00:08Let's talk about RSP.
00:30Kaya na nga, Profi, minsan nakararanas din ako ng lower back pain.
00:33Ako, minsan. Actually, ba, the last?
00:35Pero mga ka-RSP, huwag basta-basta mag-self-medicate.
00:38Huwag niya i-google yan dahil maalagang alamin muna natin kung ano ang sanhin ito.
00:42Kaya para mas maunawa natin kung ano ang osteoporosis
00:45at kung paano natin mapapangalagaan ang ating mga buto,
00:48makakasama po natin ngayong umaga, si Dr. Lian Ho.
00:51Good morning, Doc, at welcome po sa Rise and Shine Pilipinas.
00:54Magandang umaga po. Rise and Shine.
00:56Thanks for joining us this morning.
00:57Rise and Shine, Doc, thank you so much for being with us this morning.
00:59Doc, una sa lahat, ano po bang osteoporosis
01:02at ano ang nangyayari kapag ang ating mga buto ay may gantong klaseng kondisyon?
01:08Para madali po natin tandaan, nandun na po siya sa term niya osteoporosis.
01:12Okay.
01:12So, osteo is bone, porosis is pores.
01:15So, nagkakaroon po ng butas-butas yung ating bone.
01:19And over time, nagiging marupok ito, nagiging mahina, at nagiging prone sa fracture.
01:24Okay.
01:25So, isipin po natin yung ating buto, para siyang hollow blocks.
01:28Di ba po may mga hollow blocks na makapal yung gilid nila?
01:33Yes.
01:33In osteoporosis, yung pong gilid ng hollow blocks na yun, yung butas niya, mas numinipis.
01:38Okay.
01:39So, over time, of course, if that happens, mas fragile sa breakage.
01:43Okay.
01:43Yes, mas prone sila sa breakage.
01:45Okay.
01:45So, ano-ano po yung mga dahilan kung bakit nagkakaroon po ng osteoporosis sa isang tao?
01:49Marami pong factors.
01:50Unang-una po is age and hormonal changes.
01:53Okay.
01:53Habang tumatanda po tayo, talaga naman na humihina yung bone natin.
01:57Kasama po yan sa physiologic process ng katawan eh.
02:00And hormonal changes, especially for women.
02:03Kapag po tayo ay nandun na sa menopausal stage, bumababa po ang estrogen at mas nagiging prone po tayo sa
02:09osteoporosis
02:10because ang estrogen po, ito yung hormone na proteksyon ng ating katawan eh.
02:15So, kapag po nangyari yun, yung bone breakers na tinatawag na cells, mas hindi sila napipigilan.
02:23Kasi yung estrogen po, pinipigilan yun eh.
02:25And yung bone builders, hindi din sila nasusupport properly pag bumababa yung estrogen.
02:30So, prone po yan sa mga post-menopausal women habang tumatanda din po tayo.
02:35Just a fun fact, ang ating buto ay nagre-reach ng peak bone mass at around mid-20s to early
02:4230s.
02:43So, unti-unti na yun, bumabagsak na po yun over time.
02:47So, kaya po, lagi namin sinasabi as lifestyle medicine doctors, kailangan habang bata ka pa lang,
02:52nagbe-build ka na ng bone bank.
02:54Yes, bone bank.
02:55Kumbaga, nagde-deposito ka na sa bone mo ng tamang strength.
03:00Ayan.
03:01So, magbibigay po tayo mga tips.
03:02Magbibigay po tayo ng strength, ng lakas.
03:06And prone din po sa mga tumatanda, no?
03:09So, may mga scanning po tayong ginagawa.
03:11And mapapansin po natin sa mga, yung nagkakaroon ng fracture kahit na mabanga lang ng konti, no?
03:18Pwede po yun.
03:19Ayun.
03:20Yes.
03:21They say it's a silent disease.
03:24Yes.
03:24What would be the science?
03:25Kung halimbawa, ang pakaramdam natin ay silent disease pala ito, all of a sudden, you're already diagnosed with osteoporosis.
03:31Yes, that's a good question.
03:32Bakit nga po ba siya tinawag na silent disease?
03:35Because osteoporosis, wala po siyang symptoms.
