00:00Mga sims sa Sukang! Proudly Pinoy!
00:07Para itong nyog sa unang tingin, pero ang mga bunga maliliit at kumpol-kumpol.
00:15Sa Ingles, sugar palm. In short, puno ito ng kaong.
00:21Opo, ang bakunat at napakatamis na sahog na kaong sa halo-halo galing sa punong ito.
00:31Pero dito sa kaong capital of the Philippines, ang bayan ng Indang sa Cavite, kilala ito sa tawag na Iroq.
00:40At hindi lang daw ang minamatamis na kaong ang nakukuha rito, pati na ang napakaasim na Sukang Iroq.
00:50Ang magsusukang si Almendras, mag-iisang dekada na itong hanap buhay.
00:55Bago mamatay ang aking biyanan, siya kasi ang kunaunahan dito, nagturo sa aking magsukat.
01:02Umaga pa lang, sinusuyod na niya ang gubat para maghanap ng Iroq.
01:07Akit ako para putulin yung aking piniprepare na bulaklak.
01:12Ang ginagawang suka ang nakokolektang katas mula sa sanga ng puno.
01:17Ito ay magiging brown kapag ka siya pwede ng pukpukan para tumagas ang tuba.
01:33Para mas mabilis na lumabas ang katas, pinupukpok niya ang parting ito ng puno.
01:40Ito ang nagbibigay ng hudyat na ang insikto para malaman namin na siya ay mabango na.
01:53Kailangang inaalog-alog din daw ang bulaklak.
01:56Para lalong kumatas sa labas kanyang tuba.
02:00Gano'ng patahal dapat niya?
02:02Mga sampo.
02:04At saka niya, pinutol ang sanga.
02:06Sa pinagputula ng sanga, unti-unting lalabas ang katas ng Iroq o yung tinatawag nilang tuba.
02:25Kukunin ko na yung tuba para maisaling ko sa aking lalagyan.
02:29At nakikita natin ang kulay nito ay medyo puti pa.
02:37Matamis ang kanito.
02:44Ang mga nakolektang tuba, ibinuhos niya sa tapayan o bangang ito.
02:49Itong tapayan na ito ay binigay sa akin ng biyanan ko.
02:52Tantya ko nasa 8 years old na.
02:54I-imbak niya ito sa loob ng isang buwan hanggang sa ito'y maging
02:59Sukang Iroq na ibibenta 35 pesos kada isa't kalahating litro.
03:09Ang lutong adobo ng Mrs. Nealmendras, mas lalo raw sumasarap kapag ginamita ng Sukang Iroq.
03:21Hindi po siya yung sobrang asim na type ng suka.
03:23Yung asim niya, hindi nangangagat sa dila.
03:30Dito naman sa Bayawan City sa Negros Oriental,
03:34ang kanilang suka, hinuhukay lang sa lupa.
03:38Kaya ang tawag nila rito, linubong.
03:41Ibig sabihin, inilibing.
03:46Ang paggawa nito, hindi ibinabaon sa limot ng 72 anyos ng si Lola Hulpa.
03:53Nagsugod ko gama sa suka, 15 pa.
03:57Hindi ito napit doon, pausus na iya.
03:59At tuwing Biernes, santo lang daw niya ito ginagawa.
04:02Maglubong, migsuka, alas 12.
04:05Ayong tambal, ana.
04:06Tambal sa kuan, panghaplas.
04:08Pero ipapakita niya ngayon ang proseso ng paggawa ng linubong kahit hindi pa mahal na araw.
04:16Ang nakolektang tuba isinilid ni Lola Hulpa sa mga bote ng alak.
04:21Ngayon, puto siya plastik, para niya mahugaw.
04:27Sunod siyang nagpahukay sa lupa.
04:32Tuho, diba nakalalong.
04:34At saka, tinabunan ng lupa.
04:41Mauna ng pagkua na mo, lubong.
04:44Hindi rin na mo, ilubong ang 50 ka mutiliang suka sa Birnesanto, Ukayo, o sa Katuig.
04:52Kanang suka nga ni lubong, ma'am, daghan, magamitan.
04:56Hindi lila kay gamitan na mo sa among itambal-tambal sa mga bata o magsakit ang ulo.
05:01Hindi magamit na mo sa among pagkaon.
05:06Si Donna, a banger sa tuwing may hinuhukay na linubong si Lola Hulpa.
05:12Medyo nakakaiba siya sa coconut vinegar kasi iba yung level ng pagkaasin niya.
05:18Ang nabibili niyang linubong, ginagawa niyang sinamak o yung spiced vinegar ng mga tiga-visayas.
05:25So, ito na po yung blended na spices.
05:39Iba talaga yung lasa pag nilibing na suka.
05:44Naubohon ko sa ano pa, Kepatika Aslom.
05:47Pero hindi lang daw masarap ang linubong.
05:50Kapag ipinahid daw sa balak, pinaniniwalaang nakagagaling din.
05:55Amo po nang ginahapla sa mga sakit-sakit sa lawas, pariho o glana.
06:00Wala talaga ng basehan o mga studies talaga na once na pinahid ang suka doon sa ating katawan,
06:05ay gagaling tayo nito.
06:07Pero once kasi na ininom natin yung suka mismo, meron talaga antioxidants ito.
06:11Pero kung suka ang pag-uusapan, pahuhuli ba dyan ang pambato ng tinaguriang vinegar capital ng Pilipinas?
06:20Ang bayan ng paumbong sa Bulacan.
06:23At ang ipinagmamalaki nila rito, ano pa kundi ang kanilang suka paumbong?
06:31Isa sa institusyon na kumaituring sa paggawa nito, si Lolo Rodolfo, na anim na dekada ng gumagawa nito.
06:39Ang mga sampung taon ako, no, ako magsimula rin.
06:42Ang tatay ko ang nagturo sa akin, ang lahat na yan.
06:46Ang nagpapa-espesyal daw sa kanilang suka, ang gamit nilang tuba na hindi nagmula sa nyom o tubo, kundi sa nipa.
06:58Bago sila manglekta ng tuba ang puno, kailangan daw munang sipasipain.
07:03Mga sampung sipa yun.
07:05Saka haagot daw ka rin mo gano'n para yung katas niya makyat dito.
07:11Pag itang tatlong araw, sisipain muli yun.
07:14Pag abot ng sambuan, pwede nang lagutin, putulin.
07:22At sasahurin ang katas.
07:24Ang mga nakulektang katas, i-e-inbox sa mga banga sa loob ng tatlo hanggang anim na buwan.
07:47Nanunood po kasi ang asim ng sukan paumbong.
07:49Wala pong halong chemical, nasa organic.
07:56Pero ang pinangangambahan niya, parang nawawala na raw ang asim ng industriya ng pagsusuka sa kanilang lugar.
08:03Pakaunti na kasi ng pakaunti ang mga puno ng nipa sa paumbong.
08:08Dati yung maabot pagka yung liman libo sambuan, ngayon eh, hindi na maabot po siya.
08:14Sambuan, isang libo, dalawang libo.
08:16Marami pang nagtutuba nung araw. Ngayon po nasa mga 40% na lang po sila.
08:20There are a variety of factors po na nag-cause nito.
08:25Yung mga widening ng mga waterways, yun nakakontribute din po yun.
08:30Kasi marami pong mga sasa or nipa na natatanggal.
08:34Mahalaga sa akin yun. Kasi katulad ngayon, yun lang ang nagiging hanap buhay ko.
08:39Hanggang kaya ko pa, sisikapin ko pa ang manubo.
08:45Tayong mga Pinoy, kung minsan napapangiwi na lang o nasusuka sa ating mga pinagdaraanan,
08:54ang ating mga magsusuka at tayong lahat dapat, hindi susuko!
09:04Thank you for watching, mga kapuso!
09:11Kung nagustuhan niyo po ang videong ito, subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
09:17And don't forget to hit the bell button for our latest updates.
Comments