Sa Kiangan Central School dinala si General Tomoyuki Yamashita at ang kanyang mga sundalong Hapon matapos ang giyera. Sa isang maliit na espasyo sa paaralan, naka-display ngayon ang mga larawan at kagamitan na nagkukuwento ng kanilang kasaysayan.
Isa sa mga unang makapupukaw ng pansin dito ang litrato ng mga sundalong Hapon na nagmamartsa. Nakahilera rin ang kanilang mga armas at iba pang gamit mula sa panahon ng digmaan. Samahan si Mav Gonzales na bisitahin ito.
Panoorin ang ‘The Last Days of Yamashita,’ dokumentaryo ni Mav Gonzales sa #IWitness.
00:00At Kiyangan Central School, dinala si na-General Yamashita at ang kanyang mga sundalong Hapon.
00:30They will see Yamashita.
00:42Papunta tayo ngayon sa home economics room nitong Kiyangan Central School.
00:46Doon daw dinala si Yamashita matapos siyang madakip at maaresto galing dun sa bundok.
00:52Hello po, maaf po sa eyewitness po. Hello po.
00:55Ito ang dating old H.E. building noon, time na yun.
01:04Maraming mga larawan at kagamitan ang nakadisplay sa maliit na espasyo.
01:10Ang litratong ito ng mga nagmamarchang Hapon ang unang pumukaw sa aking interes.
01:16By the time na nag-hide sila, parang sa death march, ang dami rin namamatay sa along the road.
01:22Ang ginagawa ng mga Pilipino, kinukuha yung mga relo, gold teeth nila.
01:29Grabe, buo pa siya o.
01:32Nakahilera rin ang mga armas at iba pang kagamitan ng mga Hapon.
01:37Pero ang larawang ito ang tila pinaka-espesyal sa lahat.
01:41Ito yung talagang, ayan na ang itsura ni Yamashita.
01:46Ayan ang dito talaga.
01:48Ah, ito sa labas po nakuha?
01:49Oo, dito na area.
01:51Ah, yan ang sinuon.
01:53Yung padero.
01:55Ayan yung captain na pinagsorenderan ka.
01:58Parang masaya pa siya o, nakasmile pa.
02:01Relief siguro yan.
02:02Isa ng Peace Museum ngayon, ang mismong kwarto kung saan sumuko si Yamashita.
02:14Sa halos tatlong buwang pananatili ng mga Hapon sa Kiyangan,
02:18may mga kumalating kwento ng kababalaghan.
02:32Ayon sa mga lokal ng Kiyangan,
02:35tila nangangaparaw sa dilim ang mga Hapon dahil hindi nila kabisado ang lugar.
02:40Ito ang bentahe ng mga Pilipinong magdirigma.
02:45Kaya unti-unti nilang nasukol ang grupo ni General Yamashita.
02:50They were already hungry.
02:53So, when they were in the far values there,
02:56their supply was already maybe consumed.
02:59And if there's no food, they will even eat the human place.
03:04You have to buy force if you want survival.
03:07Oo.
03:09Pero sino yung kinakain nila?
03:11Eh, siyempre mga kasama na nila na talagang wala na.
03:16Oo.
03:18Kaya yun, those times na talagang walang-wala eh,
03:22survival instinct na ang nangyari sa kanila ngayon.
03:25Kaya nga, pati yung mga,
03:27pati yung mga relo nila,
03:31mga whatever of value talagang binebita just to have food.
03:34Isang patunay ang kopya ng sulat na ito mula sa isang opisyal ng US Army.
03:50Nakasaad dito ang nararanasang gutom at sakit ng mga sundalong Japon.
03:54Pinanggit din dito ang balak nilang pagsuko.
03:58At bangako na bibigyan sila ng pagkain at gamot pagkababa ng bundok.
04:03September 3, 1945,
04:06natapos ang World War II sa Pilipinas ng pirmahan ni General Tomoyuki Yamashita ang formal na pagsuko.
04:16Pero bakit nga ba sa mga Amerikano sumuko si Yamashita?
04:20So palagay niya, it was safer.
04:23He knew what Filipinos would do to Japanese.
04:26But if you look at yung paghiganti natin sa mga Japon,
04:30talagang pinuputo natin yung balikat nila and we hung them on bridges.
04:36Nitong September 2, ipinagdiwang ng kiyangan ang tinatawag nilang Victory Day.
04:52September 3 naman ginanap ang paggunita sa formal surrender ni Yamashita sa Camp John Hayes sa Baguio.
05:11This residence bore witness to an extraordinary minute of redemption.
05:16Ang Philippine Veterans Affairs Office o PIVAW, kasalukuyang kinakalap ang mga pangalan ng Pilipinong magdirigma na naging instrumento sa pagsuko ng Japanese General.
05:28Doon tayo na kulang. We're just doing some catch up right now.
05:36Naglalagay tayo ng mga markers na ganyan.
05:38And if you notice naman, parang kulang tayo ng appreciation sa sacrifice nila.
05:45Mga World War II veterans.
05:47And most of them, by the way, they're not receiving pension.
05:52Kasi wala namang sweldo yung mga yun. Nag-volunteer lang.
05:57They just serve for the cost of freedom, for our country's sake.
06:05Sa loob ng Ambassadors to Residence, naka-display pa ang mesa na ginamit sa formal surrender.
06:12Nakapaskil din ang replika ng kanilang mga pirma.
06:21Sa Kiyangan, ang maliit na mesa na pinagpatungan umano ng mga armas ni Yamashita sa Kiyangan Central School na nanatiling buhay pa rin.
06:31Pero wala ito sa museum.
06:34Naitabi kasi ito ng isang war veteran.
06:36This is one of the very few things na survived, you know, through the times.
06:43Pasalamat tayo at merong natitira yung noon-noon pa.
06:47From that old H.E. building where General Yamashita was brought.
06:53Actually, we're grateful sa household na yun because every time we need it, like every victory day and we have an exhibit,
07:01future generations will still see it.
07:03Maraming salamat sa pagtutok sa eyewitness, mga kapuso.
07:10Anong masasabi niyo sa dokumentaryong ito?
07:13I-comment na yan at mag-subscribe sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Be the first to comment