısından dengesi bozuldu aslında.
10:06Her ne kadar Avrupa Birliği ülkeleri anlaşmaya sabık kaldıklarını ifade etmiş olsalar da,
10:12ekonomik olarak tabii Amerika'nın çekilmesi ve İran'ın bu kez,
10:16Amerika'nın maksimum baskı olarak adlandırdığı politikaya maruz bırakılması,
10:21İran'ın artık bu JCPO'ya kapsamında üstlenmiş olduğu yükümlülükleri de çok da ciddiye almamasıyla sonuçlandı.
10:30Ve dolayısıyla nükleer mesele tekrar büyüdü.
10:37Tahran'ın uzun yıllar gizli tuttuğu kum kentinin güneyinde,
10:41dağın yaklaşık 90 metre derinliklerinde,
10:442002'de inşasına başlanan Fordo Nükleer Tesisinin varlığı,
10:48istihbarat faaliyetleri sonrası Tahran tarafından,
10:51Eylül 2009 yılında Uluslararası Atom Enerjisi Kurumuna bildirildi.
10:58İran'ın en gelişmiş santrifüjleri bu tesiste yer alıyor.
11:03Tesis, İran ve Rus yapımı hava savunma sistemleriyle korunuyor.
11:06Nükleer silahların yayılmasının önlenmesinin anlaşmasına taraf bir ülke,
11:10MPT'ye taraf bir ülke.
11:11Oysa bu MPT anlaşması bağlamında bir takım şeffaflık yükümlülükleri var.
11:17MPT içerisinde olan ülkeler,
11:20sivil nükleer amaçlarla aslında uranyum zenginleştirmesi yapabilirler.
11:24Aralık 2011'de uranyum zenginleştirme çalışmalarına başlayan
11:28Fordo Nükleer Tesisi müzakerelerde sık sık gündeme gelmiş,
11:322015'teki nükleer anlaşma kapsamında faaliyetlerinin sınırlandırılması kararlaştırılmıştı.
11:38Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Mart 2025'te,
11:42İran'ın Fordo'da zenginleştirilmiş uranyum yönetimini
11:45ve zenginleştirme faaliyetlerini %60 seviyesine yükselttiğini öne sürdü.
11:49İran'ın bir ikili oyun oynadığı,
11:52biz hiçbir zaman bir dersler yapmayacağız demekle beraber
11:55MPT bağlamındaki yükümlülüklerin de aynı zamanda açıkça ihlal ettiği
11:59ve bunun ortaya çıkması, afişe olması nedeniyle
12:04İran özelinde bir durum oluşuyor.
12:08İşte biraz önce konuştuğumuz çerçeve daimde de
12:12sürekli şimdi başka bir yola girmiş durumda.
12:17Tesis, 12 gün savaşlarında ABD'nin hedef aldığı tesislerden biri.
12:23Trump, sosyal medya hesabından Fordo yok oldu mesajını paylaşsa da
12:27tesiste ne büyüklükte bir hasar olduğu henüz bilinmiyor.
12:30Pentagon, Fordo, Nathans ve İsfahan tesislerine
12:33B-2 bombardıman uçaklarıyla 14 sığınak delici bomba bırakıldığını açıkladı.
12:51İran'ın nükleer programını da tamamen ortadan kaldırmak,
12:55havadan yapılacak saldırılarına tek başına bunun da çok zor olduğu biliniyor.
13:00Dolayısıyla şu anda bir odur olmaz ama speküle ilgilenen konulardan bir tanesi.
13:06İran'ın elinde bulunduğu bilinen daha yüksek derecede zenginleştirilmiş,
13:13%6 derecede zenginleştirilmiş 400 kilogram malzeme var İran'ın elinde.
13:18Bunun bir şekilde ya müzakere yoluyla ya da başka yollarla ülke dışına taşınması.
13:24İsfahan nükleer tesisi İran'ın nükleer programının önemli bir parçası.
13:28İran'ın en büyük uranyum zenginleştirme tesislerinden biri olarak biliniyor.
13:32Tesis aynı zamanda ülkenin diğer tesislerinin reaktörleri için yakıt üretiyor.
13:3612 gün savaşlarında hedef alınan tesisin 4 binasında hasar oluştuğu bildirildi.
13:41İsfahan nükleer sitemde 4 binasında hasar oluştuğu bildirildi.
13:46Nathans'ın nükleer, radyasyon nükleerler değişti.
13:54Trump'ın 7 Nisan'da sosyal medya hesabından bu gece bütün bir medeniyet yok olacak ve bir daha asla geri gelmeyecek
14:01tehdidi sonrası İran halkı ülke genelindeki kritik tesislerin çevresinde insan zincirleri oluşturdu.
14:132000'li yılların başından itibaren İran'da nükleer çalışma alanında araştırma yapan bilim insanları hedef alındı.
14:19Nükleer tesisler siber saldırılara uğradı.