03:37Okay.
03:38Ang nangyayari po kasi sa osteoporosis, tinatarget yung loob ng buto.
03:42And yung pong nerve endings natin, nasa labas lang.
03:45So, isipin po natin, kung walang nerve endings sa loob ng buto, wala tayong mararamdam ang pain.
03:51And usually, ang unang nagiging sintomas ay fracture pa.
03:55Doon mo lang malalaman na, oops, may osteoporosis pala ko, e na-fracture na ako.
03:59Nak ko?
03:59Yes.
04:00And narinig ko po kanina, back pain.
04:03Yes.
04:03For some, di ba po nabanggit ko, hindi naman siya agad magkakaroon ng pain.
04:08But kapag po nagkaroon na ng compression doon sa spine, for example, sa back, at very prone po ang osteoporosis
04:14sa spine, ha?
04:14Okay.
04:15Okay, doon na po nagsisimula yung back pain.
04:17But it's important to take note na hindi lahat ng back pain, osteoporosis agad.
04:20Baka naman, sabi nila,
04:23O, baka iba naman pala, no?
04:24O, o.
04:25So, ayun.
04:26Yun po yung, kaya po siya tinawag na silent disease.
04:28O, ayun.
04:29Dok, balikan ko lang po, sabi mo kailangan mag-ipon sa bone bank.
04:34Ano yung kailangan ipunin?
04:35And halimbawa, ako, yung mga trentahin,
04:38na?
04:39Dito natin dyan.
04:39Ako, katulad mo natin.
04:41Ayan, o.
04:41I mean, is it too late para mag-ipon pa para sa kanilang bone bank?
04:44At ano po yung mga dapat nilang gawin?
04:46Nako, it's never too late.
04:47Kung ano po yung age nyo, mag-start na po kayo ngayon.
04:49Okay.
04:53Unang-una, as lifestyle medicine doctor, we teach this to patients, nutrition.
04:57Very important.
04:58With the way you eat.
05:00Sinasabi po nila, dok, gatas lang ba yung kailangan ko?
05:03Kasi rich in calcium.
05:04It's not gatas alone, but gatas can help.
05:07Because gatas is rich in calcium.
05:10Important po yan.
05:11Pangalawa, vitamin D.
05:12Okay?
05:13Nako, andami na pong nagkakaroon ng vitamin D deficiency ngayon
05:16because ayaw natin nang aarawan, no?
05:19Pero yun ang pinaka-important.
05:21Yan, kahit po around 10 to 20 minutes lang ng pagpapaaraw in the morning
05:25between 7 a.m. and 10 a.m.
05:28can help na the bone bank.
05:30Bakit?
05:30Kasi ang vitamin D po helps absorb the calcium papunta sa bone.
05:35So, kumbaga, tandem sila ng calcium.
05:37Yung calcium strengthens the bone.
05:39Para ma-absorb mo ang calcium, you need vitamin D.
05:42And where do you get vitamin D?
05:43From your diet.
05:44And also, mainly, from sunlight.
05:48Okay.
05:48And sometimes supplements if you need to.
05:50Yan.
05:51What else?
05:52Bone bank.
05:52Okay.
05:53Very important.
05:54Movement.
05:54Okay.
05:56Di ba po sabi natin, what doesn't kill you makes you stronger?
06:00Yes.
06:01Para meron po tayong law na tinatawag sa bone natin.
06:04Inaral namin ito, med school pa, we call this wolf's law.
06:08And the more stress you give to the bone, the more stronger it becomes.
06:12Walang.
06:13Yes.
06:14Kaya po, very simple advice.
06:16If you want to build your bone bank as early as now, do brisk walking.
06:20Sobrang simple, no?
06:21Brisk walking, 30 minutes a day, it will help you na kahit bata ka pa, 30, 40, 20, 50s, no?
06:28Stair climbing.
06:30Dami na po natin, elevator, escalator ngayon, no?
06:32Stairs na lang tayo.
06:34Walk.
06:34Yan.
06:34Sobrang.
06:35Tsaka po, resistance exercises.
06:38Dapat nagbubuhat tayo.
06:40Even calisthenics.
06:41You use your own body para po magkaroon ng stress yung bone.
