00:00Ngayon tagulan, hindi na talaga maiwasan ang pagbaha sa ilang bahagi ng bansa.
00:05Pero bukod sa abariang dulot nito, may kaabay rin nito or may kasama rin itong health risk.
00:10Kaya para bigyan tayo ng mahalagang health tips tungkol dito,
00:13makakasama natin ngayon si Dr. Lorenzo Sablay, isang general physician.
00:17Doc, good morning po and welcome to Rise and Shine, Filipinas.
00:22Magandang umaga po, Rise and Shine, isang malusog, maginhawa at mapagpalang umaga.
00:27Isang malusog na umaga. Doc, doc, ngayong tagulan, ano-ano po ba?
00:31Apangunahing health risk na maaaring makuha kapag nalubog o na-expose tayo rito.
00:37Siyempre kapag sinabi po natin na floodwater, hindi lang po ito ordinaryong tubig ulan.
00:42So ito ay maaaring mahaluan din ng sewage, ng basura, ng ihi ng mga hayop tulad ng daga,
00:49chemical, puti, langis at even mga matutulis po na bagay.
00:53Kaya marami tayong mga binabantayan health risks.
00:55Pangunahin po dito ang leptospirosis.
00:58Ito ay isang bacterial infection na dulot ng mikrobyong leptospira.
01:02So ito ay pumapasok sa katawan sa pamamagitan ng sugat o gasgas.
01:06Pero maaaring din itong pumasok sa mata, ilong at bibig po sa exposed po sa maduming floodwater.
01:12So kaya kahit maliit na gasgas o sugat sa paa, may mahalagang pansinin.
01:16So pangalawa, meron tayong mga ibang mga infection sa ating balat tulad ng mga fungal infections, dermatitis at cellulitis na
01:24kapag matagal na nakababad ang balat sa tubig po,
01:26maaaring din itong maapektuhan.
01:29So meron din tayong mga infection sa ating tiyan at bituka dahil maaaring makontamine ng pagkain at inutubig during these
01:37seasons.
01:38Kaya maaaring tayong magkaroon ng diarrhea, mga gastroenteritis at iba pang water and foodborne diseases.
01:44So pang-apat, meron tayong mga respiratory infection dahil kapag ikaw ay lumusong sa baha,
01:51maaaring kang ma-expose sa mga nagdudulot ng pneumonia.
01:57Pagkatapos ang bahay, pwede magkaroon ng mga molds, damp environments at mga contaminated na mga aerosol habang naglilinis.
02:04So yung may mga hika at mga respiratory diseases, so ay maaaring mag-ingat.
02:10At pang-huli po, yung mga physical injury dahil meron mga nakahalo po sa tubig-baha na pwede may bubog,
02:16mga yero, pako, or may mga electrical hazards or open manholes.
02:21So maaaring tayong magkaroon ng mga injuries dulot po dito.
02:24Okay. Doc, meron po tayong mga kababayan na napipilitan o kailangan lumusong sa bahay yung ating mga commuter,
02:31ganyan din po yung mga nagtatrabaho sa mga lansangan.
02:33Ano po yung dapat nilang gawin bago at pagkatapos po ma-expose sa floodwater?
02:40Siyempre po, ang pinakaunang payo natin, kung talagang maigiwasan po ang pagyusong,
02:44talagang iwasan ang pagyusong, hindi natin nakikita kung ano man ang nasa ilalim ng tubig-baha.
02:49Pero siyempre, maging realistic din tayo, marami din Pilitino ang kailangang lumusong
02:53dahil papasok sa trabaho, uuwi, o kailangang bumiliin ng mga gamit ng sedials.
02:58So, unang-una magsuot po ng waterproof protection, waterproof boots at protective clothing.
03:04So, takpan natin ng maayos ang anumang exposed sa bahagi ng balat o sugat bago lumusong.
03:10Huwag lumusong ng nakapaak at huwag siyang hawakan ng muka, mata, ilaw o bibig habang kotaminado pa ang mga kamay.
03:17Pagkatapos, unang-exposed naman, hugasan agad ang balat at paa, gamit ang malinis sa tubig at sabon.
03:22So, tanggalin ang basang damit, patuloyin ang maayos ang balat, lalo na sa pagitan ng mga daliri sa paa.
03:28At kung may sugat, talagang dinilisin agad o magpapatingin sa doktor.
03:32Talaga, hindi lahat ng nakalusong sa baha ay kailangan ang basa-basa o minom ng tinatawag nating antibiotic prophylaxis.
03:38So, ito ay kailangan kinukonsulta po sa mga doktor o physician para sa post-exposure prophylaxis, talagang sa mga higher
03:46risk exposure.
