00:00Kada taon, isang beses lang masisilayan ang ganda nito at limang araw lang tumatagal sa kagubatan.
00:12Higira, pero tila sunerte kami.
00:20Samantala, ang halamang ito, kahuwig ng isang pichel at kairaw nitong sumalok ng halos isang basong tubig.
00:30Pero hindi lang ito basta halaman.
00:33Dahil sa loob nito, naninirahan ang makukulay at malilit na insekto.
00:47Woohoo! I love it yung lugar natin ngayon.
00:53Simula ng ating pag-detreak.
00:54New place, high altitude, we expect different looking wildlife.
01:01Sa lugar na ito, para kaming maliliit na nila lang.
01:06Pakay naming matuntun ang mga halaman na minsan lang sa isang taon kung magpakita.
01:12At tahanan umano ng mga maliliit at kakaibang insekto.
01:16Wow!
01:23Look!
01:24Look at this! So pink!
01:27Ang bababa ng mga bulaklak dito. Ang ganda!
01:30Ang ganda ng blooms niyo.
01:32Wala siyang odor.
01:35Maya-maya pa, mukhang kailangan naming huminto sa gitna ng kagubatan.
01:41Sir, sir, ano yun? Ano n'yayari?
01:46Waka-warming. Ano bang yun, sir, siguro?
01:48Itong lugar na ito, hindi siya masyado napupuntaan.
01:52It's why may mga escort tayo.
01:54Okay. Patuloy na kasi nawalan yung putukan.
01:59Tinabot kami ng halos limang oras sa paglalahan.
02:06Matuntun lang ang kumpul-kumpul na picture plan.
02:09Ito na. Ito na yung hinahanap natin na picture plan.
02:15Ayun, no. Pasukin ko na dito.
02:18Ayun, no. Mga tuyo na.
02:20No wonder, kirap tayong hanapin kasi patapos na yung kanilang bloom.
02:26Walang tiyak na kondisyon kung saan tumutubo ang picture plan.
02:31Pero madalas daw itong makita sa mga kagubatang hindi pa umano sira.
02:36Not known ang kalinga for, especially yung balbalasan for picture plant.
02:43In fact, sa ating Coast Digital Flora of the Philippines, wala pa dyan nakalagay na kalinga.
02:48Ang picture plant, kaya umanong kumain ng mga insekto.
02:52Carnivorous yan.
02:55And ito, nakita natin, medyo natutuyo na.
02:59Brown na siya, no.
03:01So, may laman pa rin tubig.
03:03Ito naman yung fresh pa, no.
03:06Hindi pa siya natutuyo.
03:09And ang ganda, you look at the lips.
03:10It's reddish and then this is the lid.
03:12And let's see.
03:13Ito naman.
03:14Ito.
03:15Oh, mayroong insect na na-trap sa loob.
03:20Wow.
03:21Look at that.
03:23Ang likot-likot na mga laman ng picture plant na ito.
03:28Kasi mukhang monster.
03:30So, busog na busog yung mga picture plant dito.
03:32Kaya ang gaganda nila.
03:33So, dyan sila kumukuha ng nutrients sa mga nadadigest nila.
03:40Hindi lahat ng mga insekto rito pagkain ng picture plant.
03:43May ilan na nakikitira na.
03:48Ang beetle na ito, naabutan naming hirap umakyat palabas ng halaman.
03:55Habang ang ilan, pinipiling maiwan at magpahinga.
04:01Ang mga linta naman, dito na nagpaparami.
04:08Malapit na ata tayo.
04:09Dito sa nag-bloom na refresh siya.
04:14And I'm really excited.
04:16Kapansin-pansin ang naglalaki ang mga puno.
04:21Bunga raw ito ng masigasig na pagpapantay ng tribong banaw sa kanilang protected area.
04:27Solid.
04:34Look at this.
04:36How tall this tree fern is.
04:38Ang ganda niya.
04:41Siguro nasa mga 25 feet ang taas ng tree fern na ito.
04:48Ah, refreshing.
04:50This is it.
04:54Roughly siya na hinahanap natin.
04:57Kung anong ganda ng bulaklak na ito.
05:01Ganong kahirap.
05:03Ganong kahirap para mahanap siya.
05:05Ito na yung mga tinatawag na kiss the knee.
05:08Ang gula sa lupa.
05:19Malambot.
05:21Nandito na tayo.
05:22Finally.
05:23Oh my gosh.
05:25Wow.
05:26Kakaibang sayay na raramdaman ko para makita itong rafli siya.
05:32Oh my gosh.
05:35Nandito na siya.
05:36Wow.
05:46Look at this ha.
05:48The rafli siya.
05:49I've been with born for 18 years.
05:54And this is my first time to see it.
05:57A full bloom, non-wilting rafli siya.
06:02Hindi lang basta rafli siya ito no.
06:04Ito ay endemic dito sa kalinga.
06:08Kaya nung na-discover ito, pinangalanan nila ito ng rafli siya banawana.
06:13Ang rafli siya ay isang uri ng parasitic plant.
06:18Nabubuhay ito sa pagkuha ng sustansya mula sa host plant kung saan ito nakadikit.
06:25Kilala rin ito sa napakatapang na amoy na ginagamit nito para makaakit ng mga insekto.
06:31Usually, matagal na yung seven days na naka-bloom.
06:35Ika-fifth day, unti-unti na siyang mangingitin.
06:38Kaya napakaliit ng window of time para mo ma-observe yung isang blooming rafli siya.
06:45Kaya kung manakakita ka ng rafli siya in bloom, napakaswerte mo na.
06:50Sa Pilipinas, mayroong labing limang species ng rafli siya.
06:55Karamihan sa mga ito, nabubuhay sa mabababang parte ng kagubatan.
07:01Kaya kakaiba raw ang species ng rafli siya na aming napunan ayon sa mga eksperto.
07:07Maraming mga pagkakaiba.
07:09Una, syempre yung locality.
07:11Itong banawana, sa kalinga lang makikita.
07:14Karamihan sa mga rafli siya, sa mababang elevation lang.
07:17Itong rafli siya banawana na nakita nga sa kalinga, 1,300 plus siya.
07:22And then of course, morphology.
07:25Tingitingnan natin yung laki.
07:27Na itong rafli siya banawana, isa ito sa pinakamalaki.
07:31Makakapon, boots pala.
07:33Pero ngayon, nagbublong na siya.
07:38Ano pa, very musky pa ang smell niya.
07:41Pag umamoy na siya in a few days, mag-ano siya ng amoy na parang nabubulok.
07:48So it attracts the carrion fly.
07:51Parasitic nga pala ito.
07:53Tubo-tubo siya sa mga area kung saan na nakikiagaw siya ng nutrion sa mga ibang halaman.
08:01Nanganib ng maubos ang mga raflisya.
08:04Dahil apektado raw ang pagtubo nito sa pabago-bagong klima at pagkasira ng kagubatan.
08:10Carrion flies, ang primary pollinators ng raflisya.
08:16Ito rin ang unang pupunta sa raflisya kapag nangangamoy na ito.
08:21Sa bagong bloom na raflisya, mayroon kaming nakitang cricket o kuliglig na tila naghahanap ng pwesto.
08:28Samantala, ang gagambang ito, nagawa pang maglambitin sa loob ng raflisya.
08:38May species kasi sa ekosistem, may kanya-kanyang role yan.
08:43Maaring hindi pa natin alam yung beneficyo niya sa tao,
08:47pero definitely may benefit siya sa ibang biodiversity within that ekosistem.
08:54Sa ganda ng kagubatan ng Balbalasan-Balbalan,
08:58binansagan ito ng mga eksperto bilang Green Heart of Cordillera.
09:03Kasi geographically, yung Kalinga is nasa center of the Cordillera Mountain Ridge.
09:11Kaya siya yung heart.
09:14Green kasi alam natin, ito yung very known, exceptional yung diversity dito.
09:21At dito, ang dami pa dito, mga old growth forest.
09:26And we thank the Banao for that.
09:29Sila talaga yung Banao tribe, sila talaga yung nag-protect niyan.
09:33Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
09:36Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
09:40mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments