00:00At Kiyangan Central School, dinala si na-General Yamashita at ang kanyang mga sundalong Hapon.
00:30They will see Yamashita.
00:42Papunta tayo ngayon sa home economics room nitong Kiyangan Central School.
00:46Doon daw dinala si Yamashita matapos siyang madakip at maaresto galing dun sa bundok.
00:52Hello po, maaf po sa eyewitness po. Hello po.
00:55Ito ang dating old H.E. building noon, time na yun.
01:04Maraming mga larawan at kagamitan ang nakadisplay sa maliit na espasyo.
01:10Ang litratong ito ng mga nagmamarchang Hapon ang unang pumukaw sa aking interes.
01:16By the time na nag-hide sila, parang sa death march, ang dami rin namamatay sa along the road.
01:22Ang ginagawa ng mga Pilipino, kinukuha yung mga relo, gold teeth nila.
01:29Grabe, buo pa siya o.
01:32Nakahilera rin ang mga armas at iba pang kagamitan ng mga Hapon.
01:37Pero ang larawang ito ang tila pinaka-espesyal sa lahat.
01:41Ito yung talagang, ayan na ang itsura ni Yamashita.
01:46Ayan ang dito talaga.
01:48Ah, ito sa labas po nakuha?
01:49Oo, dito na area.
01:51Ah, yan ang sinuon.
01:53Yung padero.
01:55Ayan yung captain na pinagsorenderan ka.
01:58Parang masaya pa siya o, nakasmile pa.
02:01Relief siguro yan.
02:02Isa ng Peace Museum ngayon, ang mismong kwarto kung saan sumuko si Yamashita.
02:14Sa halos tatlong buwang pananatili ng mga Hapon sa Kiyangan,
02:18may mga kumalating kwento ng kababalaghan.
02:32Ayon sa mga lokal ng Kiyangan,
02:35tila nangangaparaw sa dilim ang mga Hapon dahil hindi nila kabisado ang lugar.
02:40Ito ang bentahe ng mga Pilipinong magdirigma.
02:45Kaya unti-unti nilang nasukol ang grupo ni General Yamashita.
02:50They were already hungry.
02:53So, when they were in the far values there,
02:56their supply was already maybe consumed.
02:59And if there's no food, they will even eat the human place.
03:04You have to buy force if you want survival.
03:07Oo.
03:09Pero sino yung kinakain nila?
03:11Eh, siyempre mga kasama na nila na talagang wala na.
03:16Oo.
03:18Kaya yun, those times na talagang walang-wala eh,
03:22survival instinct na ang nangyari sa kanila ngayon.
03:25Kaya nga, pati yung mga,
03:27pati yung mga relo nila,
03:31mga whatever of value talagang binebita just to have food.
03:34Isang patunay ang kopya ng sulat na ito mula sa isang opisyal ng US Army.
03:50Nakasaad dito ang nararanasang gutom at sakit ng mga sundalong Japon.
03:54Pinanggit din dito ang balak nilang pagsuko.
03:58At bangako na bibigyan sila ng pagkain at gamot pagkababa ng bundok.
04:03September 3, 1945,
04:06natapos ang World War II sa Pilipinas ng pirmahan ni General Tomoyuki Yamashita ang formal na pagsuko.
04:16Pero bakit nga ba sa mga Amerikano sumuko si Yamashita?
04:20So palagay niya, it was safer.
04:23He knew what Filipinos would do to Japanese.
04:26But if you look at yung paghiganti natin sa mga Japon,
04:30talagang pinuputo natin yung balikat nila and we hung them on bridges.
04:36Nitong September 2, ipinagdiwang ng kiyangan ang tinatawag nilang Victory Day.
04:52September 3 naman ginanap ang paggunita sa formal surrender ni Yamashita sa Camp John Hayes sa Baguio.
05:11This residence bore witness to an extraordinary minute of redemption.
05:16Ang Philippine Veterans Affairs Office o PIVAW, kasalukuyang kinakalap ang mga pangalan ng Pilipinong magdirigma na naging instrumento sa pagsuko ng Japanese General.
05:28Doon tayo na kulang. We're just doing some catch up right now.
05:36Naglalagay tayo ng mga markers na ganyan.
05:38And if you notice naman, parang kulang tayo ng appreciation sa sacrifice nila.
05:45Mga World War II veterans.
05:47And most of them, by the way, they're not receiving pension.
05:52Kasi wala namang sweldo yung mga yun. Nag-volunteer lang.
05:57They just serve for the cost of freedom, for our country's sake.
06:05Sa loob ng Ambassadors to Residence, naka-display pa ang mesa na ginamit sa formal surrender.
06:12Nakapaskil din ang replika ng kanilang mga pirma.
06:21Sa Kiyangan, ang maliit na mesa na pinagpatungan umano ng mga armas ni Yamashita sa Kiyangan Central School na nanatiling buhay pa rin.
06:31Pero wala ito sa museum.
06:34Naitabi kasi ito ng isang war veteran.
06:36This is one of the very few things na survived, you know, through the times.
06:43Pasalamat tayo at merong natitira yung noon-noon pa.
06:47From that old H.E. building where General Yamashita was brought.
06:53Actually, we're grateful sa household na yun because every time we need it, like every victory day and we have an exhibit,
07:01future generations will still see it.
07:03Maraming salamat sa pagtutok sa eyewitness, mga kapuso.
07:10Anong masasabi niyo sa dokumentaryong ito?
07:13I-comment na yan at mag-subscribe sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments