- 4 months ago
Aired (October 5, 2025): Ang ilang mababangis na hayop sa kagubatan, napapadpad na at nakikihalubilo sa mga tao sa lungsod. Paano nga ba mapapangalagaan ang mga ito? Panoorin ang video.
Category
š¹
FunTranscript
00:00To be continued...
00:30Hanggang simbahan.
00:33Dapat lang namang ituring din ang mga ito sa makataong paraan.
00:38Lalo't may mga batas na rin tayong pumuprotekta sa mga hayop.
00:44Pero I wonder, may boundary ba kung ano-anong hayop lang ang pwedeng gawing pet at makihalubilo sa tao?
00:52Ang mga nagliliksihang squirrel na sa kagubata nakatira,
01:05ginawa raw playground ang isang pamayanan sa tagig.
01:09Gumagapang lang yan. Pabalik-balik lang sila.
01:13Oo, yung mga squirrel, kinakain yung tanin kong guyabano. Dumadami, dumadami.
01:18Ang mga pagalagalang squirrel, nakatutuwa pa ba o nakapepeste na?
01:30Sa bulakan, ang mga ibon, may kanya-kanyang tricks.
01:34Ang ilan pa nga, sensitibo raw sa emosyo ng mga tao.
01:48I wonder, paano ba pinararami ang mga espesyal na ibong ito?
01:53At paano na ilalayo sa sakit tulad ng bird flu na maaaring maipasa sa tao?
01:58Ang musang o civet cat nakatuwang sa paggawa ng mamaharing kape,
02:07paghalagala lang sa bakura ng kawander nating si Dan.
02:11Sige, Luna. Up. High five. Good.
02:15Bam!
02:16I wonder, rude o instant ba ang nagagawang kape ng musang?
02:21Sino ang best friend mo doon?
02:29Kung ang tatanungin ay ang asong si Luca,
02:32tiyak nang isasagot niya,
02:34ang mga author na sina Oscar at Uma.
02:37I wonder, bakit?
02:39At paano nagkakabandi ang mga hayop na magkakaiba ang lahi?
02:46Wild animals in the city.
02:48Kanya-kanyang eksena na.
02:51Sa masukal na kagubatan,
02:56nagahari-harian ang maliliksing squirrel.
03:01Nakakamangha at cute na cute.
03:03Kaya bidas sa cartoon comics o mascot na laruan.
03:09Pero mula sa kagubatan,
03:11laking gulat ng marami.
03:13Nang ang mga cute na cute na squirrel,
03:18namataan ding nagpapagalagala daw sa kamay nilaan.
03:23Playground yarn.
03:26Tumutulay sa mga kable.
03:28At pasirko-sirko sa mga sanga.
03:31At humangat-ngat daw ng bungang kahoy.
03:34Kung ang iba naaaliw sa paglalamyerda ng mga squirrels sa syudad,
03:41ang ilang residente ng barangay Ususan sa tagig na ngamba.
03:47Oo, yung mga squirrels, kinakain yung tanim kong gayabano.
03:50Sana mawala na sila kasi dumadami-dumadami.
03:53Minangat-ngat nila yan.
03:55Nagkakaroon ng dent yung mga sasakyan.
03:58Kaya ang I Wonder Team,
04:00sumugod sa lugar para alamin ang mga pangyayari.
04:05Ang namataang pagalagalang squirrels sa pamayanang Diego Silang,
04:10kulay abo ang balahibo.
04:13At puti ang mahabang buntot.
04:15Si Arcele na residente sa barangay.
04:18Kitang-kita daw niya kung paano kumaripas ng takbo
04:22ang hayop.
04:24Dito, gumagapang lang yan.
04:27Pabalik-balik na sila.
04:28Pag nakakita lang silang tao,
04:30tumatakbo.
04:31Pero pag gudum-gudum sila,
04:33parang bali wala lang tangawo.
04:35Basta makahanap lang sa makain diyan.
04:37Mayroon ako, nagugustuhan na isang squirrels,
04:40puti yung buntot.
04:42At para kay Vicky naman,
04:43na may-ari ng puno ng gayabano,
04:46pasakit daw ang dala ng naturang hayop.
04:49Yung mga squirrels, kinakain yung tanim kong gayabano.
04:51Siyempre, nagtalim ka, dapat pakinabangan mo, di ba?
04:55Pero noong nakaraang buwan lang,
04:57ang pag-alagalang squirrel, not just one.
05:01Dalawa daw ang naispatan ng residenteng si Dan.
05:05Nangyari po kasi,
05:07nasa likod po ako ng bahay namin,
05:09tapos nakita ko lang silang dalawa.
05:12Kumakain sila ng prutas po.
05:15Iba po siya sa mga squirrel na nakita natin sa TV,
05:18yung sa ibang bansa, hindi po ganun.
05:20Talagang maliit po siya na parang medyo patulis po yung ilong.
05:27Paniniwala ng mga residente,
05:29mukhang nasisiyan daw na manirahan ang mga squirrel sa kanilang barangay.
05:34Hitik na hitik daw kasi sa mga bunga ang mga puno rito.
05:38Kaliwat kanan din ang mga kabling pwedeng daanan ng mga squirrel.
05:43Ang mga pag-alagalang hayop,
05:46nakita rin daw talaga mismo ng presidente ng kanilang homeowners association na si Ginoong Andres.
05:54Mga 2005,
05:57nagsimula na makakita na kami ng mga squirrel na tumutulay sa gawad ng kuryente, mga puno.
06:04Ayun nga, may nag-aalaga sa kanila dati ng mga squirrel at mga nakawala,
06:11yung iba at yun nga, dumami na lang dumami.
06:16Ang mga dayuhang squirrel.
06:19Camera-friendly kaya?
06:21Squirrel!
06:22Say cheese!
06:26At sa pagpipicture-picture nga namin ni Serdan,
06:31biglang...
06:32Squirrel is real!
06:40Kitang-kita namin kung gaano'ng kaligsi, kasaya,
06:44at kung gaano nag-i-enjoy ang mga squirrel na ito dito sa lunsod.
06:48Dito tumutulay siya, dito.
06:50Kala niya alambre o kaya sanganang puno.
06:53Kung nag-adapt sila dito, natuto silang mamuhay, natuto silang mag-evade sa mga predator,
07:02okay lang iyon.
07:03Ang only drawback is, pag dumami sila ng dumami, magkaroon ng overpopulation,
07:10at magkaroon ng syudad sa imbalance ng kanilang habitat at saka ng mga squirrel.
07:17So, doon nagkakaroon ng problema.
07:21Paalala naman ng PETA, o People for the Ethical Treatment of Animal.
07:28Yung barangay, maaari naman din silang lumapit sa amin.
07:32Pwede na rin silang dumiretso sa LGU, sa City Veterinary Office,
07:36or sa Biodiversity Management Bureau, para sigurado tayo na tama at wasto yung gagawin doon sa mga squirrel.
07:45So, hindi natin pwedeng basta-basta huligin na lang itong mga ito na parang antingin sa kanila ay mga peste.
07:54Pero ang tugon ng pamayan ng Diego Silang,
07:58Kung tatanungin nyo kami kung dapat bang alisin ng squirrel dito o i-eliminate dito sa area namin,
08:04ay siguro hindi kasi dagdag ano yan eh, makakita ka ng ganyan ay parang nakakaliwo.
08:13Sa mga nagko-complain, sila naman ay wala namang sinasabi na kailangan,
08:20ma-eradicate natin yung mga squirrel na yun.
08:23Wala namang sinasabi silang ganon.
08:25Hindi naman dumating sa punto na may sinisira silang mga kawad ng koryente dito.
08:31Dunsod man o kagubatan, matuto sana tayong gumalang sa karapatang mabuhay ng malaya, kapwa-tao o hayop man.
08:45Mga ka-wonder, ang pet nyo ba? May pet din.
08:50Ang pet dog kasing ito, may kakaibang barkada raw.
08:53Pamilyar ba kayo sa hayop na ito?
08:58Ang Asian small-clothed otter, isang wild animal na karaniwang makikita sa dagat,
09:05at iba pang katubigan.
09:08Maliliksing kumilos, at matatala sa mga kuko at ngipin.
09:12Dahil wild ang mga ito,
09:16ibig sabihin, hindi pwedeng gawing pet o alagaan sa bahay.
09:21Bawal, at huwag maging pasaway.
09:25Pero sa mayamang karagatan ng probinsya ng Palawan,
09:28makakakita rin daw ng Asian small-clothed otter.
09:32Pero ang isang otter na natagpuan namin sa Palawan,
09:35tila hindi naman wild.
09:37Malambing.
09:41Makulit.
09:44At best friend material din.
09:47Ang kawander natin si Ali, may pet otter daw,
09:51nakatira sa loob ng kanilang bahay.
09:54At pinaliliguan pa, at alagang-alaga.
09:58Their personality is very, ano po,
10:00malambing naman at times,
10:02but they're also very playful.
10:04Sometimes wala silang pake sa'yo, like cats,
10:06but sometimes gusto talaga nila ng gumping, like dogs.
10:09But wait, pwede ba talagang gawing pet ang otter?
10:12Ayon sa People for the Ethical Treatment of Animals o PETA,
10:16bawal ang pag-aalaga ng otter
10:17kung walang special permit mula sa tamang ahensya.
10:21Kapag nanghuli o nag-aalaga ng wildlife animal tulad ng otter
10:24nang walang pahintulot,
10:26may kaakulang parusa kabilang na ang pagkakakulong.
10:30Dapat against tayo dito.
10:32Kasi ito yung sunisira ng wildlife natin eh.
10:35Kaya tayo nagkakaroon ng mga endangered species sa mga extinct species
10:40dahil nakikialam yung tao sa buhay ng mga hayop sa natural habitat nila.
10:47Kaya paglilinaw ni Ali.
10:49Special permit that was granted to us was a special MOA
10:52na was basically allowing us to keep the otters with us without like intervening.
11:00Ibinibigay ang special permit sa pag-aalaga ng wild animals
11:04sa mga gaya ni Ali na may kakayahang ibigay ang pangangailangan ng hayop.
11:08Ang alagang otter ni Ali hindi lang daw sa kanya malapit.
11:13Malapit, barkada rin daw ito ng iba niyang pet.
11:17Pagdating naman sa dog, they're very playful.
11:20Like, they're running around, nag-alari pa sila sa tubig,
11:24and mahilig po sila mag...
11:26Talagang playful talaga yung rough play.
11:28Hindi naman siya nasasaktan yung otter.
11:30Para iwas rumble ang mga pet ni Ali,
11:32sinisiguro raw niyang naaasikaso niya
11:34ang pangangailangan ng bawat isa.
11:37It's super fulfilling to parang have this animal and advocate it.
11:43Kahit tagapalawan lang talaga yung mga otters,
11:45parang hindi sila masyado pinapakita.
11:47Ano eh, hindi sila normal na animal.
11:50Ang pag-aalaga ng hayop ay mabigat na tungkulin.
11:54Ano pa kaya kung di pangkaraniwan ang pet?
11:57Sumunod sa mga patakaran at maging responsable.
12:01Kung ang iba, bet na bet ang mga asot-pusa,
12:05ang bet na si Dr. Robert,
12:09ang mga BFF,
12:11twit-twit-twit!
12:15Naggagandahan at makukulay na ibon.
12:19Ang isang hektaren lupain na ito sa Bulacan,
12:23naging pugad ng iba't ibang uri ng ibon.
12:26Naalaga ni na Dr. Robert at asawa niyang si Tiona.
12:31Ito ang Victoria Bird Farm.
12:33Yung tatay ko nang sinang unang panahon,
12:36talagang gusto niya sana maging veterinaryo.
12:39Pero ang hirap ng buhay pa nila nung panahon na yon,
12:42nailipat niya sa akin yung hilig sa ahayo.
12:47Noon, aso daw ang matalik na kaibigan ni Dr. Robert.
