00:00Noong unang panahon, noong hindi pa naiimbento ang diyaryo at libro,
00:11lahat ng kasaysayan at epiko ipinabasa lamang sa pamamagitan ng awit, tula at kwento.
00:30Pero paano kung ang mga sinuunang kanlungan ng kasaysayan ay tuluyan ng tumanda at pumanaw?
00:50Sino ang magtutulay sa kahapon at ngayon?
01:00Mahigit dalawangpung taon na ang nakalilipas ng akyatinko ang bulubundukin ng tapas sa pagitan ng kapis at iloilo.
01:24Pangunod ka pang tumalon man!
01:25Ang aking pakay, ang mga binukot na minsang naging kanlungan ng mga epiko ng panay.
01:35Binukot ang tawag sa mga babaeng ibinubukod o itinatago ng kanilang mga magulang sa loob ng kanilang tahanan.
01:47Maganda, maputi ang balat, inaalagaan na parang prinsesa,
01:57hindi pwedeng lumabas at makita ng iba,
02:02ni hindi pwedeng tumapak sa lupa ang mga paa.
02:05Pero higit sa kanilang ganda, may mahalagang papel na ginagampana ng mga babaeng binukot.
02:22Sa pamamagitan ng awit at sayaw, kapisado nila ang sugidanon o ang mga epiko at kasaysayan ng kanilang tribo.
02:31Sila ang daluyan ng kultura at kailangan nilang ituro ito sa susunod na henerasyon ng mga binukot.
02:52Pero nang mangyari ang World War II, marami raw binukot ang naging biktima ng mga Hapon.
02:58Pagpasok naman ang dekada 50, dumami ang mga eskwelahan sa probinsya.
03:05Imbis na gawing binukot, pinag-aral na ang mga batang babae.
03:16Matagal nang itinigil yung tradisyon o yung practice ng pagbibinukot.
03:21Kasi wala na rin mga pamilya na gustong ibukot yung kanilang mga anak.
03:25So kung meron mang binukot na nabubuhay pa ngayon, sila na lang yung mga dati pang binukot.
03:31Tapos tumanda na sila.
03:33At may isa raw dito sa barangay Datagan na apparently 80 plus years old na.
03:41Siya raw yung isa sa mga pinakamatandang buhay pa na binukot.
03:45GANDANG ARAW!
03:54Lola!
03:56Lola!
03:58Kumusta po?
04:00Sa edad na 88, si Lola Teresita ang isa sa mga nabubuhay pang dating binukot ng kapis at iluilo.
04:10Marami sa kanyang mga kasamang binukot noon na matay na.
04:13Kwento ni Lola Teresita, labing walong taon siyang binukot o itinagot ng kanyang mga magulang.
04:21Hindi pagpakita, sa kwarto ko lang. Sa duyan. O, sa kwarto ko lang. Tapos hindi pagpag-uwaan sa kuwa ni ikaw.
04:34Diyan, parehas ka dyan. Ate dyan. Sa baway, hindi. O, o.
04:38Diya yan lang sa balay. O, ako. O, kini. Kung magpag-uwa ako, o, o.
04:44Siya raw ang pinakamaganda noon sa kanilang tribo.
04:51Bukan ko matake, ma'am, kaninyo at padayaw. Eh, gaedad palang ganit takot puluk.
04:57Lurutan na naloyang kanaka. Hanggat akong daat lawas, dousi palang edad ko, daw draga dikitakin.
05:05Tiya na nabian siya. Gusto nanda. Mga asawa, sanda, malisin siya kay tatay ko kag nanay.
05:12Tiya na nanay kagisi tatay. Hindi takamaka akong asawa. Ay bukutu na padang anang batay.
05:18Natapos ang kanyang pagiging binukot pagsapit ng kanyang ikalabing walong kaarawan.
05:34Ipinakasal siya sa isang lalaking hindi niya kilala.
05:39Kapalit ng baboy, alak at bigas.
05:48Ikuwento niyo po sa akin ang kasal ninyo.
05:52Tiya, man, alam mo nga, hindi ilain sa nasang una doka ron.
05:57Apagkat kita, kadambana ko, hindi nagitakadada pag-anuhan.
06:02Hambar na kay nanay, abir mag-ano, tiya, hindi kanaka makigatubang dahil,
06:08basi magsilod to sulod kinaka, may pinuti akong daan.
06:11Ang nanay na kagtatay na ang mga binhambal na mamalayik.
06:17Ang dayan kay kanday nanay's tatay.
06:20Tiya na malayik.
06:21Di, di, nag-historya din na.
06:23Ganun nga mo din na ikasal naman.
06:25Ang pangayuan ka, baboy nga doon, bilong, isak-sakong bagas.
06:29Pangasik nga doon.
06:30Nagkaroon sila ng tatlong anak at tulad ng dati, sa bahay lang siya na malagi.
06:39Ang problema, maagang namatay ang kanyang asawa at kailangan niyang buhayin ng mag-isa ang kanyang pamilya.
06:48Paano kayo nabuhay? E wala na ang imubana. Sino na nagaubra?
06:55Darun ako ka, pakaisa ko ka, magtok ko sa kampo.
06:59Kampo bala ng tubo bala ng nahilamunan.
07:03Hindi, hindi ako pagbato nun.
07:06Hindi ako kumaan mahilamun.
07:08Hindi ako kumaan matanom.
07:12Uli, ulit ang binukot ninyo.
07:15Hambal na, ako, dumaan, ako magbaligyan sa super.
07:20Ang mabuhay mo'y bata mo, kag masagudan mo,
07:24duro'y tanong mo, inaanay mo.
07:27Ubo, ubusa ka, darato, super.
07:30Ay, amula ko talagang makakuwarta ka.
07:32Ah, nagbulanti ako, super.
07:36Tagduha ka yung sagin ko.
07:38Mga puso, tagisaksako, mga alugbati, mga tangan.
07:42Pati ang mga pilak at ginto na dati niyang palamuti sa katawan,
07:49isinanla para magkaroon ng puhunan.
07:52Yung coin ay nakasulat, Repubblica Mexicana.
07:58Parang luma na talaga itong ano.
08:01Mexican peso, 1901.
08:04Ito ay?
08:07Sa Kayanda.
08:101886?
08:12Bakit ganun?
08:13Saan ang nagbigay sa inyo nito?
08:151886?
08:17Saan yung ito nakuha?
08:19Sino nagbigay nito?
08:21Ah, poor pa nanay, nanay na kang tatay na.
08:24Ah, galing pa sa nanay ng nanay mo?
08:26Oh, so dati raw, itong kanyang kwintas,
08:31mas marami pa raw itong mga coins.
08:34At saka meron pa rin daw siyang isang belt
08:36na punong-puno ng mga old coins.
08:39Pero, pero nung kinailangan daw ng pera ng kanilang pamilya,
08:46pinenta raw nila.
08:49Saan ninyo pinabaligya ang, ang, ang, ano?
08:52Agong.
08:54Agong namang baligya.
08:56Yung baligya a nanay,
08:58G-smire.
09:01Ang perang kanyang kinita,
09:04ginabit niya para itaguyod ang mga anak.
09:07Bakit mo pinag-eskwela ang mga bata mo?
09:11Ang pa-eskwela ko sanda
09:13para may mabawi ka lakin
09:16ng araw.
09:18May ako pa-eskwela ha
09:19kaginikanan ko.
09:21Ang tinakabisan wain.
09:22Ako pa-eskwela ha,
09:23bawiyin ko sa bata ko.
09:24So, thea muna ang nag-aramsan that.
09:28Mula noon, wala na raw sumunod sa kanyang yapak bilang binukot.
09:44Paminsan-minsan, binabalikan ni Lola ang nakaraan at kung gaano siya kaganda noon.
09:49Ang nanamian git katao kitsora kukutu sang unang, hindi ako mataas.
09:57Opa, bukutu bulan lang yang bayo ko, do pinggan lang daya likod ko para yas matapan.
10:05Ano daw pinggan?
10:07Dini, tama kaputi. Tudu, bukan takot buntuk.
10:10Huwapat ko sang unang, tama lagi kaputi.
10:14Pati ang mga panghihinayang ng kahapon.
10:16Pati ang mga panghihinayang ng kahapon.
10:24Pati ang mga panghihinayang ng kahapon.
10:28Nanay, abik bin pa iskwila mo takon ay.
10:33Ang anko to.
10:34Ay mo lang takon daag pagbukuta.
10:36Pa iskwilaan mo lang takon.
10:39Dapat, ti, ano rin pa buton ko hai,
10:43ay mo tako pagpaiskwilaan.
10:45Kung may mag-abot nga mga maaram,
10:48daw mumoy lang takang kapanuro.
10:52Hindi ako maan masabat.
10:54Kung Tagalog ang banana.
10:56Kung in-inglis.
10:57Oo.
10:58Hindi, paano kunay?
11:04Tulad ni Lola Teresita,
11:05maraming pamilya na rin
11:07ang tumigil sa tradisyon ng pagbibinukot.
11:10Pero kung wala ng mga bagong binukot,
11:22paano na ang mga sinaunang awit, epiko at sayaw
11:26na pikbit ng mga sinaunang prinsesa?
11:31Sino ang magiging daluyan ng kasaysayan at kultura?
11:42Maraming salamat sa pagtutok ninyo sa Eyewitness, mga kapuso.
11:45Anong masasabi ninyo sa dokumentaryong ito?
11:48I-comment nyo na yan,
11:49tapos mag-subscribe na rin kayo
11:51sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments