00:00But it's not the word of Binondo
00:04that is one word in the Ilong Pasig.
00:07According to the Philippine Coast Guard,
00:10there is one word that is used
00:12on the dulo of the Ilong.
00:16Is it true that,
00:18there is one word in the word
00:21on the dulo of it?
00:30Kasama ang isang kagawad,
00:35hinanap namin ang bahay ng matandang lighthouse keeper
00:38na si Jessie Pasawa.
00:40Ito po yung bahay ni Sir Jessie.
00:42Ay, kayo po si Sir Jessie.
00:45Hi, kayo po yung light keeper.
00:47Ah, ganun po.
00:50Ikatlong henerasyon na ng mga light keeper
00:53si Tatay Jessie.
00:54Trabahong minanapan niya sa kanyang lolo.
00:57Ano po itong dala natin, Sir?
01:01Ito po yung lantern kung tawagin po yan.
01:03Ah, ito yung ilaw?
01:04Bukot po po dyan.
01:05Ito po yung mismo lantern.
01:06Pero yung ilaw po,
01:07nagito pa sa loob.
01:08Batsang natin para.
01:09Kasi ang problema nga,
01:10nabasag na po yan sa Katagalan.
01:11Ah, nabasag na.
01:12Kaya po papalitan na po yan.
01:15Ayan po yan.
01:16Ayan po ang ilaw.
01:17Eh, bakit po nandito?
01:18Ba't wala po sa lighthouse?
01:20Ang problema po kasi,
01:21yung nga pong battery.
01:22Wala po po yung supply na hinihinwi ko.
01:25So, kaya nga po sa doob sa inyo, Pangina.
01:27Pinulot ko muna dahil delikado po na iwanan doon.
01:30Ninanakaw po.
01:31Ah, ninanakaw?
01:32Opo kasi.
01:45Makalipas ang 30 minuto,
01:47isang kuting tore ang nakita ko sa gitna ng tubig.
01:52At nagbakalapit kami.
01:53Sir, ito na po yung parola?
01:54Yes, ma'am po.
01:55Bakit parang ang liit lang po?
01:56Ah, high tide po ngayon.
01:57Ah, yung tinakabundansin po ng parola is lubog po.
01:59Ayon kay tatay Jesse,
02:00dati raw nakatayo sa isang isla ang parola ng napindan.
02:02Pero nang magkaroon ng mga baha at sunod-sunod na pagtatambak ng lupa,
02:06hindi na ito humupa.
02:08Kailan po pumasok yung tubig?
02:09Ah, yung tinakabundansin po ng parola is lubog po.
02:14Ayon kay tatay Jesse, dati raw nakatayo sa isang isla ang parola ng napindan.
02:20Pero nang magkaroon ng mga baha at sunod-sunod na pagtatambak ng lupa,
02:25hindi na ito humupa.
02:28Kailan po pumasok yung tubig?
02:30Ah, siguro mga ano na po, yung mga papasok po ng millennia.
02:34Pagtawas na na, pataas po hanggang sa ngayon po.
02:37Hindi na nawala.
02:38Hindi na po. Hanggang sa ngayon, mataas na po ang tuti.
02:44Totoo nga bang may nakatago pang malaking istruktura sa ilalim nito?
02:51Kasi ang dinatnan ko na po, yun nga po,
02:53gaya na sinabi ko sa inyo, parang buong bahay pa po yan,
02:56na kumpleto po, may kusina nga po, may sala, kumpleto po yan.
03:02Para mapatunayan ang sinasabi ni tatay Jesse,
03:05sinubukan kong bumaba mula sa bangka.
03:08So, kung mahikita ninyo, parang akala ninyo, parang tubig na ito, di ba?
03:14Pero sa totoo lang, baka malaglaga ko dito, kuya.
03:18May sahig dito.
03:20Ay, may sahig!
03:22May sahig!
03:23Kuya, baka malaglag ako.
03:26O, di ba? Saan yung papunta?
03:29Pag dineretso ko yan, aabot ako sa'yo?
03:32Ayoko nga, parang kaya.
03:34Makakapa mo lang.
03:35Makakapa mo, kuya.
03:36Baybayin mo lang.
03:37Oh, matamaligo.
03:38Ayoko nga.
03:39Ayoko nga.
03:40And yung second floor.
03:41So, nasa ilalim ngayon ito, yung...
03:44Yung...