12:52Hanggang naging body-body niya ang makukulay na ibon.
12:56Na hindi lang pa isa-isa,
12:59kundi buong tropa.
13:01Nagsimula na rin siyang paramihin ang mga ito.
13:05May African Grey kami,
13:07may mga Kakatu,
13:09may Makaw,
13:10Peacock,
13:11may Peasant,
13:13may mga ano kami,
13:14green jungle,
13:16fowl,
13:16marami pang iba-ibang klaseng pesa.
13:20Hindi niyo lang naitatanong,
13:21mga Kawander,
13:22malapit din sa puso ko
13:24ang pag-aalaga ng mga ibon.
13:27Meat Cocker,
13:29isang cacatail o Australian parrot,
13:32na nasimulang kong alagaan
13:33nung kasagsagan ng pandemia.
13:35Kaya habang far away ako
13:39from my baby Cocker,
13:41nakipagbanting muna ako
13:42sa mga alaga ni Nadoc.
13:46Madam,
13:47baka pwede niyo po akong turuan pa
13:50paano magpakainin.
13:51Sure, oo.
13:51Ganito, oh.
13:53Hawakan mo yung dick niya.
13:56Itong ito, yung tukapo.
13:57How many birds do you feed every day?
14:00Mga nasa average na 50.
14:02Lalo na kumisan may time
14:04pag-bading season,
14:06nasa 60.
14:08Kailangan po maubos ang?
14:10Ah, 20 cc.
14:12Alright.
14:14Malakas ka sa ano ah.
14:16Malakas ka sa ama.
14:18Ano po pinapakain yun?
14:20Ano, hand-feeding formula.
14:21Formula.
14:22Sa pag-aalaga ng ibon,
14:35importante ang aviary
14:36o tamang kulungan.
14:39Dapat,
14:40sapat ang laki nito
14:41para maging komportable
14:43at makalipad ng maayos
14:45ang mga ibon.
14:48Isa sa pinakapaborito niyang
14:50alagang ibon,
14:51ang African Grey Parrot
14:53na isa sa pinakamatalinong
14:55loro sa buong mundo.
14:57Wow!
14:58Kulay-abo ang balahibo,
15:00pula ang buntot,
15:02at kayang mabuhay
15:03ng 50 taon
15:05hanggang 60 taon.
15:08Pero ang pinaka-amazing daw
15:10sa mga lorong ito,
15:11ang pagiging sensitibo
15:13sa emosyon ng tao.
15:15Napakagaling nila
15:16na mag-mimic.
15:18Ulti mo yung tunog
15:18ng cellphone,
15:19kaya.
15:20Pag kasi inalaga mo sila
15:22yung handfed
15:23nakamukha ng alaga natin,
15:25ang bonding nyo sa tao
15:26maganda rin.
15:27Katunayan,
15:28ilang beses nang naitala
15:30sa Guinness World Record
15:32ang kakaibang kakayanan
15:34ng African Grey Parrot
15:35kasing talino daw kasi ito
15:37ng human toddler
15:38o batang paslit.
15:42At bukod sa African Grey Parrot,
15:44namamayagpag din
15:46sa paglipad
15:47sa farm ni Doc Robert
15:48ang Bornean Crested Fireback
15:51na isa ng
15:51endangered species.
15:55Hindi raw may ispatan
15:56kung saan-saan
15:57ang ibon ito.
15:59Dahil tinagurian na
16:01rarest species
16:02sa buong mundo.
16:05At dito sa Pilipinas,
16:07ang Victoria Bird Farm
16:08ang pinakaunang
16:09nakapag-alaga nito.
16:12Ayon sa psychologist
16:13na si Dr. Joanne,
16:15ang pag-aalaga ng hayop
16:17hindi lang simpleng libangan.
16:20Nakatutulong rin daw ito
16:21sa ating physical
16:22at mental na kalusugan.
16:25Sa studies kasi,
16:26sa science naman,
16:27pag tayo ay may pet,
16:29nabuboost also
16:30ang mga happy hormones.
16:32For example,
16:33kung kabunding natin
16:35sila kinakagal,
16:36dito sa lap,
16:37kasabay matulog,
16:38tumataas yung level
16:39of oxytocin,
16:40which is the bonding hormone.
16:42Meron mga,
16:43sometimes they request
16:44ng letter
16:44yung clearan sa amin
16:46para to have
16:47emotional support animals.
16:50Patunay na ang mga ibon,
16:53hindi lang sa himpapawid
16:54na mamayagpag,
16:56kundi hanggang sa puso natin.
16:58Kung maituturing na
17:10ultimate exotic pet lover boy,
17:15baka maging title holder dyan
17:17ang kawander nating si Dan
17:18ng Tabaco City Albay.
17:20Ang farm kasi niya,
17:26lungga ng mga exotic na hayop
17:28gaya ng igwana,
17:29pagong at ahas.
17:35Nagsimula yung hilig ko
17:36sa pag-aalaga ng hayop,
17:38siguro bata pa ako.
17:40Bumili ako ng isang green igwana.
17:43Doon na nagsimula yun.
17:44Hindi na lang daw ito
17:49libangan para sa kanya.
17:50Ito na rin
17:51ang naging kabuhaya
17:52ng kanilang pamilya.
17:54Naisipan kong pasukin
17:55yung breeding,
17:55kailangan sumunod tayo
17:56sa legal na proseso
17:57hanggang sa nag-apply akong
17:59WFP,
17:59wildlife, farm permit.
18:01Sako po niyan
18:01ay mag-breed at magbenta.
18:03Pero gaano man daw
18:04ka-wild
18:05ang hilig ni Dan
18:06sa mga exotic animal,
18:07may isa raw na talagang
18:11nagpaamo sa kanya.
18:14Mahaba ang katawan.
18:18Mabalahibo ang buntot.
18:20May balbas
18:21at mahaba ang uso.
18:24At mahilig sa nightlife.
18:29Introducing Luna,
18:31isang civic cat o musang.
18:34Nagsimula sa isa
18:35hanggang sa naging anim.
18:37Up, walk.
18:38Napuso ang konturoan talaga
18:39si Luna.
18:40Si Luna ay talagang
18:41medyo malambing.
18:42Talagang grabing banding namin.
18:46Paliwanag ng wildlife expert
18:48na si Doc Romulo Bernardo,
18:50bagamat kahawig ng mga muning,
18:52hindi naman daw talaga ito pusa.
18:54Ang civic cat
18:55ay isang uri ng mammal
18:56na nakikita dito sa Pilipinas.
18:58Nakikita din siya
18:59sa Southeast Asia,
19:01sa neighboring countries natin.
19:03Ito yung lahi na,
19:05kung baga sa ano,
19:05in between siya ng aso at pusa.
19:07Kung titignan mo yung features niya,
19:09yung medyo rounded kasi
19:10yung face niyan eh.
19:12Tapos mayroong mga whisker
19:13at mayroon siyang
19:15matutulis na cloth din
19:16na katulad ng pusa.
19:18Ito ay arboreal.
19:19Typical na kamukha ng pusa
19:20ang mahilig umakit sa puno.
19:23Bukod sa natural na ganda
19:24at katangian ng civic cat,
19:26may pagka-alta
19:29o saucy raw talaga ito
19:31na kayang-kayang gumawa
19:35ng mamahaling kape.
19:39Kinakain kasi nito
19:40ang hinog na coffee cherries
19:41at ang mga buto ng kape
19:43na kasama ng dumi nito
19:44ginagawang kopi luwak,
19:46isa sa pinakamahal na kape
19:48sa buong mundo.
19:49Ang kakaibang lasa raw
19:50ng kape nito
19:51dahil sa natural fermentation
19:53ng coffee bean
19:54sa tiyan ng civet.
19:59Dahil nga wild animal
20:01ang musang,
20:02hindi raw lahat
20:03ay pwedeng mag-alaga nito.
20:05Ang pag-aalaga ng civet cat,
20:07hindi ito basta-basta.
20:09Kailangan alamin mo
20:10yung source mo
20:11e legitimate ba?