06:47What's good about the bone kasi, living tissue po yan, nag-re-remodel siya.
06:52So, habang tayo po ay nagbibigay ng stress doon, mas nag-a-adapt yung bone natin.
06:57Ops, ano to ah, laging tumatakbo to.
07:00Laging may resistance exercises.
07:02So, palakasin nga natin yung bone.
07:03Okay.
07:04Aptica po yung pagdibato sa mga senior citizens.
07:06Yes, opo.
07:07Kaya po, ina-advise natin yung mga seniors na kahit papaano, mag-build pa rin ng resistance exercises.
07:14Alam mo, nagsama ako sa isang joiners na pupunta ng Ifogao.
07:18Mas malakas pa sa akin itong mag-asawang ito, 69 and 70 years old.
07:22Gusto ko mga makasama natin yan dito.
07:24Kasi, parang tatlong area na lang sa Pilipinas, hindi nila napupuntaan, mag-asawa.
07:29Ang galing.
07:29Imagine, at that age talaga, ang lakas na kasi.
07:32Ako pa, ano ba ito?
07:33Parang napapakita talaga ako, Dok.
07:35Black.
07:36Totoo po yan.
07:37Pero, Dok, kanina nabanggit mo kasi yung part na maarawan ka.
07:41So, yung mga kababayan natin, limba, papunta sila ng trabaho nila.
07:45Let's say from Ortiga Station sa MRT.
07:48Maglalakad sila sa kanila dun sa bandang Meralco.
07:50So, 20 minutes yan.
07:52Tapos, maaraw, pwede na ba yan?
07:54Both wrist walking and sunlight.
07:55Pwede na po yun.
07:57Kahit na, ganun lang kaliliit na mga habits in a day can help your bone bank na.
08:02And of course, bago ko po makalimutan, paninigarilyo pag-inom ng alak can increase your risk of having osteoporosis in
08:09the long run.
08:10Ayun.
08:11Okay.
08:12Well, ano pong nga karagdagamin sa inyo sa ating mga ka-RSP para mabigyan pa sila ng tips para maalagaan
08:17yung kanilang buto?
08:17Both sa ating mga kabataan at sa ating mga senior citizens.
08:20Yes.
08:20For World Osteoporosis Day, ang pinag-uusapan po natin is build, protect, and strengthen your bones.
08:26Unang-una, build their lifestyle habits very strongly.
08:30So, yun po yung mga nabanggit natin, nutrition movement.
08:33Yan.
08:33And even also, yung pong mga pag-inom ng alak, paninigarilyo, iwasan natin yan.
08:38Of course, if you have a family history of osteoporosis, make sure you do the proper screening.
08:43Ang proper screening po, ginagawa natin at age 65 for women and age 70 for men.
08:49But of course, you can do it earlier kapag maraming risk factors.
08:53Yung pong mga nabanggit ko kanina, kung may history ng falls, tapos na fracture, yung nutrition po natin hindi maayos.
09:00So, pwede pong gawin yan earlier.
09:03Dokpahabol lang.
09:04Yes.
09:04Kasi may mga nagpapa-home service for massage.
09:07Oh.
09:08Is it okay, we're doing this once a week, or could it lead to osteoporosis?
09:14Massage alone, hindi po siya nagli-lead sa osteoporosis.
09:17Okay, wala naman.
09:18Wala naman.
09:19Pero, if you're prone to osteoporosis or na-diagnose ka na ng osteoporosis,
09:24and alam niyo po yun, yung heart pressure, at hindi naman alam niya ng massus,
09:29pwede po siyang mag-lead to fracture.
09:31Okay.
09:32Yes.
09:33Wala naman, maraming salamat po, Doc Lien, sa dagdag informasyon tungkol sa osteoporosis.
09:38Kaya mga car recipe, galaw-galaw at kumain ng masustansyang pagkain.
09:44Iwasan ang panigarilyo at ang pag-inom.
09:47Ako, maraming guilty dyan.
09:49Paalaan ang mga kasama natin sa studio.
09:51Ako, para sigurado, ayos na ang buto-buto.
09:55Thanks, Doc.
09:56Salamat po.
09:57Thanks, Doc.
