00:00May nanatagong munting kahariyan sa maliliit na kahon.
00:12Sa halip na nasa gubat, dito sila naninirahan.
00:19Lalo na may bantan na maubos ang kanilang lahi.
00:30Balamig at kalma ang panahon sa Baguio City.
00:45Tamang tama at naghahanda na rin maghanap ng pagkain ang field worker bees.
00:53Sa kanilang grupo, sila ang bida at nauuna sa paghanap ng pagkain.
01:00Ready na sila.
01:055 km mula sa kanilang bahay ang kanilang iikutan.
01:11Don't worry, tinagurian silang master navigator.
01:16Kaya siguradong hindi sila maliligaw pa uwi.
01:23Kapag sapat na ang nauwing pagkain, awat na.
01:30Oras na para bumalik.
01:37Pero wait, bago sila papasukin,
01:42nandyan ang guard bees.
01:46No food, no entry.
01:48Ang isang field worker mukhang walang dala.
01:56Nakupo, yari na.
01:57Sa loob ng maliit na kahon,
02:03may kahari ang pinamumunuan ng isang reyna.
02:08May kanya-kanyang papel ang bawat isa.
02:10Abala ang mga cleaner bee sa paglilinis sa kanya.
02:15Hindi lang reyna ang sinisuguradong malinis.
02:21Maging ang mga butas na paglalagyan ng larva o yung uot.
02:32Ang ganitong gawi, training umulo nila para sa susunod na promosyon.
02:38Ang maging nursing bee na magpapakain sa mga larva.
02:41Pinakapasok yung buong ulo niya.
02:46Yung head niya mismo doon sa loob ng butas.
02:49Tapos, niluluwa na niya yung manakuha niyang nectar.
02:53So, ibig sabihin, yung butas na ginagawa nila,
02:55pasok sa yung katawan nila.
02:57Yes, mo.
02:58So, kung mas malaki yung bubuyo,
02:59mas malalaki rin yung mga butas.
03:01But they're all very busy.
03:03Busy go fill it in, filling it out.
03:05Busy cleaning yung mga butas.
03:07Pagkatapos maging nursing bee,
03:09pwede na para maging builders ng kanilang kolon.
03:13Merong mga bees na naandun lang sila sa paligid ng butas.
03:18Parang nililinis nila yung paligid ng butas.
03:21That's the bee's way of cleaning the area,
03:23disinfecting it,
03:24to make sure that yung mga papasok, malinis, and all that.
03:29Inaayos nila ang kanilang bahay
03:31sa pamamagitan ng paglalagay ng pheromone trails.
03:37Isa itong kemikal na nilalabas ng mga bubuyo
03:39bilang signal para sa komunikasyon.
03:43Pagmamarka ng pagkain at tirahan.
03:48Pagkatapos,
03:49ay papasukin na nila
03:50ang pagiging guard bees.
03:54Pinalis niya ang drone bee na ito.
03:57Ang drone bee,
03:58trabaho lang niyang magparami sa reina.
04:00Dahil tapos na ang kanyang trabaho,
04:07kailangan na siyang paalisin,
04:08lalo na kapag hindi sapat ang pagkain.
04:15Nakakilala ko si Julius,
04:17isa sa mga beekeepers sa Baguio City.
04:20Mahiging dalawang taon na siyang
04:21nagba-backyard bee farming.
04:23They're all hovering around us.
04:26It's considered safe, no?
04:29Yes po.
04:29Hindi naman tayo ma-sting na mga yan.
04:31Yes po,
04:32kasi ito po yung mga species
04:34ng mga honeybees na mababait.
04:36Ito po yung may scientific name na
04:38Apis millifera.
04:40Sa halos araw-araw na pagbabantay
04:42sa kanyang mga alaga,
04:44kilala na raw niya
04:45ang ugali ng mga bubuyog.
04:48Itong colony na ito,
04:50papasok sa ditong colony,
04:51may mga guard bees po kasi tayo dito.
04:54Ito yun,
04:54yung may mga gate, no?
04:56Tapos parang may parking sila.
04:58Parang spaceship, di ba?
04:59May parking na ito.
05:00Tapos papasok sila doon sa loob, no?
05:02Yes po.
05:03Usually po,
05:03may mga guard bees po tayo dito.
05:05Guard bees?
05:06Yes po.
05:06Sila po yung nag-check
05:07kung may dalabas silang nectar.
05:10Paano po walang dalang nectar yung bee?
05:12Hindi po nila papapasukin.
05:13Ganun?
05:14Yes po.
05:15Kapag handa na ang guard bees
05:17suungin ang laban sa labas
05:18ng kanilang kaharian,
05:19aatasan na silang
05:21maging bee field worker.
05:25Tagahanap ng pagkain
05:27at tagabuhay sa colony.
05:31Kapag narating na ng mga bubuyog,
05:33gaya ng field bees,
05:35ang kanilang edad na 43 days,
05:38namamatay na lang sila
05:40ng kusa.
05:41Ito daw yung mga bubuyog,
05:42na-reach na lang yung kanilang lifespan.
05:44Ang isang ito,
05:49naging pagkain na ng mga langgap.
06:00Challenging ang buhay ng bee field workers,
06:02lalo na't posibleng may dalampangani
06:05sa paghanap ng makakain.
06:06Ang Baguio Benguet ay maraming mga vegetable farm.
06:12Ang mga vegetable farmers po natin,
06:15nag-i-spray sila ng pesticides.
06:18And then,
06:19na-affect yung ating mga honeybees.
06:21Kasi,
06:22especially yung mga flowering plants.
06:25And then,
06:26pumupunta itong mga honeybees natin
06:27para kumuha ng nectar.
06:29And then,
06:30nakukuha na nila yung pesticide.
06:32Ang pesticide na nakukuha ng field bee
06:35sa labas ng colony,
06:36posibleng nilang ikamatay.
06:38Halimbawa,
06:39may mga honeybees na umuuwi sa colony
06:41and naiuwi nila yung pesticide,
06:43maraming mamamatay.
06:45Noong November 2023,
06:47wala 70 to 80 percent
06:49ng mga bubuyog
06:50ang namatay
06:51sa kanilang bee farm.
06:55Sabi ng United Baguio Beekeepers Association,
06:57posibleng lumala
06:58ang sitwasyon
06:59kung patuloy
07:00ang paggamit
07:01ng hard pesticide.
07:03Sa ngayon po,
07:04marami pong tinatawag na
07:05cases of
07:06beehive poisoning.
07:08Hindi minsan naiiwasan
07:10na yung mga halaman
07:11na nasprayhan po
07:13ng highly toxic pesticide
07:15ay nakukuha po
07:17ng ating mga alagang bubuyog
07:19during their
07:20pollination activity.
07:21Dahil inaalagaan,
07:23mas na momonitor po natin
07:25kung gaano karami
07:27yung namamatay
07:28at kung ano nangyayari
07:29sa kanila.
07:30Yung pong ating
07:31wild bees,
07:32napapansin na lang
07:33ng mga honey hunters
07:34na mga kasama po natin
07:36na paunti rin
07:37ng paunti.
07:38Ayon sa United Nations,
07:40ang posibleng
07:41pakaubos
07:41ng mga bubuyog
07:42ay isang libong beses
07:44na mas pataas
07:44kaysa normal.
07:47Isa na dyan
07:48ang paggamit
07:49ng pesticide.
07:51Kaya target ngayon
07:52na mapababa
07:53ang epekto
07:54ng pesticide
07:55sa mga bubuyog
07:56sa taong 2030.
07:57Sa ilang bahagi
08:04ng Benguet,
08:05organic farming
08:06ang sagot
08:06para makaiwas
08:07sa paggamit
08:08ng pesticide.
08:09Itong mga pechay na ito,
08:12mas natitinda nila
08:13ng mas mahal
08:14at mas safe
08:16kasi nga
08:16yung pagpapalaki
08:18dito sa pechay,
08:20hindi nila
08:20ginamitan ng
08:21pesticides.
08:22So, if
08:23these insects
08:24can survive
08:25dito sa mga
08:26dahon ng pechay na ito,
08:29lalo na tayo.
08:30Kilalang madiskarte
08:32at masisipag
08:33ang mga bubuyog
08:34pero alam din nila
08:35na may silang
08:36ang kanilang buhay.
08:39Kaya mahalagang
08:40mapanatiling ligtas
08:41ang kanilang ginagalawan
08:43para ang kanilang
08:45bisyon
08:46sa munti nilang
08:47kahariyan
08:47ay magampanan.
08:51Maraming salamat
08:52sa panonood ng
08:53Born to be Wild.
08:54Para sa iba pang kwento
08:55tungkol sa ating kalikasan,
08:57mag-subscribe na
08:58sa GMA Public Affairs
08:59YouTube channel.
Comments