20:14Legal?
20:15At hindi yung pinote sa wild.
20:16Kailangan mag-apply ka ng permit
20:18sa proper authorities
20:20para payagang kang mag-alaga
20:22ng ganito ngayon.
20:24Kompleto ng papeles
20:25o wild life permit
20:26ang mga alaga ni Dan.
20:30Dahil hindi karaniwang
20:31domesticated pet,
20:33aminado si Dan
20:33na nahirapan daw siyang
20:34alagaan si Luna
20:35sa simula.
20:37Ang totoo,
20:38nakagat ako.
20:39Gusto ko ng sumuko
20:40pero sabi ko nga,
20:41kailangan mag-adjust,
20:43basahin natin
20:43kung ano yung mga galaw
20:44at kilos
20:45para maintindihan natin
20:46tapos irespeto natin
20:47kung ayaw nila magpahawa
20:49kasi ganun sila.
20:50Bitch!
20:51Come do na!
20:52Come!
20:52Hanggang na-master niya
20:53ang exotic peti.
20:55Pets, Luna!
20:56Come!
20:56Up!
20:57Walk!
20:58Walk, Luna!
20:59Walk!
21:00Good girl!
21:01At nakapagtuturo pa
21:02ng tricks.
21:04Hook!
21:05Akalain niyo si Luna,
21:06marunong daw magpakitanggilas
21:08tulad ng mag-hoop
21:09sa obstacle course.
21:11Luna, jump!
21:12Bam!
21:13At high jump!
21:16Lahat ng hayop
21:17ay may kanya-kanyang talino
21:18at talento
21:19kailangan lang natin
21:20discover
21:21sa pamamagitan ng
21:22pag-observe
21:23sa kanila galaw.
21:24Spin!
21:25Lay down!
21:26Lay dead!
21:27Bang! Bang! Bang!
21:27Roll over!
21:28Pag naintindihan natin yun,
21:30napakadaling pasunurin
21:31kung anong gusto natin
21:32ipagawa sa kanila.
21:34Spider cat!
21:35Bam!
21:36Magaling!
21:38Magaling!
21:42Sa mabilis na pagubago
21:44ng ating buhay
21:45at pamumuhay,
21:47ang ilang mga
21:48mababangis na hayop
21:49sa kagubatan
21:50at ilang
21:50napapatpad na
21:52at nakikipamuhay
21:54sa lungsod.
21:54Can you hear me?
21:57Gaya ng mga
21:58pag-alagalang squirrel
21:59sa tagig.
22:02Ang iba nga,
22:03kapisa na ng mga tao
22:04sa loob mismo
22:05ng bahay.
22:06At kayang magpakita
22:09ng emosyon
22:10at damdamin.
22:12Tulad natin mga tao,
22:13ang mga hayop na ito
22:14in the city
22:15may kapantay
22:16na karapatang
22:17mabuhay ng malaya
22:18at malayo
22:19sa panganib.
22:21Boom!
22:21Very good!
22:23Pakadaling!
22:23Mga ka-Wander,
22:25kung may mga topic
22:25ko kayo na gustong
22:26pag-usapan,
22:27mag-email lang po kayo
22:27sa iWanderGTV
22:28at gmail.com.
22:30Ako po si Susan Enriquez.
22:31I-follow you rin po
22:32ang aming mga
22:33social media accounts.
22:34Ako po ulit,
22:35si M. Poy Marquez
22:36at magkita-kita po tayo
22:37tuwing linggo ng gabi
22:38alas 8 sa GTV.
22:40At ang mga tanong ni Juan,
22:41bibigyan namin na kasagutan
22:42dito lang sa
22:43iWander!
22:45iWander!
22:45hotmail.com.
22:47Ayoose you,
22:48boi na kayo,
22:48lag ok paree.
22:49h Confirma.
22:49oiWander.com.
22:50Yes!
22:50Ayoat!
22:51Okay,
22:51bye on.
22:51Bye, bye.
22:51Bye, bye.
22:52Bye, bye.
22:52Bye, bye, bye.
Comments