00:00Sa tuwing kabilugan ng buwan, ang mga tigabarangay saging sa makilala North Cotabato,
00:07natatakot na lumapit sa bahay na ito.
00:10Siyempre, sir, kay Mga Gatman, ma-hand look ka eh.
00:13Ang kanilang kinatatakutan, hindi aswang, kundi isang guwaya.
00:22Opo, ang me-ari kasi ng bahay na ito, may pet o alagang guwaya.
00:27At lagi raw itong nakakataka sa hawla tuwing kabilugan ng buwan.
00:33Tako na kayo ng buhaya, de ba?
00:34Yung ma-hand look may mugawas, kaya basig mapakanta na nila.
00:37Nakalabas daw po yung buhaya nila.
00:39Takot ako kasi may anak akong maliit dito, baka makagat kami.
00:45Meron daw bahay sa makilala North Cotabato na ang alaga, buhaya, yung totoo ha?
00:54Sinabiyan namin ang kinatatakutang bahay at pinatuloy kami ng ne-ari ang negosyanteng si Vincent.
01:02Hindi na raw kailangan pa ng hearing o trial.
01:06Inamin agad ni Vincent na siya'y guilty.
01:09Your honor!
01:13May alaga akong buhaya for 16 years.
01:15Ito si Crocs, isang Philippine freshwater crocodile.
01:19Si Crocs po ay nasa 7 feet. Ang estimate ko, nasa 200 kilos.
01:24Simple lang alagaan.
01:25Dahil sa laki ni Crocs, at hindi ligtas na makihalo-bilo sa iba nilang mga kasama,
01:31pinagawan siya ni Vincent ng sarili nitong hawla.
01:35Ito wala pa. Ito dating, maliit pa lang itong bakal.
01:38So parati siyang lumalabas.
01:39Kulungan na pinagawa ko, siyempre may drainage, tapos may bakal, parang rehash.
01:44So every time ako maglinis sa kanya, may drain ko yung tubig.
01:47At taliwas sa akala natin, napapakaw ang mga buhaya.
01:54Isa hanggang tatlong beses lang daw kada linggo.
01:58Ito pinapakain.
02:01Right.
02:05Kung gutom talaga siya, kumakain talaga siya ng tatlong manok.
02:07At taliwas pa rin sa akala natin,
02:10ang mga buhaya, katulad ni Crocs, may kabusugan.
02:15Hindi katulad ng iba dyan.
02:17Kung busog siya, hindi na lang kumakain.
02:20Pinapababayaan lang niya yung pagkain sa pond niya.
02:22Hindi kagaya po ng mga politiko.
02:24Yun ang mga gahaman talaga.
02:25Kahit busog, ilalagay pa rin sa bulsa yung pera.
02:28Si Crocs, isa raw sa pinakaunang buhayang namataan sa bayan ng makilala.
02:34Nakita siya ng mga manging isda sa isang fish pond o palaisdaan.
02:39Taong 2009, plano raw sanang patayin si Crocs noon hanggang sa ialok nila ito kay Vincent.
02:45Ang benta niya sa akin is 30 mil.
02:48Mahal ang benta. Kung hindi ko daw bilhin, is kakatayin nila, gawin nilang pulutan.
02:52Pag tingin ko sa pitaka ko, may isang libu ako.
02:55So sabi ko, okay na ba ito?
02:56Pang bilhin ninyo ng pulutan.
02:58So yun, binigay sa akin yung buhaya.
02:59Yung baby pa siya, binubuhat ko.
03:01Pero ang hindi raw may paliwanag ni Vincent ang tila pag-iba ng ugali ng dambuhalan niyang alaga tuwing kabilugan ng buwan.
03:11Lumalabas siya sa kulungan.
03:15Mga 10 times siguro siya na nakawala sa hula.
03:17Taka kami, bakit siya makaakyat na ang bigat niya?
03:19Pumasok yung kabilugan ng buwan doon sa cycle ng breeding nila na mas active sila.
03:24Maaring yung month na yun na breeding season nila, mas nagiging agresibo sila.
03:30Dalawang araw nilang hinanap si Crocs.
03:33Mabuti na lang at wala naman daw itong inatake.
03:36Kaya ang masasabi lang niya sa kanyang mga kapitbahay, safe ka!
03:46Ginaumagahan, nakita ko lang siya sa gilid ng bahay.
03:52So yun, tinawag ko mga tao ko, ipabalik ko sa kulungan.
03:55Yung mga kapitbahay namin dito, hindi na sila magdaan dito sa highway kasi nandun doon doon buwan.
04:00Pero ang ilang kapitbahay ni Vincent, pakot na maulit ang insidente.
04:05Kaya minsan na raw parang may nag-whistleblower o nagsumbong sa kanya sa mga otoridad.
04:12Pinuntahan ako ng taga-DNR dito.
04:14Saan ba daw ang lisensya ko?
04:15Wala akong napakitang documents.
04:17Sabi ko sa kanila na sige, kung bawal itong alagaan, pwede ko naman i-turnover sa inyo.
04:22Kunin nyo ngayon.
04:23So hindi nila inuha sa akin.
04:25Kasi sabi nila, kipaboldo ako ng kapakain sa buhaya ko.
04:28Nitong Webes, muling binisita ng SENRO o ng Community Environment and Natural Resources Office si Crocs.
04:36Malawa po yung tulungan nyo. Maayos na na po yung kalagayan. Mas nakapakain po nila.
04:40Peace sa Republic Act 9147, bawal talaga mag-alaga ng mga wildlife, lalo na yung crocodile, na wala tayong karapatan ng mga permit.
04:50Huwala tayo ng permit.
04:51Okay, sige po.
04:52Go next week.
04:53Susunod sa nabotas, may namataan ding buhaya.
05:00Nag-entition yan. Spa time na yan.
05:02Maliit man, pero matapang. Number ako natakot.
05:06Shh! Fine na, behave na, behave na, behave na.
05:09Dito naman sa nabotas, may namataan ding buhaya.
05:13Pero hindi raw ito kinatatakutan.
05:17Sahalip, kinakatakutan.
05:21Para kasi itong Nepo Baby na alagang-alaga ng kanyang amo,
05:26ang veterinary medicine student na si Ron.
05:30Siya, ang Philippine crocodile na si Amihan.
05:34Takot po ba kayo sa buhaya?
05:36Hindi po, pwede niya pong hamasan sa likod.
05:38Para, o, di ba, hindi naman nakakatakot.
05:40Kinariang pinapaliguan gamit ang toothbrush.
05:45Okay na, behave na, behave na, behave na.
05:48Tinatanggal lang natin yung mga sludge, yung mga lumot sa mga scales niya.
05:51Para sure kami na malinis si Amihan para pang hinawakan.
05:55Nag-entition yan. Spa time na yan.
05:57Usually, hindi namin siya tinatalian nung maliit.
05:58Pero dahil medyo malaki na si Amihan, it's better safe.
06:01Pagkatapos maligo, hilig naman daw nitong manood ng TV.
06:05Spoiled sa pagkain at ang kanyang paboritong mukbangin, hilaw na manok.
06:13Ang crocodile pala, hindi siya talaga normally greedy.
06:16Kasi kakain lang siya ng around 2 to 8% ng kanyang body weight every week.
06:22So, maliit na portion lang yun.
06:23Mag-aapat na taong gulang na si Amihan.
06:26Nung nabili ni Ron sa isang zoo sa Rizal taong 2021,
06:30nasa 3 feet lang ang kanyang haba.
06:334 kilos ang timbang, simbigap tao ng isang bagong panganak na sanggol.
06:38Maliit man, pero matapang.
06:40Number ako natakot.
06:41Alam ko yung gestures niya, alam ko yung sounds niya.
06:45Alam ko yung paano siya magtampo, paano siya magalit.
06:49Basically, part siya ng life ko.
06:50Bata pa lang daw si Ron.
06:52Hilig na niya ang exotic animals.
06:54Nanood ako ng Jurassic Park.
06:57So, sobrang na-amaze ako sa mga itsura nila.
06:59Nung kakaedod na ako, nakakita ko ng crocodiles.
07:02Sali ko, very similar yung itsura niya sa mga dinosaurs.
07:05Para mas marami raw ang maka-appreciate sa mga buwaya,
07:08si Amihan parang politikong panauhing pandangal
07:12sa tuwing may pagtitipon sa kanilang eskwelahan.
07:15Ang mga buwaya ang nare-rescue naman sa wild sa Palawan.
07:27Madalas i-turn over sa Palawan Wildlife Rescue and Conservation Center sa Puerto Princesa City.
07:33So, yun lang yung ating pinaparami, kinoconserve.
07:37Yung ating indigenous na Philippine crocodile.
07:40Pinapangalanan din ang mga ito na kadalasan hango sa lugar kung saan sila na-rescue.
07:46Gaya ng isang ito, si Aklan.
07:49Makikita mo nga lang, minsan nasa ibabaw, parang hindi gumagalaw, nagbibilad sila sa araw.
07:54Ang pinakamalaki naman daw, si Makaraskas.
07:58Matagal na siya dito eh. Siguro mga late 80s and 90s pa siya dumating dito.
08:03Napakalakas ng bite force ng buhaya.
08:06Ika nga pagka sinagpang kang gano'n ng buhaya, yung full-grown ng buhaya,
08:10siguro parang isang sasakyan.
08:13Ganun kadalikado ang buhaya.
08:15Kung makakita ka yan sa wild, huwag na huwag mong lalapitan.
08:21Hindi lahat may papang na mag-alaga at magpalaki ng buhaya.
08:26Espesyal ang mga nilalang na ito.
08:29May mahalagang papel na ginagampanan.
08:34Bagamat mabangis,
08:37pinapanatili ng mga ito ang balanse sa kalikasan.
08:41Kumakain dahil kailangan,
08:44hindi dahil sa kasakiman.
08:48Kaya sa susunod na ihalintulad sila sa mga kurakot,
08:53mahiya naman daw tayo.
08:56Thank you for watching, mga kapuso.
09:01Kung nagustuhan niyo po ang videong ito,
09:04subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
09:08And don't forget to hit the bell button for our latest updates.
09:12Hii.
Comments