00:02Scallops, isa sa pinakamahal na seafood. Masarap kasi. Pero alam niyo bang, ang pagsisid sa mga ito, buwis buhay.
00:18Sa bayan ng Carles sa Iloilo, may mga malaparaisong isla na tambuhala sa ganda.
00:32Ang Gigantes Islands.
00:40Maliban sa hampas ng mga alon,
00:45ang madalas na pumailan lang na ingay sa karagatan,
00:52tunog ng makina,
00:59hudyat ito sa mga maninisid o kung tawagin,
01:02gusero, para makipagsayaw na naman sa isa pang araw na ang isa nilang paa.
01:10Para nang nasa hukay.
01:25Ibig sabihin kasi, tuloy ang daloy ng hangin sa subo-subo nilang hose para makahinga sila sa ilalim ng dagat.
01:41Upang manguha ng klase ng kabibe na siya nilang pinagpukunan ng kanilang pang-araw-araw.
01:49Scallops.
01:55Sa bawat scallops na kinakain sa kainan, sa likod nito buhay din ang kapalit.
01:58Isa sa nakilala ng aming team na busero, graduate ng kolehyo.
02:05Bakit kahit siya'y nakapagtapos, sumisisid pa rin siya sa pagitan ng buhay at kamatayan.
02:17Ang pangakit ng Gigantes Island sa mga turista, hindi lang ang ganda ng kanilang likas-yaman.
02:26Pati na, ang napakarami, kaya napakamura rin, scallops.
02:36Mahal ito sa ibang mga lugar, pero dito, kada piraso, pumapatak ng dalawang piso lang.
02:45Ang panghuhuli at pagbebenta ng scallops, pangunahing kabuhayan ng mga tiga barangay as luman.
02:55Ang scallops, pinapalinis sa mga tinatawag nilang nagtatala o nagtitilang.
03:02Katulad ng 15 anyos na si Shakira.
03:05Popupukin po ito.
03:06Kunin po ito yung kabila.
03:08Lilinisan na ito po ito.
03:11Ito na po yung kalabasan.
03:15Malinis.
03:16Sa kanilang mga kalsada, pati na sa dalampasigan, nagkalat ang mga shell.
03:21Mas well-known kasi yung gigantes na scallop country.
03:24Part na po yun ng ano nila, ng culture nila.
03:27Isa sa mga umaasa sa biyayang ito ng dagat, ang 25 anyos na busero, si Robert.
03:34Sa harap ng buhay, kailang mo talagang makipagsapalaran.
03:41Alas 4 pa lang ng madaling araw, gumagayak na si Robert para pumalaot.
03:48Magluluto ako ng tuyo.
03:49Ngayon yung magpapalawot ang asawa ko at anak.
03:57Kasama niyang maglalayag, ang kabarangay niyang si RG, 42 anyos.
04:02Mutha ako niyang sasawa niyang siyong ragamay na siyati na talagang naso makipagsapalaan.
04:12M widerlagay niya siya.
04:13Hirap maglakad pag kabang umaga kasi nanginginig yung tat ko.
04:29Let's go.
04:31Let's go.
04:43Let's go.
04:52Let's go.
04:54Let's go.
04:54Then I set up natin yung air compressor.
04:56Itong lining na po to, dito po kumukuha ng supply yung hose namin papunta doon sa tank.
05:01So kailangan talaga na ilaglag ito sa tubig para malamigan siya.
05:04Hindi pwede na mainit ito kasi dito kadalasan sumasabog yung hose namin.
05:08Tapos ito, dalawa na, ito na ito yung magbibigay ng supply sa mga busero or divers.
05:13Dito nakasalalay ang kanilang buhay.
05:16Dito po kami huminga sa hose na to.
05:17Ito din po yung pabigat namin.
05:19Itinatali namin sa hose para hindi po kami mawawala sa hose na to.
05:23Pinatawag namin to is tingga po para hindi kami lumutang.
05:26Ito po yung lagayan namin sa ilalim ng dagat pag nangunguha kami ng scallops.
06:05Medyo inalat nga lang siya sa kanilang unang sisid.
06:09Wala pong scallops dito or kabatuan po sa ilalim.
06:12Nililipa tayo sa katabi nitong spot.
06:28Pagdalasan po nang sisid ang 18 to 20 meters.
06:31Mga nasa apat na palapag ng bahay, tiwala na lang talaga sa taas.
06:36Paisa po yung kinukuha.
06:38Sagaan sa pagdamkot.
06:45Matagal po kami minsan sa 2 to 3 hours to 4 hours.
06:51Madami nga sana yung kuha naming scallops.
06:5318 anyos lang daw si Robert nung nagsimulang maging busero.
07:02Sinubukan naman daw niyang kumawala sa kinalakhan niyang mundo.
07:06Nag-aral siya at kumuha ng kursong Bachelor of Science in Industrial Technology
07:12para sa pangarap niyang makasampa sana ng barko.
07:16Kailangan namin sumama sa lahat at manisid ng scallops pang dagdag tuition, pang dagdag allowance.
07:21Sobrang hirap po sa akin.
07:26Okay lang ba?
07:31Kasi maliban sa mayarap na nga yung pag-aaral,
07:34tapos dagdagan pa ang sobrang napakahirap ng trabaho namin.
07:42Nagbunga naman daw ang kanyang sakripisyo.
07:44Taong 2023,
07:46Gromaduate si Robert.
07:48Pero dahil hindi pa niya naipasa ang kanyang board exam,
07:51naghanap muna siya ng ibang pagkakakitaan.
07:55Convenience store sa city po.
07:56Saga po.
07:56For 80 per day po, sir.
07:57Sobrang ma'am ng boarding house.
07:59Na try ko din pong mag-apply sa government.
08:01Pero bumagsak ako.
08:02Para sa akin, wala na bang chance?
08:04Kaya ang natirang pinakamagandang oportunidad daw sa kanya,
08:09ang pagpalaot pa rin.
08:11Hindi nga lang bilang seaman,
08:13kundi
08:14bilang busero pa rin.
08:17Ang hinayang ako na nakapagtapos ako ng college,
08:19tapos nandito pa rin ako sa ganitong trabaho.
08:26Ang mga nakuhang scallops ni Robert,
08:29inilagay niya sa dalanyang sibot.
08:34Habang si RG naman, may sariling diskarte.
08:39.
08:55Di baga lang ang kamay.
08:56Ang paako, kamay lang ang ginagamit ko.
08:58Para gumawa ng tikaw, gumawa ng ganyan.
09:00Tara lang makakuha ng pangbinta.
09:02Binta
09:05Kapag nasa ilalim ng dagat
09:08Walang ibang naririnig
09:10Ang mga busero
09:11Kundi ang tunog
09:14Ng kompresor
09:24Hanggat binig nila ito
09:26Kampante silang
09:27Hindi sila malalagutan
09:29Ng hininga
09:35Maingat na nagbabantay
09:37Sa taas ng bangka
09:38Ang lineman
09:39Dahil sa oras na mamatay
09:42Ang makina ng kompresor
09:44Kakapusin ang hininga
09:45Ang mga nasa ilalim
09:47Nakasalala yung buhay ko sa ahos na kinakagat
09:52Pero sa kalagitnaan
09:54Ang kanilang pagsisil
09:58Kuya
10:02Nangyari
10:05Nangyari
10:05Ang isa
10:06Sa kanilang
10:08Pinakakinapatakutan
10:22Kaya si RG
10:24Agad na umahon
10:31Ayaw na niya kasing maulit
10:33Ang trahedyang naging dahilan
10:35Nang kanyang pagkaparalisa
10:37Naranasan ko na nung namatay ng makina
10:38Tapos nawalan yung nang hangin
10:43This is 6 anos lang daw si RG
10:45Nung nagsimula siyang maging bosero
10:47Ito lang ang hanap buhay dito sa amin
10:49Na mabigay ng mga magulang namin
10:51Hindi ka makapagtapos sa pag-aaral
10:53Wala ka
10:54Sisid ka lang
10:55Habang sumisisid si RG
10:57Para manguha ng scallops
11:03Na-disgrace siya ako
11:04Hindi na ako naka-ahon ng maayos
11:07Hindi ko na magalaw yung buong katawan
11:09Eh, hindi na ako makahinga
11:12Tinulungan ako dito sa amin
11:14Hindi na ako makagalaw
11:16Muntik na ako mamatay
11:16Lumipis to dahil na
11:18Disibol ako sa pagsisid ko sa dagat
11:21Hindi dati to gumagalaw
11:22Ngayon minamasahe ko na lang
11:29Dahil sa aksidente yun
11:31Si RG tuluyang naparalisa
11:34Dahil sa tinatawag na
11:35Decompression sickness
11:37O vents
11:39Pag hindi nagkatungkod
11:40Hindi na ako makawalakad ng malayo
11:42Wala po lang na ganito mong yari sa akin
11:44Sana hindi ko na lang
11:46Pinangarap ng pagsisid
11:49Sana kapag tapapak ko na mayos
11:55Namatay ka, wala ka rin
11:56Wala ka makukuha
11:59Kasi yan naman ang trabaho
12:00Walang magkukuha ang benepisyo
12:04Pero buhas buhay
12:13Pero kinain lang daw ni RG
12:16Ang kanyang mga sinabi
12:17Nung inalap na naman kasi
12:19Ang buhay niya sa isla
12:23Napilitan siyang balikan
12:25Ang trabahong
12:26Muntik nang pumatay sa kanya
12:28Nang buhay na siguro
12:30Ano naman akong papuntahan
12:31Wala naman akong
12:32Iba pang kayang matrabaho
12:34Hanggang ngayon
12:36Sisit pa din
12:39Pero hindi lahat
12:41Nang nadidisgrasya
12:42Sa ilalim ng dagat
12:43Nabibigyan ang pagkakataon
12:45Muling makaahon
12:53Ang kapatid ni Apple na si Ronald
12:56Dati rin daw busero
12:58Sa barangay Asluman
13:00Pero nung sumisid daw ito
13:02Taong 2013
13:04Si Ronald
13:05Nadisgrasya
13:06May nakakita kasi sa kanya
13:08Parang nagbalisan na siya
13:10Na bitawan niya na daw yung host niya
13:12Paralyzed na talaga siya
13:14Kinuha na lang siya ng kasama niya
13:16Ulo lang yung gumagalaw sa kanya
13:18Hindi na siya makakain
13:19Makalipas lang ang dalawang buwan
13:22Tuluyan siyang binawian ng buhay
13:25After mamatay yung kapatid ko
13:27Tumigil yung papa at saka kuya ko
13:30Sa pagsisid
13:31Mura-mura yung skalop dito
13:35Yung puhunan nila dito
13:36Tapalit naman yung buhay nila dito
13:40It's life-threatening
13:41Wala kang filtration
13:43Hindi natin alam
13:44Baka mamaya yung compressor
13:46O yung hangin na ini-inhale natin
13:48Meron siyang carbon monoxide
13:50It can lead to unconsciousness underwater
13:53Kung maputol yung host
13:55Kung masira yung compressor sa surface
13:57Maaari siyang mag-lead into drowning
14:01Samantala
14:02Makalipas ang ilang oras
14:04Na pagsisid sa ilalim ng dagat
14:06Napuno ni na Robert at RG
14:08Ang dala nilang sibot
14:10Kaya hinatak na nila ang host
14:13Hudyat ito sa lineman
14:15Na nakaabang sa bangka
14:16Na ibaba na ang airihan
14:18O container
14:19Na siya nilang pagtatalian ng sibot
14:22May tubig po siya na lamang
14:23Tinatanggal namin yung tubig sa loob
14:24Sa pamamagitan ng host
14:26Na pinapasok namin din sa container
14:28Tapos binubugahan po siya ng hangin
14:29Kuhusa lang po siya
14:30Pero bago tuluyang umahon
14:38Kailangan muna nilang mag-decompress
14:41Para hindi sila magka-bends
14:43O decompression sickness
14:45Dahan-dahan lang dapat
14:48Ang kanilang pag-ahon
14:50Merong nagpo-form na mga nitrogen bubbles in our body
14:54Maaari siyang tumama sa spinal cord natin
14:56Which can lead to paralyzation
14:59Pagkaawan mo na
15:00Diyan mo na maramdaman yung
15:02Panginginirot sa tuhod
15:03Dito sa banda ng siko mo
15:05Minsan kinakabahan ka na
15:17May 3 oras sa ilalim ng dagat
15:19E ganito lang yung nakuha namin
15:20Sa tansya ko lang sa mga nakuha namin
15:22Nasa 40 to 50 kilos po
15:26Ang pangamba ni na Robert
15:27Baka hindi rin daw kalakihan
15:29Ang kanilang kikitain sa araw na ito
15:32Dahil sa napakamahal na presyo ng krudo ngayon
15:35Na siya rin nilang gamit
15:37Para mapaandarang bangka at kompresor
15:40Yung presyo ng isang container nasa 2,000
15:42Dati nasa 1,400 lang po yan
15:55Baling mo yan
16:0044 kilos
16:01Times 40
16:021,760
16:04Balay, apat po kami ang mag-ati-ati nito
16:06440 po sa aming
16:07Mag-isa ka-bawat isa
16:08Pambilin ng bigas at saka ulap
16:09Kaysa wala naman makita
16:13It's a great job to pay for it.
16:14My job is a lot to pay for it.
16:15But it's worth paying for it here.
16:17Here it's a lot of money from us,
16:17but when it's other communities,
16:20we have money to pay it.
16:24We have money to pay for it here.
16:25Why are we better pay for it?
16:26I have a lot of money to get rich from my brother.
16:28So when I was in this village,
16:30I would pay for it.
16:32It's just a job opportunity to pay for it.
16:35Consider our tourism value
16:37for Carless.
16:37May mga job opportunities naman talaga.
16:40Kila naka-dealy wage, fix yung income, pero sa scallops, puminsan may jackpot eh.
16:44Yung isang papalaotla nila, one week worth of sahod na.
16:49Matagal ng bawal ang pagsisir gamit ang kompresor.
16:53Pero dito pa rin umaasa ang maraming mangingisda.
16:57May nagturo naman po sa amin ng proper way sa pagamit ng tanke.
17:01Kaso nga lang, sobrang mahal po. 70 to 80 thousand. Hindi namin kaya.
17:04Pagdating sa usapin ng health, kailangan talaga siyang pagbawal.
17:07Kung ang kailangan talaga ay yung mga oxygen tank na talagang safe, isubsidyo ito ng gobyerno.
17:12Aware po yung LGU namin na marami po talagang gumagawa.
17:16Niluluggan nila natin yung implementation po talaga.
17:18Sa batas talaga hindi sila exempted. Naging makataon na lang po tayo.
17:21Ang long-term plan po ng LGU is to provide them with proper gear.
17:25Medyo kung may kamahalan, medyo suntok sa buwan yung dream naman.
17:29Pumapasok din sa isip ko na parang gusto ko na tumigil.
17:31Kaso nga lang, wala din yung trabaho na papasukan. Kaya laban na lang talaga.
17:37Sa ilalim ng karagatan,
17:42mas malakas ang tawag ng kalam ng sikmura.
17:49Kesa bulong ni kamatayan.
17:51Kaya hanggat walang ibang pagpipilian,
17:57ang marami nating mga mangingista tuloy sa pagsisid kahit ang kapalit.
18:04Buhay!
Comments