00:00Merhabalar, kasaba markete gittiğinizde o et reyonunun önünden geçerken fiyatlara bakıp
00:04yahu bu et neden bu kadar pahalı diye hiç düşündünüz mü? Eminim düşünmüşsünüzdür.
00:08İşte bu sorunun cevabı o parlak reyonlarda değil, aslında çok daha derinlerde,
00:13köylerde yaşanan sessiz bir çöküşte gizli.
00:15Hadi gelin bu meselenin kökenine inelim ve etiketlerin ardındaki asıl hikayeyi birlikte çözelim.
00:19Biliyor musunuz aslında her şey Konyalı bir çiftçinin şu basit ama bir o kadar da dokunaklı cümlesiyle başlıyor.
00:26100, 20 ve 0, 3 kuşak ve gittikçe azalan hatta yok olan sayılar.
00:33İşte bu sadece bir ailenin bireysel hikayesi değil.
00:36Bu rakamlar Türkiye'deki hayvancılığın acı bir özetini ve aslında hepimizi ilgilendiren devasa bir sorunu ortaya koyuyor.
00:44Evet, olay kesinlikle tek bir ailenin meselesi olmaktan çok daha büyük.
00:49Şimdi o tek aileden yola çıkıp ülke geneline yayılmış,
00:52istatistiklerin soğuk yüzünde çoğu zaman kaybolan o sessiz çöküşün ne anlama geldiğini daha iyi anlamak için bir yolculuğa çıkıyoruz.
01:00Ve işte en büyük çelişki de tam burada karşımıza çıkıyor.
01:04Bakın, bir tarafta nüfusu sürekli artan, daha fazla et tüketen ve bu talebi karşılamak için sürekli ithalata başvuran bir ülke
01:12var.
01:12Diğer yandaysa bu talebi karşılaması gereken asıl kişiler, yani çiftçilerimiz ve onların her geçen gün eriyen sürüleri var.
01:21Peki ama nasıl oluyor da bu makas bu kadar açılıyor?
01:24Gelin şimdi sorunun kalbine inelim.
01:27Belki de en önemli nedenlerden birine, çiftçileri kelimenin tam anlamıyla canından bezdiren,
01:32onları iflasın eşiğine getiren o tek ve en büyük masraf kalemine, yani yem maliyetlerine.
01:38Şimdi size bir rakam göstereceğim ama öncesinde bir anlına durup düşünün.
01:42Her sabah o ahıra giren bir çiftçinin sırtındaki yükü artık taşınamaz hale gelen o maliyetleri bir hayal edin.
01:50%280. Evet yanlış okumadınız, bu rakam aslında başka hiçbir şeye gerek kalmadan bütün hikayeyi tek başına anlatıyor.
01:58Bakın, bu bir yazım hatası falan değil. Sadece son 3 yılda yeme gelen zam oranı bu.
02:03Mısır, arpa, soya gibi hayvan beslemenin temelini oluşturan ürünlerdeki bu akıl almaz artış,
02:09hayvancılığı matematiksel olarak imkansız kılıyor. Yani hesap basitçe tutmuyor artık.
02:14Peki ne oldu da bu yem fiyatları böyle uzaya fırladı?
02:17Aslında sorunun birden fazla sebebi var.
02:20Ukrayna'daki savaş gibi küresel krizler tüm dünyada ham madde fiyatlarını uçurdu.
02:25E buna bir de döviz kurundaki yükseliş eklenince içerideki maliyetler katlandı da katlandı.
02:31Devletin verdiği destekler mi?
02:33Ne yazık ki onlar da bu devasa enflasyon dalgası karşısında eriyip gitti.
02:38İşte bu söz çiftçinin içinde bulunduğu o acımasız kıskanç durumunu o kadar güzel özetliyor ki,
02:44düşünsenize masrafınız gelirinizden fazla olunca elinizdeki tek şeyi,
02:48yani sermayenizi, hayvanlarınızı satmaktan başka çareniz kalmıyor.
02:52Bunun sonucu ne peki?
02:54Gelecekte daha da az hayvan, daha büyük bir arş sıkıntısı ve tabii ki çok daha yüksek fiyatlar.
02:59Bu kaçınılmaz son, maalesef en çok da sektörün omurgasını oluşturan bir kesimi vuruyor, küçük aile işletmelerine.
03:07Şimdi gelin yapuzun bu çok önemli parçasına, yani her gün bir bir yok olan aile çiftliği gerçeğine daha yakından bakalım.
03:15Uzmanlar bu duruma görünmez erozyon diyor ve bu tabir durumu o kadar iyi anlatıyor ki,
03:20çünkü bu çöküş bir anda bir gecede olmuyor.
03:23Yavaş yavaş sinsi sinsi ilerliyor.
03:26Yüzbaşa hayvanı olan bir çiftlik bir anda kapısına kilit vurmuyor.
03:29Önce sürüsü 50'ye düşüyor, sonra 20'ye ve bir gün bakıyorsunuz o ahırda tek bir hayvan bile kalmamış.
03:35İşte işin ilginç yanı da bu.
03:37Yukarıdan, yani resmi istatistiklerden baktığınızda her şey yavaş, kademeli bir değişim gibi görünüyor.
03:43Ama aşağıya, köy kahvesine indiğinizde, gerçeğin ne kadar yakıcı olduğunu anlıyorsunuz.
03:49Rakamlar ortalamaları gösterirken, gerçek hayatta köylerdeki ocaklar bir bir sönüyor.
03:55E bir de işin sosyolojik boyutu var ki bu da çok önemli.
04:00Artık yeni kuşak bu işi yapmak istemiyor.
04:02Neden mi?
04:03Bir düşünün, bir anda belirsiz bir gelir, 7-24 çalışma, sosyal hayattan tamamen kopuk bir yaşam,
04:10diğer yandaysa şehirde belki asgari ücretli ama en azından düzenli bir iş,
04:16gençler için bu belirsizliktense şehirdeki o düzenli hayat çok daha cazip geliyor.
04:22Sonuç, köylerde yaşlanan çiftçiler, şehirlere göç ve ardında bırakılan bomboş, terk edilmiş ahırlar.
04:29Ve tabii gelelim madalyonun diğer yüzüne, aslında çözümün bir parçası olması gerekirken,
04:34zamanla sorunu daha da derinleştiren yanlış politikalara.
04:39İşte bu noktada adına ithalat tuzağı denilen bir kısır döngü devreye giriyor.
04:44Bakın sistem nasıl işliyor?
04:45İçeride üretim düşünce fiyatlar doğal olarak artıyor değil mi?
04:49Fiyatları düşürmek için en kolay çözüm olarak ithalat kapıları açılıyor.
04:53Gelen ucuz et, yerli üreticinin elindeki malın değerini düşürüyor, onu zarara sokuyor.
04:59Zarar eden üretici ne yapıyor?
05:01Ya sürüsünü daha da azaltıyor ya da işi tamamen bırakıyor.
05:04Sonuç, yurt içi üretim eskisinden de beter hale geliyor ve fiyatlar tırmanmaya devam ediyor.
05:09Tam bir kendi kendini yok etme döngüsü.
05:12Bu söz her şeyi özetliyor aslında.
05:15Demem o ki, bugün o kasapta gördüğünüz fiyat etiketi anlık bir ekonomi haberi değil.
05:20O etiket, yıllar hatta kuşaklar önce atılmış yanlış adımların, ihmallerin bugüne kesilmiş faturası.
05:27Peki, tüm bu anlattıklarımız dönüp dolaşıp bizim soframızı, bizim tabağımızı nasıl etkiliyor?
05:32Cevap aslında son derece net.
05:34Daha az çiftçi, daha az hayvan demek.
05:36Buna bir de artan yem maliyetlerine ve ithalat uzağını ekleyince, köydeki o yokluk doğrudan marketteki fiyata dönüşüyor.
05:43Yani siz kasapta ödeme yaparken, aslında o paranın bir kısmı köyde kapanan bir ahırın, mesleği bırakmak zorunda kalan bir ailenin
05:50sessiz hikayesini anlatıyor.
05:52Geleceğe baktığımızdaysa tablo, açıkçası pek de iç açıcı görünmüyor.
05:56Bir yandan iklim değişikliği ve kuraklık meraları tehdit ederken, diğer yandan su kıtlığı üretimi daha da zorlaştırıyor.
06:03Gençler çiftçilikten uzaklaşmaya devam ettikçe, etin hepimiz için ulaşılmaz bir lüks haline gelmesi an meselesi.
06:09Ve bu artık sadece cüzdanımızı ilgilendiren ekonomik bir sorun olmaktan çıkıp, çok daha derin bir toplumsal krize dönüşme potansiyeli taşıyor.
06:17Ve belki de en can alıcı nokta burası, bu konuyu artık sadece bütçemizde bir masraf kalemi olarak görmekten vazgeçmeliyiz.
06:25Çünkü proteinden yoksun kalan, sağlıksız beslenen bir toplumun gelecekte ödeyeceği sağlık faturaları,
06:32bugün hayvancılığa verilecek desteklerden kat be kat daha ağır olacaktır.
06:36Son sözü en başa dönüp yine o çiftçimize bırakalım.
06:40Hayvanlar gidince köyde ses kalmadı.
06:42Bu cümle sadece bir işin bitişini değil, bir hayat tarzının, bir kültürün, köylerdeki o cıvıltının yok oluşunu anlatıyor.
06:51Ahırlardaki o sesler kesildiğinde sadece ekonomi değil, köylerin ruhu da susuyor.
06:56Kısacası, yüksek et fiyatlarının çözümünü market riyonlarında aramak yanlış yere bakmak demek.
07:01Cevap, o sessizliğe bürünmüş ahırlarda umudunu yitirmiş çiftçilerin duymamız gereken sesinde gizli.
07:07Asıl sormamız gereken soru belki de şu, biz bu sessiz çığlığı gerçekten dinliyor muyuruz?
Yorumlar