00:00Marketi, pazara gittiğimizde hepimiz o etiketlere bakıp ama bu nasıl olabilir diyoruz değil mi?
00:05İşte cebimizde hissettiğimiz o yüksek gıda fiyatları aslında çok daha büyük, çok daha derin bir sorunun sadece bize görünen yüzü.
00:14Bir nevi buzdağının ucu.
00:16Şimdi gelin rakamlara bir bakalım.
00:18Durumun ciddiyetini görmek için bu yeterli olacak.
00:21Bakın OECD ülkeleri yani gelişmiş ekonomilerde ortalama gıda enflasyonu %4'ün bile altında.
00:28Peki ya bizde?
00:30Bizde bu oran %30'lara dayanmış durumda.
00:33Yani aradaki uçurum neredeyse 10 kat.
00:35Bu bize ne anlatıyor biliyor musunuz?
00:37Bu sorunun gelip geçici bir şey olmadığını, köklerinin çok daha derinde yani yapısal olduğunu gösteriyor.
00:44İşte Prof. Dr. Harun Demirkaya'nın bu sözü meselenin özünü o kadar güzel anlatıyor ki,
00:49diyor ki bu sadece bir ekonomi rakamı değil.
00:52Bu toplumumuzu, sağlığımızı ve en önemlisi çocuklarımızın yani geleceğimizin insan kaynağını tehdit eden stratejik sorun.
01:00Yani olay cüzdanımızı çoktan aşmış, doğrudan geleceğimizi ipotek altına alıyor.
01:04Peki ama nasıl oldu da bu hale geldik?
01:07Yani bu fiyatlar neden böyle kontrolden çıktı?
01:10İşte şimdi o temel, o yapısal sebeplere ineceğiz.
01:13Bu işin tek bir suçlusu yok, onu baştan söyleyeyim.
01:16Bu adeta bir kusursuz fırtına gibi.
01:19Yıllar boyunca tarımın, balıkçılığın ihmal edilmesi bir yanda,
01:23çiftçinin kullandığı gübre, mazot, yem gibi girdilerin maliyetlerinin roket gibi fırlaması öbür yanda,
01:29en kritik konulardan biri de ne yazıkça bu girdilerde yurt dışına bağımlı olmamız,
01:33üstüne bir de yerli üreticiyi desteklemek yerine kolay yol olarak görülen ithalat baskısı eklenince,
01:39liste uzayıp gidiyor, verimsiz tedarik zincirleri, iklim değişikliği, suyun yanlış kullanılması,
01:44hepsi üst üste binmiş durumda.
01:46Bakın şu ifade durumu ne kadar net özetliyor.
01:50İthalat baskısı, üreticimizin başında demoklasin kılıcı gibi sallanmaktadır.
01:55Yani çiftçimiz her an tepesine inebilecek bir ithalat tehdidiyle yaşıyor.
02:00E böyle bir ortamda kim uzun vadeli plan yapabilir, kim yatırım yapmaya cesaret edebilir ki?
02:05Ve işte bu da meselenin en can alıcı, en sinir bozucu yanlarından biri.
02:11Çiftçi ürününü satıyor, eline geçen para maliyetini ya karşılıyor ya karşılamıyor.
02:15Ama biz markete bir gidiyoruz, aynı ürüne 3, 4 hatta 5 katı para ödüyoruz.
02:21Bir ki o aradaki devasa fark nereye gidiyor?
02:24İşte o verimsiz bol aracılı tedarik zincirine.
02:27Bu yüzden ne çiftçi kalanabiliyor ne de biz tüketici olarak mutlu olabiliyoruz.
02:31Şimdi, işin rengi burada değişiyor ve çok daha ciddi bir hal alıyor.
02:36Çünkü bu ekonomik sorun bir domino taşı gibi devrilip peşinden çok daha büyük bir krizi, bir insan krizini tetikliyor.
02:45Bu zincirleme reaksiyon nasıl işliyor biliyor musunuz?
02:48İlk domino taşı yüksek fiyatlar.
02:50İnsanlar, aileler mecburen daha ucuz ama besin değeri düşük gıdalara yöneliyor.
02:55Bu durum, ikinci domino taşını deviriyor, yaygın halk sağlığı sorunları başlıyor.
03:00E sağlıksız bir toplum ne demek?