14:22Tahran suikastlerden Mossad'ı sorumlu tutsa da İsrail suçlamaları kabul etmedi.
14:27Bir ülkenin bir nükleer silahı sahip olabilmesi için 3 tane kritik aşamayı tamamlaması gerekiyor.
14:34Bu kritik aşamalardan birincisi nükleer silah için yetecek ölçüde sah uranyuma sahip olmak.
14:43%95 ile %99 arasında zenginleştirilmiş.
14:46Şimdi İran'ın bu oranda zenginleştirme yaktığına dair bir bulgu yok.
14:52Ama %60'a geldiği yönünde 400 ile 500 kilogram arasında %60 oranında zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğu yönünde bir bulgu var.
15:03Şimdi %60 zenginleştirilmiş uranyumun hiçbir kullanım alanı yok.
15:09Daha da zenginleştirilmiş uranyumun var.
15:11Yani %20'yi yakındaki zenginleştirilmiş uranyum medikal izotoplar nükleer tıpta kullanılıyor mesela.
15:17%60'ın tek kullanım alanı %90'a giden yoldaki süreyi kısaltmak.
15:22Çünkü uranyum zenginleştirilmesinin zamanı da lineer bir zaman değil.
15:28Yani %1'den %5'e çıkmak çok daha zor ama %60'dan %90'a gitmek daha kolay.
15:36Yani madde saflaştıkça süreç daha çabuk ilerliyor diyelim.
15:41İkinci şart bunu alıp bir nükleer başlığa yerleştirme teknolojisinin sahip olması lazım.
15:47Yani böyle filmlerde gördüğünüz işte İkinci Dünya Savaşı'ndan kalan koca koca bombalar değil.
15:52Bu bir nükleer füze başlığına koymak gerekiyor, minyatürize edilmesi gerekiyor.
15:56Bu da başlı başlığa bir teknolojik yetenek.
15:59Bu da ikinci büyük kritik aşaması.
16:01İran'ın bu konuda ne kadar ilerlemiş olduğunu açıkçası biz bilmiyoruz.
16:05Belki istihbarat örgütleri biliyorlardır ama biz bilmiyoruz.
16:08Üçüncü kritik aşama balistik füze yeteneği ki burada İran'ın gelişmiş bir yeteneği olduğunu biliyoruz.
16:14Ama bu üçünün bir araya gelmesi gerekiyor bir ülkenin nükleer silaha sahip olması için.
16:20Birkaç ay içerisinde diyelim haftalar olmasa bile 5-6 ay içerisinde İran bu aşamaya gelebilir arzu ederse.
16:30Eğer bunu kesilmezse.
16:31Geçtiğimiz yıl ki İran-İsrail çatışmasının öncesinde veya sonrasında daha yüksek oranda zenginleştirilmiş
16:40uranyum stokları nereye taşındı tam olarak bunu bilemiyoruz.
16:44Dolayısıyla çok muhtemelen zenginleştirilmiş uranyumun stoklandığı başka yerlerde vardı İran'da.
16:51Sadece bu Natanz Lefort'un değildir diye düşünmek lazım.
16:54Uluslararası toplum açıkçası olayı engellemeye çalışıyor.
16:58Hem diplomatik baskıyla hem de işte bu zenginleştirilmenin yapıldığı tesisleri
17:03mümkün olduğu ölçüde zarar vermek suretiyle.
17:07Peki İsrail'in nükleer silahı var mı?
17:13İsrail dünyadaki nükleer silahı sahip 9 ülkeden bir tanesi.
17:19Ama kendileri bunu bu şekilde kabul etmiyorlar ve deklare etmiyorlar.
17:23Ama uzmanlar İsrail'in bir nükleer güç olduğunu biliyor.
17:28İsrail 1960'lardan itibaren bir nükleer güç oldu.
17:33Ve Orta Doğu'da bu kapasiteye sahip tek ülke.
17:37İsrail'in bir diğer özelliği de MPT'ye taraf bir ülke değil.
17:40O nedenle zaman zaman hani Türkiye'de bu iki kavram karışıyor.
17:46İsrail'e niye bu hak tanındı diye.
17:48Şimdi İsrail'in İran'dan farkı MPT'yi ihlal ederek kendi programını oluşturmadı İsrail.
17:55İsrail'i savunmak için söylenmiş bir söz değil ama
17:58yani uluslararası hukukta ikisinin durumu biraz farklı.
18:02İran MPT içinde olup MPT içindeki yükümlülüklerini ihlal ederek bir program bürütüyor.
18:08Ama İsrail'in MPT öncesinde nükleer silaha sahip olmuş olan bir ülke.
18:13Ve bu günde MPT yükümlülüklerine tabi bir ülkedir.
18:17Dolayısıyla bir şeffaflık, bir şeffaflık yükümlülüğü yok İsrail.
Yorumlar