03:48So, huwag mag-self-medicate ng mga gamot.
03:50Alright, Doc. Siyempre, bukod doon sa direct ng paglusong sa baha, may health risk din ba?
03:57Pagkatapos, humupa ang baha.
04:00Alimbawa, doon sa biglang kailangan maglinis ang bahay, maglilimas ka ng mga protect doon sa loob ng bahay.
04:08Ang inyo, o paghawak ng mga bagay na nalubog sa floodwater?
04:14Opo, no? So, ito rin yung medyo madalas nakakalitaan.
04:18So, hindi nagtatapos ang health risk sa baha.
04:21Madalas, meron din ito kapag humupa na ang baha.
04:24So, sa paglilinis, maaring exposed pa rin tayo sa iba't ibang dumi at mikrobyo.
04:29So, kaya kailangan ng clean-up ay iingatkan din natin ang ating mga sarili.
04:33Again, magsuot tayo ng mga protective clothing gaya ng gloves, boots,
04:37at iba pang appropriate na protection kung meron tayo.
04:40So, maghawak ng hawak ng contaminated items, tapos hahawak sa mukha o sa pagkain.
04:45Maugaling nga, maghugas muna ng kamay ng mabuti pagkatapos maglinis.
04:49At pangalawa, wag basta-basta humawak ng electrical appliances, wiring o outlets na nabasa,
04:56hanggat hindi ito nasisigurong magligtas noon ang ating power supply.
05:00At pangatlo, tandaan na ingatan natin ang mga bata, wag gawing playground ang putik o ang natitirang baha.
05:07So, mas vulnerable sila sa injuries at contaminated water exposure.
05:11Okay. Doc, sin Thomas po, yung mga dapat bantayan ng ating mga kababayan,
05:15ng ating mga ka-RSP pagka napalusong sila sa baha,
05:18at ano yung mga dapat nilang bantayan sa kanilang mga katawan yung pakiramdam?
05:22Para malaman kung may sakit na sila.
05:25So, bukod po sa sugat, maaaring bantayan din ang ating buong pangangatawan sa susunod na mga araw at linggo pagkatapos
05:32ng flood exposure.
05:33So, maaaring bantayan kung magkakaroon ng lagnat, sakit ng ulo, panginig o pangangatal ng katawan,
05:39matinding pananakit ng katawan, kalamnan ng pusokasuan, even pagsusuka, pagtatay o pangihina.
05:45So, maaaring din tayong magkaroon ng ibang infeksyon sa ating mata, ilong at bibig.
05:49At yung pinakasiguro serious warning signs na yung paninilaw ng balap o kata,
05:55kirap sa paghinga, pagbabago sa pag-ihi, matinding paghihina,
05:59o pagbabago sa ating mental status, o yung sa ating mga aksyon o pag-iisip.
06:05Ito ay mga sinyales ng worsening illness.
06:10Ako, ano, syempre, nakalusong din ako sa bahan itong mga nakaraan.
06:13Ang sintomas na binabantayan ko dyan, baka magkabuntot ako bigla.
06:17Pag-isire na.
06:18Oo, yung pala.
06:20Pero, kidding aside, syempre, prevention is always better than cure.
06:25Diba? Ano pong inyong top in health sedatives, Doc,
06:28para sa ating mga kababayan na nakaranas o nakatira sa flood-prone areas?
06:34So, unang po, avoid natin ang exposure sa floodwater hanggat makaari.
06:40Pangalawa, kung hindi maiiwasan ang exposure,
06:42ay protectahan ang balat at mga naka-expose na parte ng katawan
06:46gamit ang protective clothing.
06:48Pangatlo, kung may-expose din kayo,
06:49linisin mabuti pagkatapos ang balat,
06:52o anong mga bahagi ng katawan na na-expose na,
06:54lalo na ang mga sugat.
06:56Pangalawa, pang-apat,
06:57protectahan natin ang ating food and water sources.
07:00Huwag kainin o inumin kung hindi ito siguradong malinis.
07:04At pang-alima, huwag mahigyang mag-consulta o mag-tanong sa mga doktor o klinik.
07:09Maraming nag-offer ng free services or free prescription
07:12for post-expose of prophylaxis floodwater during this season.
07:17So, alamin kung kailan dapat kumonsulta sa inyong mga doktor.
07:23Alright, on that note, maraming maraming salamat po
07:25sa pagbibigay sa amin ng mga halagang informasyon.
07:27Dr. Lorenzo Sablay.
07:29Thanks, Doc.
Comments