03:02Üçüncü domino, insan kaynağımızın zayıflaması demek.
03:06Ve son, en büyük domino taşı da devriliyor, ulusal geleceğimiz tehdit altına giriyor.
03:11Bakın, ne kadar basit ve bir o kadar da korkunç bir zincir.
03:15Ve bu bahsettiğimiz şeyler soyut kavramlar değil, hayatın ta kendisi.
03:19Çocuklarımızda ne görüyoruz?
03:21Gelişim geriliği, öğrenme zorlukları, yani potansiyellerine ulaşamıyorlar.
03:26Yetişkinlere bakın, obezite, diabet, kalp hastalıkları patlamış durumda.
03:30Peki topluma ne oluyor?
03:32Sağlık sisteminin üzerine binen yük katlanıyor, yoksulluk bir kısır döngüye dönüşüyor ve sosyal gerilimler tırmanıyor.
03:38İşte ödediğimiz insani bedel tam olarak bu.
03:42Peki, tamam, tabloyu gördük, karamsar ama buradan çıkış yok mu?
03:46Bu kısır döngüyü kıracak bir yol, bir harita var mı elimizde?
03:50İşte herkesin aklındaki o soru.
03:53Çözümü yok mu?
03:55Cevap elbette var.
03:56Ama hemen söyleyeyim, öyle günü kurtaran yara bandı çözümlerle olacak iş değil bu.
04:01Madem sorun yapısal, o zaman çözümün de temellere inmesi uzun vadeli ve sağlam olması gerekiyor.
04:08İşte bu çözümün adı üretim odaklı model.
04:11Peki bu ne demek?
04:12Çok basit aslında, ithalata bel bağlamaktan vazgeçip, rotayı yeniden kendi çiftçimize, kendi toprağımıza, kendi denizlerimize çevirmek.
04:21Önceliği yerli tarıma, hayvancılığa ve balıkçılığa vererek kendi kendimize yetebilmeyi hedeflemek.
04:27Peki bu modelin yol haritasında neler var?
04:30Birincisi ve en önemlisi, yeniden kendi kendine yeten ülke hedefine kitlenmek.
04:34Çiftçinin beline büken mazot, gübre gibi maliyetleri düşürmek şart.
04:37Küçük üreticiyi tek başına devlerle boğuşmaya bırakmak yerine kooperatiflerle güçlendirmek.
04:42Köyleri yeniden canlandırıp o bitmek bilmeyen şehre göcü tersine çevirmek.
04:46Ve tabii o unutulmuş sözü yeniden hatırlamak.
04:49Çiftçiyi, milletin efendisi yapmak.
04:51Bunlar da yetmez.
04:52Teknolojiye, akıllı sulama sistemlerine yatırım yapmak, denizlerimizi koruyacak balıkçılık politikaları uygulamak.
04:58Ve belki de en önemlisi, okullarda çocuklarımıza sağlıklı, yerli güdalar sunmak.
05:03İşte bütüncül plan bu.
05:05Ve en sonunda bütün bu anlattıklarımız bizi tek bir kritik soruya, bir yol ayrımına getiriyor.
05:10Bir tercih yapmamız lazım.
05:12Tarla mı yoksa hastane mi?
05:14Bakın, seçimimiz bu kadar net aslında.
05:17Bugün yatırımımızı tarlaya, gübreye, çiftçiye mi yapacağız?
05:20Yoksa bu yatırımı yapmayıp, yarın çok daha fazlasını hastanelere, ilaçlara, sosyal yardımlara mı harcayacağız?
05:27Birincisi önlemek, ikincisi ise çok daha pahalıya gelen sonuçlarla uğraşmak, denek.
05:33Son olarak gelin şu sözle bitirelim.
05:35Çünkü sanırım her şeyi özetliyor.
05:38Yetersiz beslenen bir toplum sadece bugününü değil, yarınını da kaybeder.
05:43Tercih açıktır.
05:44İşte bu soru sadece yöneticilere sorulmuş bir soru değil.
05:48Bu hepimizin, her birimizin düşünmesi gereken bir soru.
05:52Çocuklarımız, torunlarımız için nasıl bir geleceğe yatırım yapmayı seçeceğiz?
05:57Bu karar, önümüzdeki nesillerin sağlığını, refahını, kısacası kaderini belirleyecek.
Yorumlar