03:45Yung flooring.
03:46So, kung kunyari, malinaw lang yung tubig na kung sisisirin mo to,
03:51siguradong makikita mo yung first floor sana o yung pundasyon dun sa ilalim.
03:56Ang litratong ito ay kuha noong 1968 sa Napindan.
04:02Makikita sa litratong ito na tila tatlong palapag nga ang naturang parola
04:08at may bahay pa ng lightkeeper sa gilid nito.
04:11Kwento-kwento rin ang mga taga rito.
04:14Minsan daw nagpulong sa parolang ito si Andres Bonifacio at iba pang leader ng Katipunan.
04:20Sa ngayon, ang tore na lang nito ang nakalitaw sa tubig.
04:26Ang masaklap, pati ang tore na iwan, nilapastangan na rin.
04:32Sayang, dahil napakahalaga ng ilaw ng mga parola.
04:38Napaka-importante po. Lalo lalo na po sa mga manginisda.
04:42Kung walang ilaw yan, maliligaw po sila.
04:46Sasahan po sila mapapadpat.
04:48Ang isang napaka-importante, oras po na may bagyo.
04:52Dito po ang puntahan ng mga manginisda.
05:09Para mailagay ang ilaw na aming dala, inakyat namin ang tuktok ng parola.
05:14Wow! Wala pa lang ano dito.
05:18Pwede ka malaglaga.
05:20Pero pagdating sa itaas, pati ang reserve battery ng ilaw, ninakaw rin.
05:24Ninakaw rin.
05:26Ito kung makikita ninyo, oh.
05:28Nakatungkab yung isa.
05:30Kasi, sino pong nagtungkab nito, sir?
05:32Ay, mga walang magawa sa buhay.
05:34Ninanakaw nila.
05:36Ano po ba yung nandito sa loob?
05:38Yan po ang lagay ng baterya.
05:40So ngayon, may baterya dito sa loob?
05:42Wala po.
05:44Tinanggal na.
05:46So, itong hawak ko dito, supposedly, dapat nandito yung ilaw.
05:52Yung pula na ilaw.
05:54Dito pong mga poste na to, ano po ito?
05:58Parang pinaka-release po yan.
06:00Pagaya ng dati, ninakaw rin po yung ibabaw.
06:02Yung pinaka-tubo po na kapatang dito.
06:04Paikot po yan, sir.
06:06Paikot po yan.
06:08Oh my God!
06:10Pati, railing, binakal!
06:12Opo, bakal po kasi.
06:15Masakit din po kasi,
06:17ang ginagawa ko naman po,
06:19kasi pag nag-request na naman kami,
06:21hindi naman po agad na nadadala sa amin.
06:23So, ang ginagawa ko, hanbawa,
06:25nagtapintura ko ng bahay.
06:26Yung natira, ina-apply ko rito.
06:29Ganyan pong ginagawa ko.
06:30Ah, sarili nyo na pong pera?
06:31Yes po.
06:32Yung naranasan po yung panmahulan ng battery.
06:35Oo.
06:36Saka gusto mong magkaroon ng ilaw yan.
06:38Oo.
06:39Pinapalawa naman po sa bulsa ko.
06:42Ba't nyo po ginagawa yun?
06:43Eh, gusto ko talaga makatulong din eh.
06:47Kung totoo ang kwento ng mga taga rito,
06:50mahigit isang daang taon na ang tanda ng parola ng napindan.
06:55Hindi natinag sa lindol at bagyo,
06:58masisira lang pala sa kamay ng tao.
07:05Bukod sa ilaw na gabay,
07:07malaki rin ang ambag ng mga parola sa ating kasaysayan.
07:10At kung ito nga talaga ang kakambal na parola ng binondo,
07:14mahaba na rin ang kasaysayan nito.
07:17Pero nang hanapin namin ito sa mga libro,
07:20wala akong nakitang anumang tala
07:22tungkol sa parola ng napindan.
07:24Ano't ano pa man tulad ng ibang parola sa kasaysayan,
07:29malaki ang tulong nito sa isang bayan,
07:33kaya dapat pahalagahan.
07:36Maraming salamat sa pagtutok ninyo sa eyewitness mga kapuso.
07:40Anong masasabi ninyo sa dokumentaryong ito?
07:43I-comment nyo na yan,
07:44tapos mag-subscribe na rin kayo
07:46sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments