00:00Thank you very much.
00:30It's a pediatrician mula sa Alzheimer's Disease Association of the Philippines, so ADAP.
00:34Good morning, Doc.
00:35Good morning.
00:35Welcome to Rising Champs, Filipinas.
00:37Thank you for joining us this morning.
00:39Doc, Maria or Doc Agnes?
00:40Doc Agnes.
00:41Doc Agnes.
00:42So, Doc Agnes, unahin na po natin.
00:44Ano po ba ang Alzheimer's disease?
00:47Gusto ko malaman, paano po ba siya naiiba sa normal na pagkalimut?
00:51Kasi ako medyo nagiging makakalilimutin na.
00:53It comes with age.
00:55Ang Alzheimer's disease ay isang sakit ng utak na sinisira nitong abilidad na makaunawa, makaalala, at makapag-isip ang isang
01:04tao.
01:05And contrary to popular belief, hindi ito sakit ng pagtumanda ka, automatic, magkakasakit ka nito.
01:11Hindi ito part ng normal aging.
01:13Paano natin ito mag-differentiate from normal, makakalimutin, sa sakit na ba ito na Alzheimer's?
01:21Kapag ang isang tao ay nakalimutan kung saan na ilagay ang kanyang salamin, o kaya saan na ilagay ang kanyang
01:26susi,
01:27baka ito ay part ng normal aging lamang.
01:29Pero halimbawa ay naapektuhan na ang iyong trabaho.
01:33Dati kang news reporter, hindi ka na makapagsalita.
01:36Dati kang marunong mag-drive, hindi mo na alam kung paano gamitin yung iyong sasakyan.
01:40Dati kang banker, pero hindi ka na marunong mag-compute ng pera.
01:44At apektado na ang iyong buong paggawa ng mga trabaho, ito ay posibleng senyalis ng Alzheimer's disease.
01:51Okay. Sino-sino po yung mga prone, or sino yung maaring mataas ang risk na magkaroon itong Alzheimer's?
01:58At meron po bang specific age group na mas dapat bantayan, o dapat maging mas aware sa sakit na ito?
02:04Correct. Usually, nadadiagnose ang sakit na ito sa matatanda.
02:08Kaya siya na-associate with aging. Pero sabi ko nga, hindi ito part ng normal aging.
02:13Sino ang mga mas at risk? Ang mga may hypertension, diabetes, nabagok ang ulo, naninigarilyo.
02:21Mga taong nakakalanghap ng araw-araw na polusyon at mga taong na hindi masyado nakakasalamuhan sa mga kasama nila sa
02:28buhay.
02:28Ang mga at risk. Kaya tayo, yung age group natin, technically, papunta na experience natin yun.
02:35At pagtanda natin, pwedeng prone na pala tayo sa Alzheimer's disease.
02:39Pero hereditary po ba ito? Namamana?
02:41Usually, hindi ito namamana. Multifactorial kasi.
02:45Walang single gene ang nagsabi na, ah, kapag meron ka nito, automatic magkaka-Alzheimer's ka.
02:51More on lifestyle and environmental factors.
02:55Alam mo, habang sinasabi nga ni Doc Agnes kanina yung mga ginagawa na maglilead sa Alzheimer's,
02:59minibilang kung meron ba ako.
03:01Pero Doc, bukod po dun sa mga nabanggit mo kanina, ano po ba yung mga early warning signs?
03:06I mean, paano madedetect ng isang tao na yung kapamilya pala niya ay meron ng Alzheimer's
03:11or starting to develop Alzheimer's disease?
03:13Correct. Ang pinakaunang napapansin natin, makakalimutin talaga sila.
03:17Kakasabi mo palang, anong kainin natin?
03:19Kakain tayo mamaya ng mangga at pansit.
03:22Maya-maya, after five minutes, ano ulit yung kakainin natin?
03:26Mangga at pansit.
03:27Paulit-ulit, nag-iiba ang pag-uugali.
03:30Dating mabait, ngayon nagiging bugnutin.
03:32Dating hindi naman nagkakaroon ng mga pagwawala.
03:36Ngayon, mas nagwawala.
03:38Nagkakaroon din ng mga hirap sa pagsasalita, communication.
03:42Dating maayos namang kausap, ngayon parang hindi mo na maintindihan yung sinasabi niya.
03:46Biglang kung ano-ano na lang ang mga sinasabi.
03:48Ito yung mga early signs of Alzheimer's.
03:50So, Dok, pag nakita na itong mga early signs na ito,
03:53like for example, sa ating mga senior citizens, sa ating mga magulang, grandparents,
03:57ano po yung pwedeng gawin para at least maibsan or ma-prevent na lumala?
04:03Usually, pa-check up para malaman.
04:06Dok, ito ba ay normal aging o ito ba ay beginning Alzheimer's na po?
04:10So, pag nagpa-check up, may gagawing mga tests, may weapon and paper tests,
04:15mayroon may mga imaging ng brain, may mga lab tests ay papagawa, i-assess.
04:20Kamusta ang diabetes niya, ang mga iba niyang mga sakit,
04:23para malaman kung ito ba ay baka Alzheimer's na or hindi pa.
04:28Okay. Pero, Dok, paano pagka-hesitant sila?
04:30May mga, well, for me, as mga senior citizens,
04:32ayaw may pagamot, okay na man ako, yes.
04:34Okay, isasabihin, hindi, matanda na yan.
04:36Kaya yung makakalimutin, normal lang yan.
04:38Ito yung nilalabanan ng organisasyon namin at namin mga doktor
04:42na para ipaalam na ang Alzheimer's disease ay isang bagay na hindi dapat ikahiya,
04:47hindi dapat ikatakot, at the more malaman natin,
04:50the more natin sila agad matutulungan.
04:51Kung hesitant pa, kaya nagkakaroon ng mga programs ng grupo namin
04:55para ipaalam sa madlang tao kung paano ito matutulungan
04:59at paano ito madadayag.
05:00Pero first aid, dog, makakatulong po ba yung laging kinakausap?
05:04Yes, lalong-lalong sa mga magulang nyo, sa mga lolo't lola ninyo.
05:07Siyempre, busy tayo with our work.
05:09Dapat, kakabusain natin sila lagi,
05:11i-Facetime, i-video call, bisitahin lagi.
05:14Lagi silang samahin kasi isolation and depression
05:17is one of the risk factors of dementia.
05:20Kahit mainit yung ulo nilang kausapin mo pa din.
05:22Tama.
05:23Dok, nabanggit mo kanina na it starts early,
05:26meaning to say it's based on your lifestyle.
05:28So paano ba mapapababa yung risk of having an Alzheimer's disease?
05:33So gaano kahalaga yung exercise, sabi mo nga yung lifestyle,
05:37and paano siya makakatulong para i-delay or hindi magkaroon ng Alzheimer's disease isang-isang na mo?
05:42Tulad ng sabi ko multifactorial yung Alzheimer's disease.
05:45Yung blood pressure mo, yung diabetes mo,
05:48paninigarilyo mo, yung mga polusyon,
05:49pakikipag-usap mo, pag-aaral mo.
05:51Kaya mas maganda kung early on,
05:53malalaman mo na agad kung ano yung mga pwede mong baguin sa lifestyle mo.
05:57Kung diabetic ka, have yourself checked,
05:59i-control mo yung diabetes.
06:01Blood pressure, i-control mo.
06:02Naninigarilyo dati, tigil-tigilan mo na yung manigarilyo.
06:05Ekshersisyo, lalong-lalong sa matantana,
06:07medyo matamad na kasi sila mag-exercise,
06:10we encourage them more.
06:11Talk to them more, encourage them to read,
06:14watch the news, keep themselves active all the time.
06:17Baka move around.
06:19Well, Doc, in case na medyo severe na,
06:22o papunta na sa severe yung case ng Alzheimer
06:24ng ating mga kaanak o ating mga mahal sa buhay,
06:27how can we convince them?
06:29O paano natin sila kakausapin na magpa-check up
06:31or meron pang maaaring gawin dito?
06:33Usually, yung nilalampitan namin,
06:34yung mga anak na nila,
06:36yung mga kamag-anak na nila.
06:37Dahil kung yung pasyente mismo yung kukulitin natin,
06:40usually hesitant sila.
06:41Pwede mo namang sabihin na ito ay regular check up lang kay Do.
06:44Okay.
06:45Ito ay check lang natin yung inyong mga laboratory,
06:48test, and then doon na natin malalaman
06:50yung mga iba pang test na gagawin.
06:53So, kausapin lang yun.
06:54I mean, okay lang yun na pwede sabihin na regular check up lang.
06:57Hindi naman kailangan sabihin na,
06:59o, kailangan mo magpa-check up for Alzheimer's disease.
07:01Hindi naman.
07:01Lalo kasi silang matatakot and the stigma kasi.
07:04Okay.
07:04O, parang mas, baka mas hindi sila pumayag.
07:07Mag-worry kasi sila.
07:08Mag-worry.
07:08Hindi naman na makakalimutin eh.
07:09Siyempre, defense mechanism to deny.
07:11Correct, correct.
07:12So, pag random check up lang, baka mas pumayag kasi sila.
07:15O, Doc, bilang panghuli na lamang po, no,
07:17sa celebration ngayon ng Alzheimer's Awareness Week,
07:20ano po ba yung mensahe ng inyong organisasyon patungkol po sa Alzheimer's?
07:25And what can you tell our viewers about?
07:27Okay.
07:27So, ang Alzheimer's Dementia Association of the Philippines ay maraming mga programa
07:31para palaganapin ang awareness ng mga tao about the dementia,
07:35lalong-lalo na para sa mga pasyente,
07:38mga nag-aalaga sa kanila at ang kanilang mga pamilya.
07:41Sumali lamang sa Facebook group ng Alzheimer's Dementia Association of the Philippines
07:45para malaman ng aming mga projects,
07:47tulad ng lay fora para malaman nga ng mga lay people kung ano ito.
07:51At nagbibigay rin kami ng mga support systems and trainings
07:55para sa mga nag-aalaga, paano ba to live with Alzheimer's?
07:59How to take care of our elderly patients?
08:01At paano maiwasan?
08:02Yung mga ganitong bagay ay malalaman ninyo sa aming Facebook group.
08:06Ang dato. Maraming maraming salamat po, Doc Agnes,
08:08sa pangamahalagang informasyon at mensahe na ibinahagi nyo po sa amin ngayon
08:12umaga at kung kong kong dyan sa sakit na Alzheimer's disease.
08:14Yes, thank you, Doc.
08:15Maraming salamat nyo po.
Comments