00:00Sa gitna po ng patuloy na bantanitong ashfall mula sa vulkang mayon,
00:03mahalagang malaman po natin kung paano po nito naapektuhan ng ating kalusugan
00:07at kung paano po natin mapoprotektahan ng ating sarili laban sa panganib na dulot po nito.
00:12Ngayong umaga makakasama po natin si Dr. Villa Galvano
00:15upang magbigay linaw at mahalagang paalala patungkol sa efekto ng volcanic ash sa ating katawan.
00:22Good morning and welcome back, Dr. Villa, dito sa Rise and Shine Pilipinas.
00:25Good morning, Sir Audrey, Ms. Diana, sa lahat po ng ating manunood, Rise and Shine po.
00:30Rise and Shine, thank you for joining us again, Dr. Villa.
00:32Alright, Doc, ano po ba yung mga agarang efekto ng itong ashfall sa kalusugan po ng isang individual?
00:37Importante, very important yung warnings or yung mga paalala natin during ashfall, no?
00:43Kasi hindi natin namamalayan yung ashfall, akala natin maninipis lang siya na dust,
00:49maninipis lang na abono, pero yun actually yung delikado doon
00:52kasi mas prone tayo na ma-absorb siya, no?
00:56Hindi lamang doon sa pag nahinga natin siya or nalanghap natin siya,
01:01also with our skin, no?
01:02So, ang pinaka-impact talaga ng ashfall, no, would be doon sa respiratory system natin
01:08kasi nga dumadaan siya sa airways natin or sa daluyan ng hangin.
01:12So, ang mga sintomas na mas nararamdaman natin kapag tayo ay exposed sa ashfall, no,
01:19is yung mga respiratory problems, no, tulad ng pag-uubo, no,
01:24minsan kumakati yung lalamunan, no, minsan nagkakaroon din ng hirap sa paghinga, no,
01:30and lahat yun na may complications, lalong-lalo na kapag ikaw ay at risk, no,
01:35may respiratory na nasakit before tulad ng asthma, COPD,
01:40so mas tumalala yung mga ganong kondisyon.
01:43So, yun yung mga pinaka-obvious or pinaka-common na sintomas na nakikita natin
01:49pero pwede rin magkaroon ng sintomas sa mata, sa balat,
01:53kasi pwede rin pumasok doon yung abo.
01:56Maliliit lang yan na particles, so,
01:58kakaroon talaga ng irritation doon sa skin natin, sa mata,
02:02minsan nagkakaroon ng infection sa mata, infection sa balat dahil sa ashfall.
02:07Sa mga previous interviews namin, Doktora,
02:11initially, may kakulangan ng N95 mask doon sa area, sa Albay, ano?
02:15Pero ngayon, meron naman na.
02:16Pero kung sakaling wala N95 mask,
02:20ano ba yung mga pwedeng pamamaraan para protectahan mo rin yung sarili mo?
02:23Alright, importante yun kasi minsan hindi available yung N95.
02:27Although, yung pinaka-recommended,
02:29tsaka kung meron tayong N95, yun talaga ang gamitin natin
02:32kasi nasa sala o na-fifilter niya yung pinaka-maliliit na particles.
02:37Pag wala, yung surgical mask na ginagamit natin noon for COVID,
02:42pwede na yun.
02:43Kung wala talaga, yung mga mask na cloth na meron tayo,
02:49pwede rin yung gamitin.
02:50Pero, as much as possible,
02:52kung meron tayong medical-grade na mask or yung surgical mask,
02:56yun po yung gamitin natin.
02:57Lalong-lalo na yung mga ginagamit natin noon for COVID,
03:00pwede yun.
03:01As much as possible, kung available at kaya pong makuha ang N95,
03:07N95 po ang suotin natin.
03:08Especially doon sa mga malalapit sa mga lugar na may ashfall.
03:13Kasi sabi mo nga, dok, maninipis.
03:15So, kung may konting space, pwede pumasok talaga sa ilungan.
03:19Pwede talagang mairita yung respiratory system natin.
03:22Pwede mairita any part ng daluyan ng hangin.
03:26Okay.
03:26Pero kapag nakalanghap ang tao nito nung maraming abo,
03:30ano yung mga pwede niya agad gawin para hindi pa lalong lumala any respiratory illness na meron sila?
03:36No, usually kapag pumasok na sa atin yung abo, no,
03:42there are not a lot of things you can do, no,
03:44but, no, prevent it from getting worse or maagapan siya.
03:50So, usually ang ginagawa natin, no, yung paalala talaga natin, no, as much as we can, no,
03:55stay indoors, no, kung hindi necessary na lumabas, no, huwag tayong lumabas.
04:01Kapag nakalanghap naman, no, ng abo, no, importante rin yung hydration, actually.
04:08Doon nila na pa-flush yung mga pumapasok sa katawan.
04:13So, tubig lang ng tubig?
04:14Tubig is important, especially kapag nandun tayo sa mga areas na may ash fall.
04:21So, yun yung important.
04:23And be mindful doon sa mga sintomas natin.
04:26Hindi lamang kasi respiratory ang sintomas ng ash or yung mga epekto ng ash fall.
04:31Pwede rin itong magkaroon.
04:33Pwede ka rin magkaroon ng conjunctivitis, pwede ka magkaroon ng dermatitis.
04:37Yun yung mga infection sa balat, sa mata, no.
04:40So, importante yun, no.
04:41Another, no, would be kung kayang isil yung bintana, yung pinto, no, palagi siyang nakasarado.
04:49Importante po yun para hindi pumasok kasi nga maliliit itong mga particles ng abo, no.
04:54Walang concern ko dito kasi yung taong bayan naman pwede magtago indoors, no.
04:58Pero yung mga responders, sila yung mga kailangan nasa labas talaga, eh.
05:01Kanina nabanggit mo na bukod sa baga, mayroon din itong epekto sa...
05:06Balat.
05:07Balat.
05:07So, ano yung maaaring maging epekto nito sa balat?
05:11Okay, importante, no, na malaman din natin kasi nga, ang epekto sa balat nito ay hindi lamang basta-bastang irritation
05:18lang, no.
05:19Pwede ka actually magkaroon ng tinatawag natin na contact or dermatitis, no, yung impeksyon sa balat, no.
05:26Minsan nagkakaroon ng rashes, no.
05:28Pag hindi siya naagapan, no, sobrang makati itong dermatitis, eh.
05:33So, kung kinakamot natin siya ng kinakamot, pwede magkaroon ng break sa skin, doon pwede pumasok yung infection, no.
05:40Another one would be sa mata, no.
05:42Minsan, hindi lamang siya basta-bastang irritation ng mata, nagkakaroon ng conjunctivitis or yung pamamaga ng conjunctiva, no, na pwede
05:51lumala, no, pwede maka-apekto doon sa mga trabaho natin.
05:54So, importante, especially doon sa mga first responders natin, yung protective gear, hindi lamang doon sa ilong, sa bibig, no,
06:02pwede rin doon sa mata natin, tsaka sa balat natin.
06:05Kasi exposed yun, no, irritants yung, irritant kasi yung abo, eh, yung ash, eh.
06:11So, importante na hindi lamang isang part ng katawan ang maprotektahan, buong katawan actually ang kailangan maproteksyonan kapag tayo po
06:20ay hindi maiwasang ma-expose doon sa ash fall.
06:24So, pwede rin pala yung sore eyes, ano?
06:26Yes.
06:27Okay, okay.
06:27Kaya kailangan talaga i-prevent mo na lang na makapasok sa sistema mo itong mga aboto.
06:31Panguling na lang, Dok, kailan po dapat magpatingin na sa doktor o sa isang specialist kapag po nasa lugar ka
06:38na merong ash fall?
06:39Ano po ba yung mga symptoms na, ah, kailangan po na pumunta sa doktor?
06:42Yes, so, important yan, Miss Deng, kasi minsan hindi lang na natin napapansin, ah, akala natin ubo lang ito, normal
06:48lang na ubo, no, nangangatin lang yung lalamuna natin.
06:52Importante, no, yung mga warning signs, no, na tinatawag natin.
06:55Yung unang-una, no, apart from ubo, no, titignan natin kung hirap na tayo sa paghinga, no, kasi baka apektado
07:02na yung airways natin, namamaga na yung airways, no, especially doon sa may mga sakit na asthma, no.
07:08Importante rin na minsan, no, kapag tayo ay nagkakaroon na ng lagnat, no, hirap na tayong, ah, hirap na yung
07:15puso natin minsan sa pagsibo.
07:17Kasi, nga, kapag hirap tayo sa paghinga, no, na-overwork yung heart natin, so, chest pain, no, is another symptom,
07:24no.
07:24Kapag, kunyari, tayo nasusuka, may stomach problems, already, importante rin na magpatigin sa doktor, no, kasi hindi lamang isang part
07:31ng katawan ang naapekto ng ashfall.
07:33Maaring buong katawan ay apektado dahil sa ashfall.
07:36Ito na nga, no, hindi natin nakikita kasi nasa hangin siya.
07:39Well, ginawa natin din itong interview sa iyo para sa kaalaman din ng mga taga-albay na nanonood ngayon.
07:46Dito sa Metro Manila, parang hindi pa natin masyadong na-experience.
07:49I remember noong time nung pinatubo kami, hindi pa kayo pinapanganakot doon.
07:52O, nagkaroon din ang parang ashfall dito.
07:54Well, maraming salamat po sa lahat ng informasyon na ibinahagi niyo sa amin.
07:57Ngayong umaga, nakasama po natin, Dr. Villa Galban.
08:00Thanks, Dr. Villa.
08:01Maraming salamat po, mag-ingat po tayong lahat.
Comments