00:00Nga yung plastic na ang pera, o ginawang polymer.
00:06Paano na ang mga magsasakanang abaka ng Valencia Negros Oriental
00:12na sa mga hiblang ito umaasa ng ikabubuhay?
00:30Makakuan, akong kustos kung anak, makatiyos, iskola.
00:34Baga na kaya kong kobal, tungo sa pagkiging.
00:38Inyong lanot, lima kakilo, o tunga. Ang total, tanaan ang mabayad na.
00:47Gayong ang ating mga bagong pera, gawa na sa plastic o polymer,
00:53kamusta na ang mga magsasakanang abaka sa Valencia Negros Oriental?
00:59Itinuturing itong pinakamatibay na natural fiber sa buong mundo.
01:05Ginagamit sa paggawa ng handicrafts, tela, pati na pera.
01:13Mahigit 80% ng supply nga nito sa buong mundo.
01:17Proudly made in the Philippines.
01:20Aba, ito ang abaka.
01:24Pero ang proseso ng pagkuha rito, puwis buhay.
01:31Sa paggamit na ngayon ang polymer sa ating mga salapi,
01:43paano na ang abaka na dating materyale sa paggawa ng ating pera?
01:48Ano na ang magiging kapalaran ng mga magsasakanang abaka?
01:52Na ang turing sa bawat hibla nito,
01:55Ginto!
02:00Ang abaka, kabilang sa pamilya ng Saging, native dito sa Pilipinas,
02:06sagana sa kabundukan ng barangay Malaunay sa bayan ng Valencia Negros Oriental.
02:12Ang pag-aani nito, matagal nang hanap buhay nina Jesse at June.
02:19Mga sibintin pa ko na so good ane ka wala mamilain na kapaningwaan.
02:24Unang napugus mo mga kige bisag na pamis.
02:26Bata-bata pagpangidaron, importante nga naarag mga gagamang matarbaho.
02:31Mag-edad o 10 anos, ragay.
02:34Tugaan rin ako ako ang iyoan ng mga kige.
02:38Karga-karga nina June, paakyat ang gagamitin nilang alaran
02:42o yung pangulekta ng hibla ng abaka.
02:44Mag-alipas ang kalahating oras na lakaran, narating nila ang abakahan.
02:56Si Jesse naghanap na ng puno na pwede niyang putulin.
03:14Ang mga nakolektang balat ng abaka, isinalang ni June sa alaran.
03:31Paulit-ulit niya itong babatakin hanggang makuha ang hibla o fiber ng abaka.
03:37Sa pagbatak ng abaka, kailangan daw ng matinding pwersa.
03:53Ang alaran kasi, matulis at mabigat.
04:06Madulas din ang lupa, isang maling hatak lang.
04:10Para makapagpahinga, halinhinan sila ni Jesse.
04:27Ilang taon nang nakararaan nung nalagay ang buhay ni Jesse sa balag ng alanganin
04:42habang nangunguharaw ng abaka.
04:44Sina June at Jesse, nakakolekta lang ng mahigit dalawang kilong hibla
04:58na kailangan pa nilang patuyuin bago maibenta.
05:08Dahil isa hanggang dalawang beses kada taon lang pwedeng umani ng abaka,
05:13Sina June at Jesse, kumarakit din bilang construction worker.
05:22Meron din mga kababaihang pumapasok sa trabahong ito.
05:28Kagaya ng may bahay na si Jane Ann.
05:30Narokos akong partner na Bebera siya.
05:33Hindi rin kaya niya. Mga kong itabangan lamang ako siya.
05:36Iyan naman ta nga, mobirag, baye. Masakitan ko.
05:40Sa araw na ito, umakyat ng bundok si Jane Ann para manguha ng abaka.
05:53Ang mga nakolektang balat ng abaka,
05:56kinargan niya pababa ng bundok.
05:58Nasa bahay kasi nila ang ginagamit niyang alaran.
06:08Bukat kayo, ma'am.
06:17Gahe kayo.
06:23O dili, mga usog. Madala man diyo, lagpot man diyo, hindi mga usog.
06:30Bukat yung kayo.
06:31Pero hindi rito natatapos ang araw ni Jane Ann pagkatapos magbilad ng hibla ng abaka.
06:48Oras naman na para asikasuhin niya ang kanyang mag-aama.
06:52Makalipas ang isang linggo,
07:00ang mga pinatuyong abaka ni na Jane Ann, Jessie at June, maaari na raw ibenta.
07:08Pero dahil kakaunti lang ang kanilang nakolekta,
07:13nagdesisyon silang pagsamahin na lang ang mga ito.
07:16Inyong lanot is lima kakilo o tunga.
07:19Nga itong presyo karoon is 165.
07:23Ang total, tanaan ang mabayad na ako is 907.50.
07:28Okay.
07:29Si na Jessie at June, nang uwi ng tig 150 pesos.
07:33Itirshar na mo.
07:34So 151 sa tag-iiyaw.
07:35Hindi ko niya ka-apport sa upat katawakon.
07:38Morin niya ka-muntada at law niyo mo.
07:39300 pesos naman ang kay Jane Ann.
07:42Pabalos pong mabata.
07:43Kay ko lang mag-apapet-pugot na eh.
07:44Pwede na po mag-glokelo, okay lang.
07:49Ang mga hibla ng abaka na naaani ng mga magsasaka,
07:53kadalasang ibinibenta rin nila sa mga buyer sa sentro ng Valencia,
07:57katulad ni Ricardo.
07:59Ito yung magagandang kwalite.
08:01Ito yung mahaba.
08:03Pinabayaran ko yun ng 180.
08:05Ang mga nabiling abaka ni Ricardo,
08:08ibibenta naman niya sa kanyang mga suki sa Cebu, Albay at Maynila
08:12sa mas mataas na halaga mula 210 pesos kada kilo.
08:17Ito rin abaka ang ginagawa, materialis para sa daming.
08:22Meron akong isang customer na Chinese, pinapadala niya sa China.
08:27Kasi may additional cost pa, shipment.
08:29Ang riniregulate natin ay quality.
08:32Yung pricing nag-depende sa quality ng fiber.
08:35Bahalag, mahal ilaha nito. Importante, nga nahalin po na nga mo.
08:38Sa loob ng tatlong dekada, nakilala ang bayan ng Valencia
08:42sa dekalidad nilang abaka fiber.
08:45We have a certain laob variety of abaka.
08:48That laob variety is the so-called Manila hem,
08:51yung pinakasikat na abaka fiber ng buong mundo.
08:54Kabawasan daw sa oportunidad nilang magsasaka
08:57ang paggamit ngayon ng polymer para sa ating mga pera sa halip na abaka.
09:02National treasure natin na abaka,
09:04dynamic to the Philippines, pero we are not using it.
09:06Other countries are still using abaka, pero dito na wala.
09:08But definitely, we are pushing to move it.
09:10Put abaka back in our money.
09:12I've talked to BSP.
09:13They're very willing naman.
09:14Since ang pera natin is polymer,
09:15I think pwede natin magawa na maihalo ulit abaka dun.
09:18Kailangan natin maipush yung mga batas
09:20na tumutugon sa pangangailangan ng mga magsasaka.
09:22Sa kasalukuyan kasi ang problema ng production capital
09:25ng mga magsasaka ay sarili nilang bulsa.
09:27Panawagan natin yung 25,000 na production subsidy.
09:32Sa pangunguna ng Philippine Fiber Industry Development Authority o FILFIDA,
09:37namahagi sila ng mga punla ng abaka sa mga magsasaka.
09:41Inaotpunta nga inyong ganing alimahan
09:44na sama sa pag-alimasa inyong hang tag-sa-tag sa ganyang kaumahan.
09:48Gusto ko mangyari sana noong to adapt a farm.
09:50Para itong mga textile makers, mga furniture makers,
09:53alagaan na lang nila yung mga farms
09:54kasi ang abaka farmers are considered one of the poorest farmers.
09:58Taba ng taon may.
09:58Sa kabila ng hirap at pagsubok,
10:04patuloy na lumalaban ang mga magsasaka ng abaka.
10:07Bukat kayo ma.
10:09Ngayon kayo.
10:13Sa bawat himagsik ng kanilang mga kamay,
10:17nakasalalay kasi ang kanilang kabuhayan at buhay.
10:20Pero kailangan din pagtibayin ang suporta sa kanila ng pamahalaan
10:25para sa huli, hindi maging kabalintunaan ang lahat ng kanilang paghihirap
10:29na ang mga nagsasaka noon ng mga sangkap pa man din ng pera
10:34At magpahanga ngayon, nananatili pa rin walang wala.
10:39Thank you for watching mga kapuso!
10:48Kung nagustuhan niyo po ang video ito,
10:50subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel
10:54and don't forget to hit the bell button for our latest updates.
Comments